దేహీత్యన్యో దదాత్యన్యో దదామీత్యపరః పునః। కిం క్లేశయసి తిష్ఠేతి తత్రాన్యోన్యం బభాషిరే
"ఇవ్వు!" అన్నాడు ఒకడు, "ఇస్తాను!" అన్నాడు ఇంకొకడు, "ఇస్తాను!" అన్నాడు మరొకడు, "ఏందుకు బాధ పెడుతున్నావు? నిలబడు!" అన్నాడు ఇంకొకడు. అలా వారు అక్కడ పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు.
విప్రలమ్భితశస్త్రం చ విముక్తకవచాయుధమ్। సముద్యతమహాప్రాసం ముష్టిశూలాసికున్తలమ్
కొంతమంది ఆయుధాలు లేకుండా, మరికొందరు కవచం లేకుండా, కొంతమంది గొప్ప ప్రాసలు ఎత్తిపట్టుకుని, ముష్టులు, శూలాలు, ఖడ్గాలు, కుంటలాలతో సిద్ధంగా ఉన్నారు.
ప్రావర్తత మహారౌద్రం యుద్ధం వానరరక్షసామ్। వానరాన్ దశ సప్తేతి రాక్షసా జఘ్నురాహవే
వానరులు, రాక్షసులు పరస్పరం యుద్ధించగా, భయంకరమైన యుద్ధం మొదలైంది. ఆ యుద్ధంలో రాక్షసులు ఒక్కోసారి పది మందికైనా, ఏడుగురికైనా వానరులను చంపారు.
రాక్షసాన్ దశ సప్తేతి వానరాశ్చాభ్యపాతయన్। విప్రలమ్భితవస్త్రం చ విముక్తకవచధ్వజమ్। బలం రాక్షసమాలమ్బ్య వానరాః పర్యవారయన్
వానరులు కూడా రాక్షసులను పది మందికైనా, ఏడుగురికైనా పడగొట్టారు. కొందరు వానరుల దుస్తులు చించబడి, కొందరి కవచాలు, జెండాలు పడిపోయాయి. అయినా తమ బలాన్ని నమ్ముకుని, వానరులు రాక్షసుల చుట్టూ ముట్టడి వేశారు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే పఞ్చసప్తతితమః సర్గః
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో డెబ్బై ఐదవ సర్గ ముగిసింది.
thumb|షట్సప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే షట్సప్తతితమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు వాల్మీకి మహర్షి రచించిన రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో డెబ్బై ఆరవ సర్గను వినండి.
ప్రవృత్తే సంకులే తస్మిన్ ఘోరే వీరజనక్షయే। అఙ్గదః కమ్పనం వీరమాససాద రణోత్సుకః
అలాంటి భయంకరమైన, కలకలమయమైన యుద్ధంలో, వీరులు పడిపోతున్న సమయంలో, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న అంగదుడు, వీరుడైన కంపనుడిని ఎదుర్కొనడానికి వెళ్లాడు.
ఆహూయ సోఽఙ్గదం కోపాత్ తాడయామాస వేగితః। గదయా కమ్పనః పూర్వం స చచాల భృశాహతః
కోపంతో అంగదుడిని పిలిచి, వేగంగా కంపనుడు ముందుగా తన గొడ్డలితో దెబ్బకొట్టాడు. ఆ దెబ్బకు అంగదుడు బాగా తడబడిపోయాడు.
స సంజ్ఞాం ప్రాప్య తేజస్వీ చిక్షేప శిఖరం గిరేః। అర్దితశ్చ ప్రహారేణ కమ్పనః పతితో భువి
తనకు మళ్లీ జ్ఞానం వచ్చిన అంగదుడు, ఒక పర్వత శిఖరాన్ని ఎత్తి విసిరాడు. ఆ దెబ్బతో గాయపడి కంపనుడు నేలపై పడిపోయాడు.
తతస్తు కమ్పనం దృష్ట్వా శోణితాక్షో హతం రణే। రథేనాభ్యపతత్ క్షిప్రం తత్రాఙ్గదమభీతవత్
ఆ సమయంలో యుద్ధంలో కంపనుడు చనిపోయినట్టు చూసిన శోణితాక్షుడు, భయపడకుండా తన రథంతో వేగంగా అంగదుడి మీదికి దూసుకొచ్చాడు.
సోఽఙ్గదం నిశితైర్బాణైస్తదా వివ్యాధ వేగితః। శరీరదారణైస్తీక్ష్ణైః కాలాగ్నిసమవిగ్రహైః
అతడు అంగదుడిని పదునైన బాణాలతో వేగంగా పొడిచాడు. ఆ బాణాలు మాంసాన్ని చీల్చుతూ, కాలాగ్ని వంటి రూపంతో దాడి చేశాయి.
క్షురక్షురప్రనారాచైర్వత్సదన్తైః శిలీముఖైః। కర్ణిశల్యవిపాఠైశ్చ బహుభిర్నిశితైః శరైః
కత్తిపోట్లతో, ఇనుపబాణాలతో, దంతాల్లాంటి, రాళ్లతో కూడిన బాణాలతో, పదునైన పలు రకాల బాణాలతో అతడు దాడి చేశాడు.
అఙ్గదః ప్రతివిద్ధాఙ్గో వాలిపుత్రః ప్రతాపవాన్। ధనురుగ్రం రథం బాణాన్ మమర్ద తరసా బలీ
వాలి కుమారుడైన అంగదుడు, గాయపడిన శరీరంతో, ధైర్యంగా, బలంగా, ఆగ్రహంతో శక్తివంతంగా రథాన్ని, బాణాలను, ధనుస్సును నాశనం చేశాడు.
శోణితాక్షస్తతః క్షిప్రమసిచర్మ సమాదదే। ఉత్పపాత తదా క్రుద్ధో వేగవానవిచారయన్
అప్పుడే శోణితాక్షుడు తన ఖడ్గాన్ని, కవచాన్ని తీసుకుని, కోపంతో, వేగంగా యుద్ధరంగాన్ని పరిశీలిస్తూ ముందుకు దూసుకొచ్చాడు.
తం క్షిప్రతరమాప్లుత్య పరామృశ్యాఙ్గదో బలీ। కరేణ తస్య తం ఖడ్గం సమాచ్ఛిద్య ననాద చ
అంగదుడు మరింత వేగంగా దూకి, శోణితాక్షుని చేతిలోని ఖడ్గాన్ని పట్టుకుని, దాన్ని తన చేత్తో లాక్కుని గట్టిగా అరవాడు.
తస్యాంసఫలకే ఖడ్గం నిజఘాన తతోఽఙ్గదః। యజ్ఞోపవీతవచ్చైనం చిచ్ఛేద కపికుఞ్జరః
ఆ తర్వాత అంగదుడు ఆ ఖడ్గంతో శోణితాక్షుని భుజంపై ఉన్న కవచాన్ని కొట్టి, యజ్ఞోపవీతంలా సూటిగా కోసేశాడు.
తం ప్రగృహ్య మహాఖడ్గం వినద్య చ పునః పునః। వాలిపుత్రోఽభిదుద్రావ రణశీర్షే పరానరీన్
ఆ గొప్ప ఖడ్గాన్ని గట్టిగా పట్టుకుని, మళ్లీ మళ్లీ గర్జిస్తూ, వాలి కుమారుడు యుద్ధంలో ముందున్న శత్రువుల మీదికి దూసుకెళ్లాడు.
ప్రజఙ్ఘసహితో వీరో యూపాక్షస్తు తతో బలీ। రథేనాభియయౌ క్రుద్ధో వాలిపుత్రం మహాబలమ్
అప్పుడే ప్రజఙ్ఘుడు తోడుగా ఉండగా, బలవంతుడైన యూపాక్షుడు కోపంతో తన రథంలో వాలి కుమారుడి మీదికి దూసుకొచ్చాడు.
ఆయసీం తు గదాం గృహ్య స వీరః కనకాఙ్గదః। శోణితాక్షః సమాశ్వస్య తమేవానుపపాత హ
బంగారు కంకణాలు ధరించిన వీరుడు శోణితాక్షుడు, ఇనుప గొడ్డలిని పట్టుకుని, మళ్లీ ధైర్యం తెచ్చుకుని, అతని మీదికి పరుగెత్తాడు.
ప్రజఙ్ఘస్తు మహావీరో యూపాక్షసహితో బలీ। గదయాభియయౌ క్రుద్ధో వాలిపుత్రం మహాబలమ్
మహావీరుడైన ప్రజఙ్ఘుడు, బలవంతుడైన యూపాక్షుడు తోడుగా ఉండగా, కోపంతో గొడ్డలితో వాలి కుమారుడి మీదికి దూసుకొచ్చాడు.
తయోర్మధ్యే కపిశ్రేష్ఠః శోణితాక్షప్రజఙ్ఘయోః। విశాఖయోర్మధ్యగతః పూర్ణచన్ద్ర ఇవాబభౌ
శోణితాక్షుడు, ప్రజఙ్ఘుడు ఇద్దరి మధ్యలో, కపులలో అగ్రగణ్యుడు, ఆకాశంలో రెండు విశాఖ నక్షత్రాల మధ్య నిలిచిన పూర్ణచంద్రుడిలా ప్రకాశించాడు.
అఙ్గదం పరిరక్షన్తౌ మైన్దో ద్వివిద ఏవ చ। తస్య తస్థతురభ్యాశే పరస్పరదిదృక్షయా
అంగదుని రక్షిస్తూ, మైందుడు, ద్వివిదుడు అతని దగ్గర నిలబడి, ఒకరినొకరు చూడాలని ఆసక్తిగా ఎదురెదురుగా చూశారు.
అభిపేతుర్మహాకాయాః ప్రతియత్తా మహాబలాః। రాక్షసా వానరాన్ రోషాదసిబాణగదాధరాః
బలమైన, పెద్ద శరీరాలు కలిగిన రాక్షసులు, ఖడ్గాలు, బాణాలు, గదలు చేతబట్టి, కోపంతో వానరుల మీద దాడి చేశారు.
త్రయాణాం వానరేన్ద్రాణాం త్రిభీ రాక్షసపుంగవైః। సంసక్తానాం మహద్ యుద్ధమభవద్ రోమహర్షణమ్
మూడు వానర నాయకులకూ, మూడు రాక్షస శ్రేష్ఠులకూ మధ్య ఘోరమైన, రోమాంచకరమైన యుద్ధం జరిగింది.
తే తు వృక్షాన్ సమాదాయ సమ్ప్రచిక్షిపురాహవే। ఖడ్గేన ప్రతిచిక్షేప తాన్ ప్రజఙ్ఘో మహాబలః
వారు యుద్ధంలో చెట్లు పీకి విసిరారు. ఆ చెట్లను ప్రజఙ్ఘుడు తన ఖడ్గంతో ఎదుర్కొన్నాడు.
రథానశ్వాన్ ద్రుమాఞ్ఛైలాన్ ప్రతిచిక్షిపురాహవే। శరౌఘైః ప్రతిచిచ్ఛేద తాన్ యూపాక్షో మహాబలః
వారు రథాలు, గుర్రాలు, చెట్లు, కొండలు యుద్ధంలో విసిరారు. ఆ వాటిని యూపాక్షుడు బలంగా బాణములతో నరికేశాడు.
సృష్టాన్ ద్వివిదమైన్దాభ్యాం ద్రుమానుత్పాట్య వీర్యవాన్। బభఞ్జ గదయా మధ్యే శోణితాక్షః ప్రతాపవాన్
ద్వివిదుడు, మైందుడు పీకి విసిరిన చెట్లను, శోణితాక్షుడు తన గదతో మధ్యలో నుజ్జునుజ్జు చేశాడు.
ఉద్యమ్య విపులం ఖడ్గం పరమర్మవిదారణమ్। ప్రజఙ్ఘో వాలిపుత్రాయ అభిదుద్రావ వేగితః
ప్రజఙ్ఘుడు గొప్ప ఖడ్గాన్ని పైకి ఎత్తి, దానితో ప్రాణాంతకంగా దూసుకెళ్లి వాలి కుమారుడి మీద పరిగెత్తాడు.
తమభ్యాశగతం దృష్ట్వా వానరేన్ద్రో మహాబలః। ఆజఘానాశ్వకర్ణేన ద్రుమేణాతిబలస్తదా
అతడిని దగ్గరకు వస్తున్నట్టు చూసి, బలవంతుడైన వానరాధిపతి అశ్వకర్ణం అనే చెట్టుతో అతడిని బలంగా కొట్టాడు.
బాహుం చాస్య సనిస్త్రింశమాజఘాన స ముష్టినా। వాలిపుత్రస్య ఘాతేన స పపాత క్షితావసిః
ఖడ్గాన్ని పట్టుకున్న అతని భుజాన్ని, వాలి కుమారుడు తన ముష్టితో బలంగా కొట్టాడు. ఆ దెబ్బతో ఖడ్గధారి నేలపై పడిపోయాడు.