మోక్తుం తద్బన్ధనం ఘోరం యక్షగన్ధర్వపన్నగైః। తన్న జానే ప్రభావైర్వా మాయయా మోహనేన వా
ఆ భయంకరమైన బంధాన్ని యక్షులు, గంధర్వులు, పాములు ఎవ్వరూ విప్పలేకపోయారు. వాళ్లు ఎలా విడిపోయారో, వారి శక్తితోనా, మాయతోనా, మోహంతోనా నాకు తెలియదు.
శరబన్ధాద్ విముక్తౌ తౌ భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ। యే యోధా నిర్గతాః శూరా రాక్షసా మమ శాసనాత్
బాణాల బంధనంనుంచి విముక్తులైన ఆ అన్నదమ్ములు రాముడు, లక్ష్మణుడు తిరిగి వచ్చారు. నా ఆజ్ఞతో బయలుదేరిన రాక్షస వీరులు—
తే సర్వే నిహతా యుద్ధే వానరైః సుమహాబలైః। తం న పశ్యామ్యహం యుద్ధే యోఽద్య రామం సలక్ష్మణమ్
వారు అందరూ యుద్ధంలో బలమైన వానరుల చేతిలో చనిపోయారు. ఈ రోజు యుద్ధంలో రాముడిని, లక్ష్మణుడితో కలిపి, ఎదుర్కొని గెలిచే వాడు ఎవ్వరూ నాకు కనిపించడంలేదు.
నాశయేత్ సబలం వీరం ససుగ్రీవం విభీషణమ్। అహో సుబలవాన్ రామో మహదస్త్రబలం చ వై
సైన్యంతో పాటు, వీరుడైన సుగ్రీవుడు, విభీషణుడు కూడా ఉన్నారు. నిజంగా రాముడు ఎంత బలవంతుడో, ఆయుధ విద్యలో కూడా అతడికి గొప్ప నైపుణ్యం ఉంది.
యస్య విక్రమమాసాద్య రాక్షసా నిధనం గతాః। తం మన్యే రాఘవం వీరం నారాయణమనామయమ్
రాముని పరాక్రమాన్ని ఎదుర్కొని రాక్షసులు నాశనం అయ్యారు. అలాంటి వీరుడైన రాఘవుడు నారాయణుడే అని నేను భావిస్తున్నాను; అతడికి ఎలాంటి హాని లేదు.
తద్భయాద్ధి పురీ లఙ్కా పిహితద్వారతోరణా। అప్రమత్తైశ్చ సర్వత్ర గుల్మే రక్ష్యా పురీ త్వియమ్
అతని భయంతో లంక నగరానికి తలుపులు, గోపురాలు మూసివేయబడ్డాయి. ఈ నగరాన్ని అన్ని చోట్లా అప్రమత్తంగా గస్తీ వేసే సైనికులు కాపాడాలి.
అశోకవనికా చైవ యత్ర సీతాభిరక్ష్యతే। నిష్క్రమో వా ప్రవేశో వా జ్ఞాతవ్యః సర్వదైవ నః
అశోకవనంలో సీతను కాపాడుతున్నారు. అక్కడ ఎవరు లోపలికి వస్తున్నారో, బయటికి వెళ్తున్నారో మనం ఎప్పుడూ తెలుసుకోవాలి.
యత్ర యత్ర భవేద్ గుల్మస్తత్ర తత్ర పునః పునః। సర్వతశ్చాపి తిష్ఠధ్వం స్వైః స్వైః పరివృతా బలైః
ఎక్కడెక్కడ గస్తీ ఉన్నదో, అక్కడక్కడ మళ్లీ మళ్లీ, మీరు మీ సైన్యాలతో చుట్టూ ఉండాలి.
ద్రష్టవ్యం చ పదం తేషాం వానరాణాం నిశాచరాః। ప్రదోషే వార్ధరాత్రే వా ప్రత్యూషే వాపి సర్వశః
వానరుల కదలికలను రాత్రిపూట తిరిగే రాక్షసులు ఎప్పుడూ గమనించాలి—సాయంత్రం అయినా, అర్ధరాత్రి అయినా, ఉదయం అయినా, ఎప్పుడూ.
నావజ్ఞా తత్ర కర్తవ్యా వానరేషు కదాచన। ద్విషతాం బలముద్యుక్తమాపతత్ కిం స్థితం యథా
వానరులను ఎప్పుడూ తక్కువగా చూడకూడదు. శత్రువుల సైన్యం ఎంత సిద్ధంగా ఉన్నా, ఎదురుగా నిలబడిన దాఖలాలు లేవు.
తతస్తే రాక్షసాః సర్వే శ్రుత్వా లఙ్కాధిపస్య తత్। వచనం సర్వమాతిష్ఠన్ యథావత్ తు మహాబలాః
అప్పుడు లంకాధిపతి మాటలు విన్న అన్ని బలవంతులైన రాక్షసులు, ఆయన చెప్పినట్లు కచ్చితంగా ఆజ్ఞలను పాటించారు.
తాన్ సర్వాన్ హి సమాదిశ్య రావణో రాక్షసాధిపః। మన్యుశల్యం వహన్ దీనః ప్రవివేశ స్వమాలయమ్
అన్ని ఆజ్ఞలు ఇచ్చిన తర్వాత, రాక్షసాధిపతి రావణుడు, కోపంతో బాధపడుతూ, మనసులో దుఃఖంతో తన ఇంట్లోకి వెళ్లిపోయాడు.
తతః స సందీపితకోపవహ్ని- ర్నిశాచరాణామధిపో మహాబలః। తదేవ పుత్రవ్యసనం విచిన్తయన్ ముహుర్ముహుశ్చైవ తదా వినిఃశ్వసన్
ఆ సమయంలో, రాత్రిపూట తిరిగే రాక్షసుల అధిపతి, మహాబలుడైన రావణుడు, కోపాగ్ని మండుతుండగా, తన కుమారుని అపమరణాన్ని మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తూ, లోతుగా ఊపిరి పీల్చుకుంటూ ఉండిపోయాడు.
thumb|త్రిసప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే త్రిసప్తతితమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో డబ్బైమూడు వ సర్గను వినండి.
తతో హతాన్ రాక్షసపుఙ్గవాంస్తాన్ దేవాన్తకాదిత్రిశిరోఽతికాయాన్। రక్షోగణాస్తత్ర హతావశిష్టా- స్తే రావణాయ త్వరితాః శశంసుః
దేవాంతకుడు, త్రిశిరుడు, అతికాయుడు వంటి రాక్షస ప్రధానులు చనిపోయిన తర్వాత, అక్కడ మిగిలిన రాక్షసులు త్వరగా రావణుని దగ్గరకు వెళ్లి ఆ వార్త చెప్పారు.
తతో హతాంస్తాన్ సహసా నిశమ్య రాజా మహాబాష్పపరిప్లుతాక్షః। పుత్రక్షయం భ్రాతృవధం చ ఘోరం విచిన్త్య రాజా విపులం ప్రదధ్యౌ
ఆ రాక్షసులు చనిపోయిన వార్తను అకస్మాత్తుగా విని, రాజు కన్నీళ్లతో కళ్లు నిండిపోయి, తన కుమారుల మరణాన్ని, అన్నదమ్ముల నాశనాన్ని ఆలోచిస్తూ లోతుగా మనసులో తలంచాడు.
తతస్తు రాజానముదీక్ష్య దీనం శోకార్ణవే సమ్పరిపుప్లువానమ్। రథర్షభో రాక్షసరాజసూను- స్తమిన్ద్రజిద్ వాక్యమిదం బభాషే
ఆ సమయంలో రాజును ఎంతో దుఃఖంలో మునిగిపోయి, నిరాశతో ఉన్నట్టు చూసిన రాక్షసరాజు కుమారుడు, రథశ్రేష్ఠుడు ఇంద్రజిత్, అతనితో ఇలా అన్నాడు.
న తాత మోహం పరిగన్తుమర్హసే యత్రేన్ద్రజిజ్జీవతి నైర్ఋతేశ। నేన్ద్రారిబాణాభిహతో హి కశ్చిత్ ప్రాణాన్ సమర్థః సమరేఽభిపాతుమ్
నాన్నా, నేను బతికున్నంతవరకు నీకు నిరాశ అవసరం లేదు. ఇంద్రుని శత్రువు అయిన నేను ఉన్నప్పుడు, నా బాణాలకు గురైనవాడు యుద్ధంలో ప్రాణాలతో ఉండడం అసాధ్యం.
పశ్యాద్య రామం సహ లక్ష్మణేన మద్బాణనిర్భిన్నవికీర్ణదేహమ్। గతాయుషం భూమితలే శయానం శితైః శరైరాచితసర్వగాత్రమ్
ఈ రోజు నేను రాముడిని లక్ష్మణుడితో కలిసి, నా బాణాలతో దెబ్బతిని, శరీరమంతా గాయాలతో నేలపై ప్రాణం లేకుండా పడుకున్నట్టు నీవు చూడవచ్చు.
ఇమాం ప్రతిజ్ఞాం శృణు శక్రశత్రోః సునిశ్చితాం పౌరుషదైవయుక్తామ్। అద్యైవ రామం సహ లక్ష్మణేన సంతర్పయిష్యామి శరైరమోఘైః
ఇంద్రుని శత్రువు అయిన నా ఈ ప్రతిజ్ఞను విను. ధైర్యంతో, విధితో కూడిన నిశ్చయంతో, ఈ రోజే రాముడిని లక్ష్మణుడితో కలిసి, తప్పక బాణాలతో సంహరిస్తాను.
అద్యేన్ద్రవైవస్వతవిష్ణురుద్ర- సాధ్యాశ్చ వైశ్వానరచన్ద్రసూర్యాః। ద్రక్ష్యన్తి మే విక్రమమప్రమేయం విష్ణోరివోగ్రం బలియజ్ఞవాటే
ఈ రోజు ఇంద్రుడు, యముడు, విష్ణువు, రుద్రుడు, సాధ్యులు, అగ్ని, చంద్రుడు, సూర్యుడు — వీళ్లందరూ నా అపారమైన శౌర్యాన్ని, విష్ణువు బలిచక్రవర్తిని సంహరించినప్పుడు చూపినదానివంటి భీకరమైన పరాక్రమాన్ని చూశారు.
స ఏవముక్త్వా త్రిదశేన్ద్రశత్రు- రాపృచ్ఛ్య రాజానమదీనసత్త్వః। సమారురోహానిలతుల్యవేగం రథం ఖరశ్రేష్ఠసమాధియుక్తమ్
ఇలా చెప్పి, దేవేంద్రుని శత్రువు అయిన ఇంద్రజిత్, ధైర్యంగా రాజును వీడాడు. ఆ తరువాత, గాలి వేగంతో పరుగెత్తే, ఉత్తమమైన కాళ్లతో కూడిన తన రథంపై ఎక్కాడు.
సమాస్థాయ మహాతేజా రథం హరిరథోపమమ్। జగామ సహసా తత్ర యత్ర యుద్ధమరిందమః
అతడు మహాశక్తితో కూడినవాడై, దేవతల రథానికి సమానమైన తన రథాన్ని ఎక్కి, శత్రువులను సంహరించే యుద్ధస్థలానికి వేగంగా వెళ్లాడు.
తం ప్రస్థితం మహాత్మానమనుజగ్ముర్మహాబలాః। సంహర్షమాణా బహవో ధనుఃప్రవరపాణయః
అతను బయలుదేరినప్పుడు, గొప్ప బలశాలి యోధులు అనేకమంది, ఉత్తమ ధనుస్సులతో ఆనందంతో అతని వెంట వెళ్లారు.
గజస్కన్ధగతాః కేచిత్ కేచిత్ పరమవాజిభిః। వ్యాఘ్రవృశ్చికమార్జారఖరోష్ట్రైశ్చ భుజఙ్గమైః
వారిలో కొందరు ఏనుగులపై, మరికొందరు శ్రేష్ఠమైన గుర్రాలపై, ఇంకొందరు పులులు, చెదలు, పిల్లులు, గాడిదలు, ఒంటెలు, పాములతో ప్రయాణించారు.
వరాహైః శ్వాపదైః సింహైర్జమ్బుకైః పర్వతోపమైః। కాకహంసమయూరైశ్చ రాక్షసా భీమవిక్రమాః
పంది, అడవి జంతువులు, సింహాలు, కొండంత పెద్ద నక్కలు, కాకులు, హంసలు, నెమళ్ళు — వీటితో కూడిన భయంకరమైన రాక్షసులు ముందుకు సాగారు.
ప్రాసపట్టిశనిస్త్రింశపరశ్వధగదాధరాః। భుశుణ్డిముద్గరాయష్టిశతఘ్నీపరిఘాయుధాః
వారు కత్తులు, గొడ్డళ్లు, ముద్గరాలు, గదలు, బలమైన కర్రలు, ఇనుప దండాలు, శతఘ్నులు, పరఘాలు వంటి ఆయుధాలతో సిద్ధంగా ఉన్నారు.
స శఙ్ఖనినదైః పూర్ణైర్భేరీణాం చాపి నిఃస్వనైః। జగామ త్రిదశేన్ద్రారిరాజిం వేగేన వీర్యవాన్
శంఖాల మేళం, బేరీల దుందుబి ధ్వనులతో ఆ దేవేంద్రుని శత్రువు అయిన వీరుడు, వేగంగా యుద్ధరంగానికి పయనించాడు.
స శఙ్ఖశశివర్ణేన ఛత్రేణ రిపుసూదనః। రరాజ ప్రతిపూర్ణేన నభశ్చన్ద్రమసా యథా
శంఖంలా తెల్లని గొడుగు చేత పట్టుకుని, శత్రువులను సంహరించేవాడు, ఆకాశంలో చంద్రుడు పరిపూర్ణంగా ప్రకాశించునట్లు మెరిసిపోయాడు.
వీజ్యమానస్తతో వీరో హైమైర్హేమవిభూషణః। చారుచామరముఖ్యైశ్చ ముఖ్యః సర్వధనుష్మతామ్
అతను బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, సుందరమైన బంగారు చామరాలతో వాయించబడుతూ, అందరు ధనుర్ధారుల్లో ముఖ్యుడిగా నిలిచాడు.