అభిదుద్రావ సుగ్రీవః కుమ్భకర్ణాత్మజం రణే। శైలసానుచరం నాగం వేగవానివ కేసరీ
సుగ్రీవుడు యుద్ధంలో కుంభకర్ణుని కుమారుడిపైన పర్వతపు దారుల్లో తిరిగే ఏనుగుపైన వేగంగా దూసుకెళ్లే సింహంలా పరుగెత్తాడు.
ఉత్పాట్య చ మహావృక్షానశ్వకర్ణాదికాన్ బహూన్। అన్యాంశ్చ వివిధాన్ వృక్షాంశ్చిక్షేప స మహాకపిః
ఆ మహాకపిని, అశ్వకర్ణం మొదలైన ఎన్నో పెద్ద చెట్లను పీకి, ఇంకా ఇతర రకాల చెట్లను కూడా గట్టిగా విసిరేశాడు.
తాం ఛాదయన్తీమాకాశం వృక్షవృష్టిం దురాసదామ్। కుమ్భకర్ణాత్మజః శ్రీమాంశ్చిచ్ఛేద స్వశరైః శితైః
ఆ చెట్ల వర్షం ఆకాశాన్ని కప్పేసింది, ఎదుర్కొనలేనిది. దాన్ని కుంభకర్ణుని కుమారుడు, కీర్తిశాలి, తన పదునైన బాణాలతో నరికేశాడు.
అభిలక్ష్యేణ తీవ్రేణ కుమ్భేన నిశితైః శరైః। ఆచితాస్తే ద్రుమా రేజుర్యథా ఘోరాః శతఘ్నయః। ద్రుమవర్షం తు తద్ భిన్నం దృష్ట్వా కుమ్భేన వీర్యవాన్
కుంభుడు గట్టిగా, స్పష్టంగా లక్ష్యాన్ని చూసి, పదునైన బాణాలతో ఆ చెట్లను కొట్టి, అవి భయంకరమైన యంత్రాలు లాగా కంపించాయి. ఆ చెట్ల వర్షాన్ని కుంభుడు నాశనం చేసినట్టు చూసి, ఆ ధైర్యవంతుడు—
వానరాధిపతిః శ్రీమాన్ మహాసత్త్వో న వివ్యథే। స విధ్యమానః సహసా సహమానస్తు తాఞ్ఛరాన్
వానరుల అధిపతి అయిన శ్రీమంతుడు, మహోన్నతమైన మనస్సు కలవాడు, ఆకస్మాత్తుగా బాణాలు తగిలినా కదలకుండా, వాటిని సహించగలిగాడు.
కుమ్భస్య ధనురాక్షిప్య బభఞ్జేన్ద్రధనుఃప్రభమ్। అవప్లుత్య తతః శీఘ్రం కృత్వా కర్మ సుదుష్కరమ్
కుంభుని విల్లు, ఇంద్రుని విల్లు లా ప్రకాశిస్తూ ఉండగా, దాన్ని లాగి, విరిగేసాడు. వెంటనే వేగంగా ఎగిరి, చేయడం కష్టమైన కార్యాన్ని సాధించాడు.
అబ్రవీత్ కుపితః కుమ్భం భగ్నశృఙ్గమివ ద్విపమ్। నికుమ్భాగ్రజ వీర్యం తే బాణవేగం తదద్భుతమ్
కోపంతో, కుంభుని చూచి, కొమ్ము విరిగిన ఏనుగును చూసినట్టు ఇలా అన్నాడు: 'నికుంభుని అన్నయ్యా! నీ బలమూ, నీ బాణాల వేగమూ నిజంగా ఆశ్చర్యకరం.'
సంనతిశ్చ ప్రభావశ్చ తవ వా రావణస్య వా। ప్రహ్లాదబలివృత్రఘ్నకుబేరవరుణోపమ
నీ గౌరవమూ, శక్తీ, అది నీదైనా లేక రావణునిదైనా, ప్రహ్లాదుడు, బలిచక్రవర్తి, వృత్రాసురుని సంహారకుడు, కుబేరుడు, వరుణుడు లాంటి వారిది.
ఏకస్త్వమనుజాతోఽసి పితరం బలవత్తరమ్। త్వామేవైకం మహాబాహుం శూలహస్తమరిందమమ్
నీవొక్కడే తండ్రికన్నా బలవంతుడిగా పుట్టావు. నీవే గొప్ప భుజశక్తి కలవాడవు, చేతిలో శూలం పట్టుకుని శత్రువులను నశింపజేసేవాడవు.
త్రిదశా నాతివర్తన్తే జితేన్ద్రియమివాధయః। విక్రమస్వ మహాబుద్ధే కర్మాణి మమ పశ్య చ
యావత్ దేవతలు నిన్ను మించలేవు, ఎలా అంటే, ఇంద్రియాలను జయించుకున్నవాడిని బాధలు మించలేని విధంగా. మహాబుద్ధి కలవాడా! నీ ధైర్యంతో కార్యాలు చేయి, నా కార్యాలను చూడు.
వరదానాత్ పితృవ్యస్తే సహతే దేవదానవాన్। కుమ్భకర్ణస్తు వీర్యేణ సహతే చ సురాసురాన్
నీ మామ ఇచ్చిన వరంతో నువ్వు దేవతలు, దానవులను ఎదుర్కొంటున్నావు. కుంభకర్ణుడు కూడా తన బలంతో దేవాసురులను తట్టుకోగలడు.
మహావిమర్దం సమరే మయా సహ తవాద్భుతమ్। అద్య భూతాని పశ్యన్తు శక్రశమ్బరయోరివ
ఈ రోజు యుద్ధంలో మన ఇద్దరి మధ్య జరిగే అద్భుతమైన గొప్ప పోరాటాన్ని, శక్రుడు-శంబరుల మధ్య జరిగినట్టు, సమస్త ప్రాణులు చూడాలి.
కృతమప్రతిమం కర్మ దర్శితం చాస్త్రకౌశలమ్। పతితా హరివీరాశ్చ త్వయైతే భీమవిక్రమాః
నీవు అసమానమైన కార్యాన్ని సాధించావు, ఆయుధ నైపుణ్యాన్ని చూపించావు. నీ చేతిలో భయంకరమైన పరాక్రమం గల ఈ వానర వీరులు పడిపోయారు.
ఉపాలమ్భభయాచ్చైవ నాసి వీర మయా హతః। కృతకర్మపరిశ్రాన్తో విశ్రాన్తః పశ్య మే బలమ్
ఓ వీరా! నిన్ను నేను అపహాస్యం భయంతో చంపలేదు. నీవు నీ కార్యాన్ని పూర్తి చేసి అలసిపోయావు. విశ్రాంతిగా ఉండి, నా బలాన్ని చూడు.
తేన సుగ్రీవవాక్యేన సావమానేన మానితః। అగ్నేరాజ్యహుతస్యేవ తేజస్తస్యాభ్యవర్ధత
సుగ్రీవుని మాటల వల్ల, కొంత తక్కువగా చూసినప్పటికీ, గౌరవం పొందిన అతని తేజస్సు, అగ్నికి నెయ్యి పోసినట్టు మరింత పెరిగింది.
తతః కుమ్భస్తు సుగ్రీవం బాహుభ్యాం జగృహే తదా। గజావివాతీతమదౌ నిఃశ్వసన్తౌ ముహుర్ముహుః
అప్పుడు కుంభుడు తన చేతులతో సుగ్రీవుని పట్టుకున్నాడు. ఇద్దరూ పరాక్రమంతో ఊపిరాడక ఎడతెగకుండా ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, మత్తులో ఉన్న ఏనుగుల్లా ఉన్నారు.
అన్యోన్యగాత్రగ్రథితౌ ఘర్షన్తావితరేతరమ్। సధూమాం ముఖతో జ్వాలాం విసృజన్తౌ పరిశ్రమాత్
వారిద్దరూ ఒకరినొకరు గట్టిగా పట్టుకుని, శరీరాలు గట్టిగా రుద్దుకుంటూ, అలసటతో నోటి నుంచి పొగతో కూడిన అగ్ని జ్వాలలు వెలువరిస్తున్నారు.
తయోః పాదాభిఘాతాచ్చ నిమగ్నా చాభవన్మహీ। వ్యాఘూర్ణితతరఙ్గశ్చ చుక్షుభే వరుణాలయః
వారి పాదాల ముద్దులతో భూమి లోపలికి ఒరిగిపోయింది. వరుణుని నివాసమైన సముద్రం, అలలు బలంగా తిప్పబడుతూ, కలకలమైంది.
తతః కుమ్భం సముత్క్షిప్య సుగ్రీవో లవణామ్భసి। పాతయామాస వేగేన దర్శయన్నుదధేస్తలమ్
తర్వాత సుగ్రీవుడు కుంభుని పైకి ఎత్తి, వేగంగా ఉప్పు నీటిలో పడవేశాడు. ఆవిధంగా సముద్రపు అడుగును చూపించాడు.
తతః కుమ్భనిపాతేన జలరాశిః సముత్థితః। విన్ధ్యమన్దరసంకాశో విససర్ప సమన్తతః
ఆ కుంభుని పడిపోవడంతో, వింధ్యమండర పర్వతాల్లా ఉన్న నీటి రాశి పైకి వచ్చి, అన్ని దిశలకూ వ్యాపించింది.
తతః కుమ్భః సముత్పత్య సుగ్రీవమభిపాత్య చ। ఆజఘానోరసి క్రుద్ధో వజ్రకల్పేన ముష్టినా
తర్వాత కుంభుడు పైకి ఎగిరి, సుగ్రీవుని మీదికి వచ్చి, కోపంతో వజ్రంలాంటి ముష్టితో అతని ఛాతీ మీద బలంగా కొట్టాడు.
తస్య వర్మ చ పుస్ఫోట సంజజ్ఞే చాపి శోణితమ్। తస్య ముష్టిర్మహావేగః ప్రతిజఘ్నేఽస్థిమణ్డలే
ఆ ముష్టి బలానికి అతని కవచం పగిలిపోయింది, రక్తం కారింది. ఆ ముష్టి ఘాటు అతని ఎముకల వరకు తాకింది.
తస్య వేగేన తత్రాసీత్ తేజః ప్రజ్వలితం మహత్। వజ్రనిష్పేషసంజాతా జ్వాలా మేరోర్యథా గిరేః
ఆ దెబ్బ తాకిన వేగంతో అక్కడ గొప్పగా మెరిసే తేజస్సు ఉప్పొంగింది; అది మెరుపు కొండ మీద పడినప్పుడు ఎలాగో అలా అగ్ని జ్వాలలు ఎగిసిపడినట్లు కనిపించింది.
స తత్రాభిహతస్తేన సుగ్రీవో వానరర్షభః। ముష్టిం సంవర్తయామాస వజ్రకల్పం మహాబలః
ఆ సమయంలో అతని చేత దెబ్బ తగిలిన వానరులలో అగ్రగణ్యుడు సుగ్రీవుడు, తన బలాన్ని కూడగట్టి, వజ్రంలా గట్టి ముష్టిని తయారుచేసాడు.
అర్చిఃసహస్రవికచరవిమణ్డలవర్చసమ్। స ముష్టిం పాతయామాస కుమ్భస్యోరసి వీర్యవాన్
వెయ్యి అగ్ని కిరణాల వలె ప్రకాశించే ఆ ముష్టిని సుగ్రీవుడు ధైర్యంగా తీసి, కుంభుని ఛాతిపై బలంగా కొట్టాడు.
స తు తేన ప్రహారేణ విహ్వలో భృశపీడితః। నిపపాత తదా కుమ్భో గతార్చిరివ పావకః
ఆ దెబ్బ తగిలి బాగా బాధపడి, గభరిపోయిన కుంభుడు, అగ్ని జ్వాలలు మాయమైనట్లు నేలపై పడిపోయాడు.
ముష్టినాభిహతస్తేన నిపపాతాశు రాక్షసః। లోహితాఙ్గ ఇవాకాశాద్ దీప్తరశ్మిర్యదృచ్ఛయా
ఆ ముష్టి దెబ్బతో రాక్షసుడు వెంటనే నేలపై పడిపోయాడు; అది ఆకాశం నుంచి యదృచ్ఛగా పడిపోయిన, ఎర్రగా మెరుస్తున్న లోహితాంగుడిలా కనిపించింది.
కుమ్భస్య పతతో రూపం భగ్నస్యోరసి ముష్టినా। బభౌ రుద్రాభిపన్నస్య యథా రూపం గవాం పతేః
కుంభుడు పడిపోతుండగా, ముష్టి దెబ్బతో ఛాతి విరిగిపోవడంతో అతని రూపం, రుద్రుడు గోవుల యజమానిని కొట్టినప్పుడు అతడి రూపం ఎలా ఉంటుందో అలా మెరిసింది.
తస్మిన్ హతే భీమపరాక్రమేణ ప్లవంగమానామృషభేణ యుద్ధే। మహీ సశైలా సవనా చచాల భయం చ రక్షాంస్యధికం వివేశ
భయంకరమైన పరాక్రమం ఉన్న కుంభుడు యుద్ధంలో వానరులలో అగ్రగణ్యుడైన సుగ్రీవుని చేతిలో పడిపోవడంతో, భూమి పర్వతాలతో, అడవులతో కూడి కంపించింది; రాక్షసుల్లో మరింత భయం నిండిపోయింది.
thumb|సప్తసప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే సప్తసప్తతితమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు డబ్బైదవ సర్గను వినండి.