స బాణవర్షైరభివృష్యమాణో ధారానిపాతానివ తానచిన్త్య। సమీక్షమాణః పరమాద్భుతశ్రీ- రామస్తదా లక్ష్మణమిత్యువాచ
ఆ సమయంలో రాముడు, ఆ బాణవర్షాన్ని వర్షంలా పడుతుండగా, ఆశ్చర్యంగా చూస్తూ లక్ష్మణుడితో ఇలా అన్నాడు.
అసౌ పునర్లక్ష్మణ రాక్షసేన్ద్రో బ్రహ్మాస్త్రమాశ్రిత్య సురేన్ద్రశత్రుః। నిపాతయిత్వా హరిసైన్యమస్మాన్- శితైః శరైరర్దయతి ప్రసక్తమ్
లక్ష్మణా! ఆ రాక్షసేంద్రుడు, దేవేంద్రునికి శత్రువైన వాడు, బ్రహ్మాస్త్రాన్ని ఆశ్రయించి మన వానరసైన్యాన్ని పడగొట్టి, పదునైన బాణాలతో మమ్మల్ని నిరంతరం బాధిస్తున్నాడు.
స్వయంభువా దత్తవరో మహాత్మా సమాహితోఽన్తర్హితభీమకాయః। కథం ను శక్యో యుధి నష్టదేహో నిహన్తుమద్యేన్ద్రజిదుద్యతాస్త్రః
స్వయంభువుడి వరంతో, మహాత్ముడైన వాడు, దెబ్బతినని భయంకరమైన రూపాన్ని దాచుకొని, యుద్ధంలో కనిపించని శరీరంతో ఉన్న ఇంద్రజిత్ను ఎలా సంహరించగలం?
మన్యే స్వయంభూర్భగవానచిన్త్య- స్తస్యైతదస్త్రం ప్రభవశ్చ యోఽస్య। బాణావపాతం త్వమిహాద్య ధీమన్ మయా సహావ్యగ్రమనాః సహస్వ
ఈ ఆయుధశక్తి, దాని మూలాన్ని స్వయంభువుడే తెలుసు అని నేను అనుకుంటున్నాను. ధైర్యవంతుడా! నువ్వు నా వెంట ఉండి, మనస్సు స్థిరంగా ఉంచుకొని, ఈ బాణపాతం భరించు.
ప్రచ్ఛాదయత్యేష హి రాక్షసేన్ద్రః సర్వా దిశః సాయకవృష్టిజాలైః। ఏతచ్చ సర్వం పతితాగ్ర్యశూరం న భ్రాజతే వానరరాజసైన్యమ్
ఈ రాక్షసరాజు బాణవర్షంతో అన్ని దిశల్నీ కప్పేస్తున్నాడు. ఇప్పుడు అగ్రశూరులు అందరూ పడిపోవడంతో, వానరరాజు సైన్యం ఇక వెలిగిపోవడం లేదు.
ఆవాం తు దృష్ట్వా పతితౌ విసంజ్ఞౌ నివృత్తయుద్ధౌ హతహర్షరోషౌ। ధ్రువం ప్రవేక్ష్యత్యమరారివాస- మసౌ సమాసాద్య రణాగ్ర్యలక్ష్మీమ్
మనిద్దరినీ యుద్ధం మానేసి, స్పృహ కోల్పోయి, ఆనందం, కోపం లేని స్థితిలో పడిపోయినట్టు చూసి, అమరారిశత్రువు యుద్ధంలో గొప్ప విజయాన్ని సాధించి తన నగరంలోకి ప్రవేశిస్తాడు.
తతస్తదా వానరసైన్యమేవం రామం చ సంఖ్యే సహ లక్ష్మణేన। విషాదయిత్వా సహసా వివేశ పురీం దశగ్రీవభుజాభిగుప్తామ్। సంస్తూయమానః స తు యాతుధానైః పిత్రే చ సర్వం హృషితోఽభ్యువాచ
అలా యుద్ధంలో వానరసైన్యాన్ని, రాముడిని లక్ష్మణుడితో కలిపి నిరుత్సాహపరిచి, పది తలల రాక్షసుని చేతులతో రక్షించబడే నగరంలోకి ప్రవేశించాడు. రాక్షసులు అతన్ని పొగిడుతూ, సంతోషంతో తండ్రికి అన్నీ వివరించాడు.
thumb|చతుస్సప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే చతుస్సప్తతితమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణంలో యుద్ధకాండలో డెబ్బై నాలుగవ సర్గను వినండి.
తయోస్తదాసాదితయో రణాగ్రే ముమోహ సైన్యం హరియూథపానామ్। సుగ్రీవనీలాఙ్గదజామ్బవన్తో న చాపి కించిత్ ప్రతిపేదిరే తే
ఆ ఇద్దరూ యుద్ధపు ముందుభాగంలో పడిపోవడంతో, వానర సేన మొత్తం అయోమయంగా అయింది. సుగ్రీవుడు, నీలుడు, అంగదుడు, జాంబవంతుడు ఎవ్వరూ ఏమీ చేయలేక మౌనంగా ఉన్నారు.
తతో విషణ్ణం సమవేక్ష్య సర్వం విభీషణో బుద్ధిమతాం వరిష్ఠః। ఉవాచ శాఖామృగరాజవీరా- నాశ్వాసయన్నప్రతిమైర్వచోభిః
అంతా నిరుత్సాహంగా ఉన్నట్టు గమనించిన విభీషణుడు, జ్ఞానంలో అగ్రగణ్యుడు, వానర సేనాధిపతులకు ధైర్యం చెప్పుతూ అపూర్వమైన మాటలు అన్నాడు.
మా భైష్ట నాస్త్యత్ర విషాదకాలో యదార్యపుత్రౌ హ్యవశౌ విషణ్ణౌ। స్వయంభువో వాక్యమథోద్వహన్తౌ యత్సాదితావిన్ద్రజితాస్త్రజాలైః
భయపడకండి, ఇది నిరాశ పడే సమయం కాదు. ఆర్యపుత్రులు బలహీనంగా, విచారంగా ఉన్నా, స్వయంభువుడు ఇచ్చిన ఆయుధ శక్తిని వారు భరించుతున్నారు.
తస్మై తు దత్తం పరమాస్త్రమేతత్ స్వయంభువా బ్రాహ్మమమోఘవీర్యమ్। తన్మానయన్తౌ యుధి రాజపుత్రౌ నిపాతితౌ కోఽత్ర విషాదకాలః
ఈ అద్భుతమైన బ్రహ్మాస్త్రాన్ని స్వయంభువుడు ఇచ్చాడు. రాజకుమారులు యుద్ధంలో దాన్ని గౌరవిస్తూ పడిపోయారు. ఇక్కడ మనం నిరాశ పడాల్సిన అవసరం ఏముంది?
బ్రాహ్మమస్త్రం తతో ధీమాన్ మానయిత్వా తు మారుతిః। విభీషణవచః శ్రుత్వా హనూమానిదమబ్రవీత్
విభీషణుని మాటలు వినిపించి, బ్రహ్మాస్త్రాన్ని గౌరవించిన హనుమంతుడు, తన మనసులో ధైర్యంగా ఇలా అన్నాడు.
అస్మిన్నస్త్రహతే సైన్యే వానరాణాం తరస్వినామ్। యో యో ధారయతే ప్రాణాంస్తం తమాశ్వాసయావహే
ఈ ఆయుధంతో బలహీనమైన వానర సేనలో ఎవరు ప్రాణాలతో ఉన్నారో వారందరిని మనం ఓదార్చుదాం.
తావుభౌ యుగపద్ వీరౌ హనూమద్రాక్షసోత్తమౌ। ఉల్కాహస్తౌ తదా రాత్రౌ రణశీర్షే విచేరతుః
ఆ ఇద్దరు వీరులు, హనుమంతుడు, విభీషణుడు, చేతిలో అగ్నికణాలు పట్టుకుని, రాత్రి యుద్ధభూమి ముందుభాగంలో కలిసి సంచరించారు.
భిన్నలాఙ్గూలహస్తోరుపాదాఙ్గులిశిరోధరైః। స్రవద్భిః క్షతజం గాత్రైః ప్రస్రవద్భిః సమన్తతః
వారు అక్కడ అక్కడ విరిగిపోయిన తోకలు, చేతులు, తొడలు, వేళ్లు, తలలు, మెడలు, రక్తం కారుతున్న గాయాలతో ఉన్న శరీరాలను చూశారు.
పతితైః పర్వతాకారైర్వానరైరభిసంవృతామ్। శస్త్రైశ్చ పతితైర్దీప్తైర్దదృశాతే వసుంధరామ్
పడి ఉన్న పర్వతాల్లాంటి వానరులతో, మెరిసే ఆయుధాలతో, భూమి అంతా కప్పబడి ఉన్నట్టు వారికి కనిపించింది.
సుగ్రీవమఙ్గదం నీలం శరభం గన్ధమాదనమ్। జామ్బవన్తం సుషేణం చ వేగదర్శినమేవ చ
వారు సుగ్రీవుడు, అంగదుడు, నీలుడు, శరభుడు, గంధమాదనుడు, జాంబవంతుడు, సుషేణుడు, వేగదర్శిని అనే వీరులను చూశారు.
మైన్దం నలం జ్యోతిర్ముఖం ద్వివిదం చాపి వానరమ్। విభీషణో హనూమాంశ్చ దదృశాతే హతాన్ రణే
విభీషణుడు, హనుమంతుడు, మైందుడు, నలుడు, జ్యోతిర్ముఖుడు, ద్వివిదుడు మరియు మరికొంతమంది వానరులను యుద్ధంలో పడిపోయినవారిగా చూశారు.
సప్తషష్టిర్హతాః కోట్యో వానరాణాం తరస్వినామ్। అహ్నః పఞ్చమశేషేణ వల్లభేన స్వయంభువః
స్వయంభువుని ప్రియుడైనవాడు, ఐదవ భాగం మిగిలి ఉండగా, అరవై ఏడు కోట్ల వేగవంతమైన వానరులను సంహరించాడు.
సాగరౌఘనిభం భీమం దృష్ట్వా బాణార్దితం బలమ్। మార్గతే జామ్బవన్తం చ హనూమాన్ సవిభీషణః
బాణాలతో గాయపడి, సముద్రపు అలలవలె విస్తారంగా, భయంకరంగా ఉన్న సేనను చూసి, హనుమంతుడు విభీషణుడితో కలిసి జాంబవంతుని వెతికాడు.
స్వభావజరయా యుక్తం వృద్ధం శరశతైశ్చితమ్। ప్రజాపతిసుతం వీరం శామ్యన్తమివ పావకమ్
ప్రకృతి వృద్ధాప్యంతో బలహీనమైన, శరీరం నూరుకోబడిన జాంబవంతుడు, ప్రజాపతిపుత్రుడు, ఆ వీరుడు, ఆగిపోతున్న అగ్నిలా కనిపించాడు.
దృష్ట్వా సమభిసంక్రమ్య పౌలస్త్యో వాక్యమబ్రవీత్। కచ్చిదార్య శరైస్తీక్ష్ణైర్న ప్రాణా ధ్వంసితాస్తవ
వానిని చూసి, రాక్షసుడు దగ్గరికి వెళ్లి ఇలా అడిగాడు: 'ఆర్యా, ఈ పదునైన బాణాలతో నీ ప్రాణాలు పోయినవేనా?'
విభీషణవచః శ్రుత్వా జామ్బవానృక్షపుఙ్గవః। కృచ్ఛ్రాదభ్యుద్గిరన్ వాక్యమిదం వచనమబ్రవీత్
విభీషణుని మాటలు విని, రిక్షరాజు జాంబవంతుడు, కష్టంగా లేచి, ఇలా అన్నాడు.
నైర్ఋతేన్ద్ర మహావీర్య స్వరేణ త్వాభిలక్షయే। విద్ధగాత్రః శితైర్బాణైర్న త్వాం పశ్యామి చక్షుషా
నైరుతరాజా, నీ గొంతు విని నిన్ను గుర్తించాను. నా శరీరం పదునైన బాణాలతో గాయపడింది. నా కళ్లతో నిన్ను చూడలేకపోతున్నాను.
అఞ్జనా సుప్రజా యేన మాతరిశ్వా చ సువ్రత। హనూమాన్ వానరశ్రేష్ఠః ప్రాణాన్ ధారయతే క్వచిత్
అంజనాదేవి కుమారుడు, పవనదేవుడు తనయుడు, మంచి వ్రతశీలి, వానరులలో శ్రేష్ఠుడు అయిన హనుమంతుడు ఎక్కడ ప్రాణాలతో ఉన్నాడో, అక్కడే ఆశ ఉంది.
శ్రుత్వా జామ్బవతో వాక్యమువాచేదం విభీషణః। ఆర్యపుత్రావతిక్రమ్య కస్మాత్ పృచ్ఛసి మారుతిమ్
జాంబవంతుని మాటలు విని విభీషణుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఆర్యపుత్రుల్ని దాటి, ఎందుకు మారు్తిని గురించి అడుగుతున్నావు?'
నైవ రాజని సుగ్రీవే నాఙ్గదే నాపి రాఘవే। ఆర్య సందర్శితః స్నేహో యథా వాయుసుతే పరః
రాజు సుగ్రీవుడికి గానీ, అంగదుడికి గానీ, రాఘవుడికి గానీ, ఆర్యా, వాయుపుత్రుడి పట్ల చూపినంత ప్రత్యేకమైన మమకారం ఎవరికీ చూపలేదు.
విభీషణవచః శ్రుత్వా జామ్బవాన్ వాక్యమబ్రవీత్। శృణు నైర్ఋతశార్దూల యస్మాత్ పృచ్ఛామి మారుతిమ్
విభీషణుని మాటలు విని జాంబవంతుడు ఇలా అన్నాడు: 'రాక్షసులలో సింహుడా, నేను మారు్తిని గురించి ఎందుకు అడుగుతున్నానో విను.'
అస్మిఞ్జీవతి వీరే తు హతమప్యహతం బలమ్। హనూమత్యుజ్ఝితప్రాణే జీవన్తోఽపి మృతా వయమ్
ఈ వీరుడు బ్రతికుంటే, సైన్యం అంతా పడిపోయినా అది పూర్తిగా నశించదు. కానీ హనుమంతుడు ప్రాణాలు విడిచిపోతే, మనం బ్రతికున్నా, మృతులే అవుతాం.