సప్తభిస్తు మహావీర్యో మైన్దం మర్మవిదారణైః। పఞ్చభిర్విశిఖైశ్చైవ గజం వివ్యాధ సంయుగే
అతడు ఏడుగురు బలవంతుడైన మైందుని, లోపలికి దూసుకెళ్లే బాణాలతో గాయపరిచాడు. ఇంకో అయిదు బాణాలతో యుద్ధంలో గజను గాయపరిచాడు.
జామ్బవన్తం తు దశభిర్నీలం త్రింశద్భిరేవ చ। సుగ్రీవమృషభం చైవ సోఽఙ్గదం ద్వివిదం తథా
ఆ యోధుడు జాంబవంతుని పది బాణాలతో, నీలుని ముప్పది బాణాలతో గాయపరిచాడు. అలాగే సుగ్రీవుడు, ఋషభుడు, అంగదుడు, ద్వివిదుడు కూడా అతని బాణాలకు గురయ్యారు.
ఘోరైర్దత్తవరైస్తీక్ష్ణైర్నిష్ప్రాణానకరోత్ తదా। అన్యానపి తథా ముఖ్యాన్ వానరాన్ బహుభిః శరైః
భయంకరమైన, వరప్రాప్తమైన, పదునైన బాణాలతో అతడు మరికొంత మంది ప్రముఖ వానరులను కూడా అక్కడే ప్రాణాలు విడిచేలా చేశాడు.
అర్దయామాస సంక్రుద్ధః కాలాగ్నిరివ మూర్చ్ఛితః। స శరైః సూర్యసంకాశైః సుముక్తైః శీఘ్రగామిభిః
కోపంతో, మూర్ఛితుడిగా, ప్రళయాగ్నిలా మారి, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే, వేగంగా ప్రయాణించే బాణాలతో వారిని తీవ్రంగా దాడి చేశాడు.
వానరాణామనీకాని నిర్మమన్థ మహారణే। ఆకులాం వానరీం సేనాం శరజాలేన పీడితామ్
అతడు ఆ మహాసంగ్రామంలో వానర సేనలను నాశనం చేశాడు. బాణాల వర్షంతో వానర సేన గందరగోళంలో పడింది, తీవ్రంగా బాధపడింది.
హృష్టః స పరయా ప్రీత్యా దదర్శ క్షతజోక్షితామ్। పునరేవ మహాతేజా రాక్షసేన్ద్రాత్మజో బలీ
అతడు పరమానందంతో, రక్తంతో తడిసిపోయిన వారిని చూశాడు. మళ్లీ, మహా తేజస్సుతో కూడిన రాక్షసరాజు కుమారుడు, బలవంతుడు,
సంసృజ్య బాణవర్షం చ శస్త్రవర్షం చ దారుణమ్। మమర్ద వానరానీకం పరితస్త్విన్ద్రజిద్ బలీ
బాణాల వర్షాన్ని, భయంకరమైన ఆయుధాల వర్షాన్ని వదిలి, ఇంద్రజిత్ చుట్టూ ఉన్న వానర సైన్యాన్ని నుజ్జునుజ్జు చేశాడు.
స్వసైన్యముత్సృజ్య సమేత్య తూర్ణం మహాహవే వానరవాహినీషు। అదృశ్యమానః శరజాలముగ్రం వవర్ష నీలామ్బుధరో యథామ్బు
తన సైన్యాన్ని వదిలి, అతడు వేగంగా వచ్చి మహాసంగ్రామంలో వానర సైన్యంలో కలిసిపోయాడు. ఎవరికీ కనిపించకుండా, ఉగ్రమైన బాణాల వర్షాన్ని మేఘం నీరు కురిపించినట్టు కురిపించాడు.
తే శక్రజిద్బాణవిశీర్ణదేహా మాయాహతా విస్వరమున్నదన్తః। రణే నిపేతుర్హరయోఽద్రికల్పా యథేన్ద్రవజ్రాభిహతా నగేన్ద్రాః
ఇంద్రజిత్ బాణాలతో వారి శరీరాలు విరిగిపోవడం వల్ల, మాయకు లోనై, గందరగోళంగా అరుస్తూ, ఆ వానర వీరులు యుద్ధంలో పర్వతాలు ఇంద్రుడు వజ్రాయుధంతో కొట్టినట్టు నేలకొరిగారు.
తే కేవలం సందదృశుః శితాగ్రాన్ బాణాన్ రణే వానరవాహినీషు। మాయావిగూఢం చ సురేన్ద్రశత్రుం న చాత్ర తం రాక్షసమప్యపశ్యన్
ఆ యుద్ధంలో వానరసైన్యాల్లో కేవలం పదునైన బాణాలు మాత్రమే వారికి కనిపించాయి. దేవతలకు శత్రువైన రాక్షసుడు మాయతో దాగి ఉండడంతో, అక్కడ ఆ రాక్షసుడిని ఎవ్వరూ చూడలేకపోయారు.
తతః స రక్షోధిపతిర్మహాత్మా సర్వా దిశో బాణగణైః శితాగ్రైః। ప్రచ్ఛాదయామాస రవిప్రకాశై- ర్విదారయామాస చ వానరేన్ద్రాన్
ఆ మహాత్ముడు అయిన రాక్షసాధిపతి, కిరణాలా మెరుస్తున్న పదునైన బాణాలతో అన్ని దిశల్నీ కప్పేశాడు. ఆ బాణాలతో వానరాధిపతులను చీల్చి వేసాడు.
స శూలనిస్త్రింశపరశ్వధాని వ్యావిద్ధదీప్తానలసప్రభాణి। సవిస్ఫులిఙ్గోజ్జ్వలపావకాని వవర్ష తీవ్రం ప్లవగేన్ద్రసైన్యే
ఆయన అగ్నిలా మండుతున్న కత్తులు, కఠారులు, పరశువులు, మంటలు చిమ్మే ఆయుధాలతో వానరసైన్యంపై మోతాదుగా వర్షంలా కురిపించాడు.
తతో జ్వలనసంకాశైర్బాణైర్వానరయూథపాః। తాడితాః శక్రజిద్బాణైః ప్రఫుల్లా ఇవ కింశుకాః
ఇంద్రజిత్ విసిరిన అగ్నిలా మెరుస్తున్న బాణాలతో తగిలిన వానరయూథపులు, వికసించిన కింశుకవృక్షాల్లా కనిపించారు.
తేఽన్యోన్యమభిసర్పన్తో నినదన్తశ్చ విస్వరమ్। రాక్షసేన్ద్రాస్త్రనిర్భిన్నా నిపేతుర్వానరర్షభాః
వారు ఒకరిని ఒకరు ఎదుర్కొంటూ, గందరగోళంగా అరుస్తూ, రాక్షసరాజు ఆయుధాలతో గాయపడి, వానరశ్రేష్ఠులు నేలమీద పడిపోయారు.
ఉదీక్షమాణా గగనం కేచిన్నేత్రేషు తాడితాః। శరైర్వివిశురన్యోన్యం పేతుశ్చ జగతీతలే
కొంతమంది ఆకాశాన్ని చూస్తూ, బాణాలతో కళ్లలో తగిలి, ఒకరినొకరు తాకుతూ భూమిపై పడిపోయారు.
హనూమన్తం చ సుగ్రీవమఙ్గదం గన్ధమాదనమ్। జామ్బవన్తం సుషేణం చ వేగదర్శినమేవ చ
హనుమంతుడు, సుగ్రీవుడు, అంగదుడు, గంధమాదనుడు, జాంబవంతుడు, సుషేణుడు, వేగదర్శినుడు,
మైన్దం చ ద్వివిదం నీలం గవాక్షం గవయం తథా। కేసరిం హరిలోమానం విద్యుద్దంష్ట్రం చ వానరమ్
మైందుడు, ద్వివిదుడు, నీలుడు, గవాక్షుడు, గవయుడు, కేసరి, హరిలోముడు, విద్యుద్దంష్ట్ర అనే వానరుడు,
సూర్యాననం జ్యోతిర్ముఖం తథా దధిముఖం హరిమ్। పావకాక్షం నలం చైవ కుముదం చైవ వానరమ్
సూర్యాననుడు, జ్యోతిర్ముఖుడు, దధిముఖ అనే వానరుడు, పవకాక్షుడు, నలుడు, కుముద అనే వానరుడు,
ప్రాసైః శూలైః శితైర్బాణైరిన్ద్రజిన్మన్త్రసంహితైః। వివ్యాధ హరిశార్దూలాన్ సర్వాంస్తాన్ రాక్షసోత్తమః
ఇంద్రజిత్ మంత్రబలంతో కూడిన ప్రాసాలు, శూలాలు, పదునైన బాణాలతో ఆ వానరశార్దూలులందరినీ గాయపరిచాడు.
స వై గదాభిర్హరియూథముఖ్యాన్ నిర్భిద్య బాణైస్తపనీయవర్ణైః। వవర్ష రామం శరవృష్టిజాలైః సలక్ష్మణం భాస్కరరశ్మికల్పైః
ఆయన బంగారు వర్ణంలో మెరుస్తున్న గదలతో, బాణాలతో వానరయూథాధిపతులను గాయపరిచి, రాముడి మీద లక్ష్మణుడితో పాటు సూర్యకిరణాల్లా బాణవర్షాన్ని కురిపించాడు.
స బాణవర్షైరభివృష్యమాణో ధారానిపాతానివ తానచిన్త్య। సమీక్షమాణః పరమాద్భుతశ్రీ- రామస్తదా లక్ష్మణమిత్యువాచ
ఆ సమయంలో రాముడు, ఆ బాణవర్షాన్ని వర్షంలా పడుతుండగా, ఆశ్చర్యంగా చూస్తూ లక్ష్మణుడితో ఇలా అన్నాడు.
అసౌ పునర్లక్ష్మణ రాక్షసేన్ద్రో బ్రహ్మాస్త్రమాశ్రిత్య సురేన్ద్రశత్రుః। నిపాతయిత్వా హరిసైన్యమస్మాన్- శితైః శరైరర్దయతి ప్రసక్తమ్
లక్ష్మణా! ఆ రాక్షసేంద్రుడు, దేవేంద్రునికి శత్రువైన వాడు, బ్రహ్మాస్త్రాన్ని ఆశ్రయించి మన వానరసైన్యాన్ని పడగొట్టి, పదునైన బాణాలతో మమ్మల్ని నిరంతరం బాధిస్తున్నాడు.
స్వయంభువా దత్తవరో మహాత్మా సమాహితోఽన్తర్హితభీమకాయః। కథం ను శక్యో యుధి నష్టదేహో నిహన్తుమద్యేన్ద్రజిదుద్యతాస్త్రః
స్వయంభువుడి వరంతో, మహాత్ముడైన వాడు, దెబ్బతినని భయంకరమైన రూపాన్ని దాచుకొని, యుద్ధంలో కనిపించని శరీరంతో ఉన్న ఇంద్రజిత్ను ఎలా సంహరించగలం?
మన్యే స్వయంభూర్భగవానచిన్త్య- స్తస్యైతదస్త్రం ప్రభవశ్చ యోఽస్య। బాణావపాతం త్వమిహాద్య ధీమన్ మయా సహావ్యగ్రమనాః సహస్వ
ఈ ఆయుధశక్తి, దాని మూలాన్ని స్వయంభువుడే తెలుసు అని నేను అనుకుంటున్నాను. ధైర్యవంతుడా! నువ్వు నా వెంట ఉండి, మనస్సు స్థిరంగా ఉంచుకొని, ఈ బాణపాతం భరించు.
ప్రచ్ఛాదయత్యేష హి రాక్షసేన్ద్రః సర్వా దిశః సాయకవృష్టిజాలైః। ఏతచ్చ సర్వం పతితాగ్ర్యశూరం న భ్రాజతే వానరరాజసైన్యమ్
ఈ రాక్షసరాజు బాణవర్షంతో అన్ని దిశల్నీ కప్పేస్తున్నాడు. ఇప్పుడు అగ్రశూరులు అందరూ పడిపోవడంతో, వానరరాజు సైన్యం ఇక వెలిగిపోవడం లేదు.
ఆవాం తు దృష్ట్వా పతితౌ విసంజ్ఞౌ నివృత్తయుద్ధౌ హతహర్షరోషౌ। ధ్రువం ప్రవేక్ష్యత్యమరారివాస- మసౌ సమాసాద్య రణాగ్ర్యలక్ష్మీమ్
మనిద్దరినీ యుద్ధం మానేసి, స్పృహ కోల్పోయి, ఆనందం, కోపం లేని స్థితిలో పడిపోయినట్టు చూసి, అమరారిశత్రువు యుద్ధంలో గొప్ప విజయాన్ని సాధించి తన నగరంలోకి ప్రవేశిస్తాడు.
తతస్తదా వానరసైన్యమేవం రామం చ సంఖ్యే సహ లక్ష్మణేన। విషాదయిత్వా సహసా వివేశ పురీం దశగ్రీవభుజాభిగుప్తామ్। సంస్తూయమానః స తు యాతుధానైః పిత్రే చ సర్వం హృషితోఽభ్యువాచ
అలా యుద్ధంలో వానరసైన్యాన్ని, రాముడిని లక్ష్మణుడితో కలిపి నిరుత్సాహపరిచి, పది తలల రాక్షసుని చేతులతో రక్షించబడే నగరంలోకి ప్రవేశించాడు. రాక్షసులు అతన్ని పొగిడుతూ, సంతోషంతో తండ్రికి అన్నీ వివరించాడు.
thumb|చతుస్సప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే చతుస్సప్తతితమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణంలో యుద్ధకాండలో డెబ్బై నాలుగవ సర్గను వినండి.
తయోస్తదాసాదితయో రణాగ్రే ముమోహ సైన్యం హరియూథపానామ్। సుగ్రీవనీలాఙ్గదజామ్బవన్తో న చాపి కించిత్ ప్రతిపేదిరే తే
ఆ ఇద్దరూ యుద్ధపు ముందుభాగంలో పడిపోవడంతో, వానర సేన మొత్తం అయోమయంగా అయింది. సుగ్రీవుడు, నీలుడు, అంగదుడు, జాంబవంతుడు ఎవ్వరూ ఏమీ చేయలేక మౌనంగా ఉన్నారు.
తతో విషణ్ణం సమవేక్ష్య సర్వం విభీషణో బుద్ధిమతాం వరిష్ఠః। ఉవాచ శాఖామృగరాజవీరా- నాశ్వాసయన్నప్రతిమైర్వచోభిః
అంతా నిరుత్సాహంగా ఉన్నట్టు గమనించిన విభీషణుడు, జ్ఞానంలో అగ్రగణ్యుడు, వానర సేనాధిపతులకు ధైర్యం చెప్పుతూ అపూర్వమైన మాటలు అన్నాడు.