సంధాయ చాన్యం సుముఖం శరమాశీవిషోపమమ్। ఆజఘాన మహాతేజా వక్షసి ద్వివిదాగ్రజమ్
తర్వాత, విషసర్పంలాంటి మరో పదునైన బాణాన్ని అమర్చి, కుంభుడు ద్వివిదుని అన్నయ్యను ఛాతీలో గాయపరిచాడు.
స తు తేన ప్రహారేణ మైన్దో వానరయూథపః। మర్మణ్యభిహతస్తేన పపాత భువి మూర్చ్ఛితః
ఆ దెబ్బతో, వానరసేనాధిపతి మైందుడు ప్రాణాంతకంగా గాయపడి, భూమిపై మూర్చిపోయి పడిపోయాడు.
అఙ్గదో మాతులౌ దృష్ట్వా మథితౌ తు మహాబలౌ। అభిదుద్రావ వేగేన కుమ్భముద్యతకార్ముకమ్
తన ఇద్దరు మామలు బలహీనమై పడిపోవడం చూసి, వాలి కుమారుడు అంగదుడు, విల్లు ఎత్తుకున్న కుంభుని వైపు వేగంగా పరుగెత్తాడు.
తమాపతన్తం వివ్యాధ కుమ్భః పఞ్చభిరాయసైః। త్రిభిశ్చాన్యైః శితైర్బాణైర్మాతంగమివ తోమరైః। సోఽఙ్గదం బహుభిర్బాణైః కుమ్భో వివ్యాధ వీర్యవాన్
అంగదుడు దూసుకొస్తుండగా, కుంభుడు ఐదు ఇనుప బాణాలతో అతన్ని గాయపరిచాడు. మరో మూడు పదునైన బాణాలతో, ఏనుగును తోమరాలతో కొట్టినట్టు గాయపరిచాడు. అంగదుడిని అనేక బాణాలతో గాయపరిచాడు.
అకుణ్ఠధారైర్నిశితైస్తీక్ష్ణైః కనకభూషణైః। అఙ్గదః ప్రతివిద్ధాఙ్గో వాలిపుత్రో న కమ్పతే
పదునైన, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న బాణాలు శరీరాన్ని చీల్చినా, వాలి కుమారుడు అంగదుడు కదలకుండా నిలిచిపోయాడు.
శిలాపాదపవర్షాణి తస్య మూర్ధ్ని వవర్ష హ। స ప్రచిచ్ఛేద తాన్ సర్వాన్ బిభేద చ పునః శిలాః
అంగదుడు రాళ్లు, చెట్లు కుంభుడి తలపై వర్షంలా వర్షించాడు. కానీ కుంభుడు వాటిని అన్నింటినీ కోసి, రాళ్లను మళ్లీ చీల్చేశాడు.
కుమ్భకర్ణాత్మజః శ్రీమాన్ వాలిపుత్రసమీరితాన్। ఆపతన్తం చ సమ్ప్రేక్ష్య కుమ్భో వానరయూథపమ్
కుంభకర్ణుని కుమారుడైన కుంభుడు, వాలి కుమారుడు అంగదుడు వానరసేనాధిపతివల్ల వేగంగా దూసుకొస్తున్నాడని చూసి, అతనిపైన దృష్టిపెట్టాడు.
భ్రువౌ వివ్యాధ బాణాభ్యాముల్కాభ్యామివ కుఞ్జరమ్। తస్య సుస్రావ రుధిరం పిహితే చాస్య లోచనే
కుంభుడు రెండు పదునైన బాణాలతో అంగదుని కనుబొమ్మలపై గట్టిగా వదిలాడు. అవి ఉల్కలు పడినట్టు ఏనుగుపై పడినట్టు బలంగా తాకాయి. దాంతో రక్తం కారింది, అంగదుని కళ్ళు మూసుకుపోయాయి.
అఙ్గదః పాణినా నేత్రే పిధాయ రుధిరోక్షితే। సాలమాసన్నమేకేన పరిజగ్రాహ పాణినా
అంగదుడు తన చేతితో రక్తంతో నిండిన కళ్లను కప్పుకుని, ఇంకో చేతితో పక్కన ఉన్న శాల వృక్షాన్ని గట్టిగా పట్టుకున్నాడు.
సమ్పీడ్యోరసి సస్కన్ధం కరేణాభినివేశ్య చ। కించిదభ్యవనమ్యైనమున్మమాథ మహారణే
ఆ వృక్షాన్ని తన చేతితో బలంగా పట్టుకుని, ఛాతీకి, భుజానికి నొక్కి, కొంత వంగి, దాన్ని భీకర యుద్ధంలో పెనవేసుకున్నాడు.
తమిన్ద్రకేతుప్రతిమం వృక్షం మన్దరసంనిభమ్। సముత్సృజత వేగేన మిషతాం సర్వరక్షసామ్
ఇంద్రుని ధ్వజంలా, మందరపర్వతంలా ఉన్న ఆ వృక్షాన్ని, కుంభుడు చూస్తుండగానే, అన్ని రాక్షసుల ముందే అంగదుడు వేగంగా విసిరేశాడు.
స చిచ్ఛేద శితైర్బాణైః సప్తభిః కాయభేదనైః। అఙ్గదో వివ్యథేఽభీక్ష్ణం స పపాత ముమోహ చ
కుంభుడు ఏడు పదునైన, శరీరాన్ని ఛేదించే బాణాలతో ఆ వృక్షాన్ని నరికేశాడు. అంగదుడు మళ్ళీ మళ్ళీ గాయపడి, నేలపై పడిపోయి, స్పృహ కోల్పోయాడు.
అఙ్గదం పతితం దృష్ట్వా సీదన్తమివ సాగరే। దురాసదం హరిశ్రేష్ఠా రాఘవాయ న్యవేదయన్
అంగదుడు సముద్రంలో మునిగిపోతున్నట్టు పడిపోవడం చూసి, ఎదుర్కొనలేని వానరశ్రేష్ఠులు రాఘవునికి ఈ విషయాన్ని తెలియజేశారు.
రామస్తు వ్యథితం శ్రుత్వా వాలిపుత్రం మహాహవే। వ్యాదిదేశ హరిశ్రేష్ఠాఞ్జామ్బవత్ప్రముఖాంస్తతః
వాలి కుమారుడు గొప్ప యుద్ధంలో గాయపడ్డాడని రాముడు విన్నప్పుడు, జాంబవంతుడు మొదలైన వానరశ్రేష్ఠులకు ఆదేశాలు ఇచ్చాడు.
తే తు వానరశార్దూలాః శ్రుత్వా రామస్య శాసనమ్। అభిపేతుః సుసంక్రుద్ధాః కుమ్భముద్యతకార్ముకమ్
రాముని ఆజ్ఞ విని, ఆ పులిలాంటి వానరులు, కోపంతో నిండినవారు, విల్లు ఎత్తుకుని ఉన్న కుంభుడిపైన దూకారు.
తతో ద్రుమశిలాహస్తాః కోపసంరక్తలోచనాః। రిరక్షిషన్తోఽభ్యపతన్నఙ్గదం వానరర్షభాః
అప్పుడు చెట్లు, రాళ్లు చేతుల్లో పట్టుకుని, కోపంతో కళ్ళు ఎర్రగా మారిన వానరశ్రేష్ఠులు అంగదుని రక్షించేందుకు పరుగెత్తారు.
జామ్బవాంశ్చ సుషేణశ్చ వేగదర్శీ చ వానరః। కుమ్భకర్ణాత్మజం వీరం క్రుద్ధాః సమభిదుద్రువుః
జాంబవంతుడు, సుషేణుడు, వేగదర్శి అనే వానరుడు—ఈ ముగ్గురు కోపంతో కుంభకర్ణుని వీర కుమారుడిపైన దూసుకెళ్లారు.
సమీక్ష్యాపతతస్తాంస్తు వానరేన్ద్రాన్ మహాబలాన్। ఆవవార శరౌఘేణ నగేనేవ జలాశయమ్
ఆ మహాబలశాలి వానరాధిపతులు దూసుకొస్తున్నారని గమనించిన కుంభుడు, పర్వతం సరస్సును ఆపినట్టు, బాణాల వర్షంతో వారిని అడ్డుకున్నాడు.
తస్య బాణపథం ప్రాప్య న శేకురపి వీక్షితుమ్। వానరేన్ద్రా మహాత్మానో వేలామివ మహోదధిః
కుంభుడి బాణాల దారిలోకి ప్రవేశించిన వానరశ్రేష్ఠులు, మహోత్తములు, సముద్రం తన ఒడ్డిని దాటి పోకూడదన్నట్టు, చూడటానికి కూడా వీలు కాలేదు.
తాంస్తు దృష్ట్వా హరిగణాన్ శరవృష్టిభిరర్దితాన్। అఙ్గదం పృష్ఠతః కృత్వా భ్రాతృజం ప్లవగేశ్వరః
ఆ వానరగణాలు బాణవర్షాలతో బాధపడుతున్నట్టు చూసి, వానరాధిపతి అంగదుని—తన అన్నయ్య కుమారుడిని—తన వెనుక ఉంచాడు.
అభిదుద్రావ సుగ్రీవః కుమ్భకర్ణాత్మజం రణే। శైలసానుచరం నాగం వేగవానివ కేసరీ
సుగ్రీవుడు యుద్ధంలో కుంభకర్ణుని కుమారుడిపైన పర్వతపు దారుల్లో తిరిగే ఏనుగుపైన వేగంగా దూసుకెళ్లే సింహంలా పరుగెత్తాడు.
ఉత్పాట్య చ మహావృక్షానశ్వకర్ణాదికాన్ బహూన్। అన్యాంశ్చ వివిధాన్ వృక్షాంశ్చిక్షేప స మహాకపిః
ఆ మహాకపిని, అశ్వకర్ణం మొదలైన ఎన్నో పెద్ద చెట్లను పీకి, ఇంకా ఇతర రకాల చెట్లను కూడా గట్టిగా విసిరేశాడు.
తాం ఛాదయన్తీమాకాశం వృక్షవృష్టిం దురాసదామ్। కుమ్భకర్ణాత్మజః శ్రీమాంశ్చిచ్ఛేద స్వశరైః శితైః
ఆ చెట్ల వర్షం ఆకాశాన్ని కప్పేసింది, ఎదుర్కొనలేనిది. దాన్ని కుంభకర్ణుని కుమారుడు, కీర్తిశాలి, తన పదునైన బాణాలతో నరికేశాడు.
అభిలక్ష్యేణ తీవ్రేణ కుమ్భేన నిశితైః శరైః। ఆచితాస్తే ద్రుమా రేజుర్యథా ఘోరాః శతఘ్నయః। ద్రుమవర్షం తు తద్ భిన్నం దృష్ట్వా కుమ్భేన వీర్యవాన్
కుంభుడు గట్టిగా, స్పష్టంగా లక్ష్యాన్ని చూసి, పదునైన బాణాలతో ఆ చెట్లను కొట్టి, అవి భయంకరమైన యంత్రాలు లాగా కంపించాయి. ఆ చెట్ల వర్షాన్ని కుంభుడు నాశనం చేసినట్టు చూసి, ఆ ధైర్యవంతుడు—
వానరాధిపతిః శ్రీమాన్ మహాసత్త్వో న వివ్యథే। స విధ్యమానః సహసా సహమానస్తు తాఞ్ఛరాన్
వానరుల అధిపతి అయిన శ్రీమంతుడు, మహోన్నతమైన మనస్సు కలవాడు, ఆకస్మాత్తుగా బాణాలు తగిలినా కదలకుండా, వాటిని సహించగలిగాడు.
కుమ్భస్య ధనురాక్షిప్య బభఞ్జేన్ద్రధనుఃప్రభమ్। అవప్లుత్య తతః శీఘ్రం కృత్వా కర్మ సుదుష్కరమ్
కుంభుని విల్లు, ఇంద్రుని విల్లు లా ప్రకాశిస్తూ ఉండగా, దాన్ని లాగి, విరిగేసాడు. వెంటనే వేగంగా ఎగిరి, చేయడం కష్టమైన కార్యాన్ని సాధించాడు.
అబ్రవీత్ కుపితః కుమ్భం భగ్నశృఙ్గమివ ద్విపమ్। నికుమ్భాగ్రజ వీర్యం తే బాణవేగం తదద్భుతమ్
కోపంతో, కుంభుని చూచి, కొమ్ము విరిగిన ఏనుగును చూసినట్టు ఇలా అన్నాడు: 'నికుంభుని అన్నయ్యా! నీ బలమూ, నీ బాణాల వేగమూ నిజంగా ఆశ్చర్యకరం.'
సంనతిశ్చ ప్రభావశ్చ తవ వా రావణస్య వా। ప్రహ్లాదబలివృత్రఘ్నకుబేరవరుణోపమ
నీ గౌరవమూ, శక్తీ, అది నీదైనా లేక రావణునిదైనా, ప్రహ్లాదుడు, బలిచక్రవర్తి, వృత్రాసురుని సంహారకుడు, కుబేరుడు, వరుణుడు లాంటి వారిది.
ఏకస్త్వమనుజాతోఽసి పితరం బలవత్తరమ్। త్వామేవైకం మహాబాహుం శూలహస్తమరిందమమ్
నీవొక్కడే తండ్రికన్నా బలవంతుడిగా పుట్టావు. నీవే గొప్ప భుజశక్తి కలవాడవు, చేతిలో శూలం పట్టుకుని శత్రువులను నశింపజేసేవాడవు.
త్రిదశా నాతివర్తన్తే జితేన్ద్రియమివాధయః। విక్రమస్వ మహాబుద్ధే కర్మాణి మమ పశ్య చ
యావత్ దేవతలు నిన్ను మించలేవు, ఎలా అంటే, ఇంద్రియాలను జయించుకున్నవాడిని బాధలు మించలేని విధంగా. మహాబుద్ధి కలవాడా! నీ ధైర్యంతో కార్యాలు చేయి, నా కార్యాలను చూడు.