తతస్తత్పరితం యాతా నిరపేక్షా నిశాచరాః। పురీమభిముఖా భీతా ద్రవన్తో నాయకే హతే
తమ నాయకుడు చనిపోవడంతో, మిగిలిన నిశాచరులు ఏమీ పట్టించుకోకుండా, భయంతో పట్టణం వైపు అన్ని దిక్కులకూ పారిపోయారు.
ప్రహర్షయుక్తా బహవస్తు వానరాః ప్రఫుల్లపద్మప్రతిమాననాస్తదా। అపూజయఁల్లక్ష్మణమిష్టభాగినం హతే రిపౌ భీమబలే దురాసదే
ఆ సమయంలో అనేక వానరులు, హర్షంతో, వికసించిన పద్మాల్లాంటి ముఖాలతో, భయంకరమైన శక్తి కలిగి, చేరుకోలేని శత్రువును సంహరించిన లక్ష్మణుని ఘనంగా సత్కరించారు.
అతిబలమతికాయమభ్రకల్పం యుధి వినిపాత్య స లక్ష్మణః ప్రహృష్టః। త్వరితమథ తదా స రామపార్శ్వం కపినివహైశ్చ సుపూజితో జగామ
అతికాయుడనే మేఘపు గూడును పోలిన మహాబలవంతుడిని యుద్ధంలో సంహరించిన లక్ష్మణుడు, ఆనందంతో వానరసేనలచే ఘనంగా సత్కరించబడి, వెంటనే రాముని వద్దకు వెళ్లాడు.
thumb|ద్విసప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ద్విసప్తతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో డెబ్బైరెండవ సర్గను వినండి.
అతికాయం హతం శ్రుత్వా లక్ష్మణేన మహాత్మనా। ఉద్వేగమగమద్ రాజా వచనం చేదమబ్రవీత్
మహాత్ముడైన లక్ష్మణుడు అతికాయుడిని సంహరించాడని విని, రాజు కలవరపడి ఇలా అన్నాడు.
ధూమ్రాక్షః పరమామర్షీ సర్వశస్త్రభృతాం వరః। అకమ్పనః ప్రహస్తశ్చ కుమ్భకర్ణస్తథైవ చ
ధూమ్రాక్షుడు అత్యంత కోపముగలవాడు, ఆయుధాలలో నిపుణుడైనవాడు; అకంపనుడు, ప్రహస్తుడు, అలాగే కుంభకర్ణుడు—
ఏతే మహాబలా వీరా రాక్షసా యుద్ధకాఙ్క్షిణః। జేతారః పరసైన్యానాం పరైర్నిత్యాపరాజితాః
వీరు మహాబలశాలి, వీరులు, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉండేవారు, శత్రు సైన్యాలను జయించేవారు, ఎప్పుడూ ఎవరికీ ఓడిపోలేదు.
ససైన్యాస్తే హతా వీరా రామేణాక్లిష్టకర్మణా। రాక్షసాః సుమహాకాయా నానాశస్త్రవిశారదాః
వీరు తమ సేనలతో, మహాకాయులు, వివిధ ఆయుధాలలో నిపుణులు, రాముని చేతిలో, అతని కర్మలు అలసట లేకుండా జరిగేవి, సంహరించబడ్డారు.
అన్యే చ బహవః శూరా మహాత్మానో నిపాతితాః। ప్రఖ్యాతబలవీర్యేణ పుత్రేణేన్ద్రజితా మమ
ఇంకా ఎన్నో ధైర్యవంతులైన, మహాత్ములైన వీరులు కూడా పడిపోయారు. నా కుమారుడు ఇంద్రజిత్, తన బలంతో, పరాక్రమంతో పేరుగాంచినవాడు, అతడూ మరణించాడు.
తౌ భ్రాతరౌ తదా బద్ధౌ ఘోరైర్దత్తవరైః శరైః। యన్న శక్యం సురైః సర్వైరసురైర్వా మహాబలైః
ఆ ఇద్దరు అన్నదమ్ములు, భయంకరమైన వరప్రాప్తమైన బాణాలతో బంధించబడ్డారు. ఆ బంధాన్ని దేవతలు, ఎంత శక్తివంతమైన అసురులు అయినా కూడా విప్పలేకపోయారు.
మోక్తుం తద్బన్ధనం ఘోరం యక్షగన్ధర్వపన్నగైః। తన్న జానే ప్రభావైర్వా మాయయా మోహనేన వా
ఆ భయంకరమైన బంధాన్ని యక్షులు, గంధర్వులు, పాములు ఎవ్వరూ విప్పలేకపోయారు. వాళ్లు ఎలా విడిపోయారో, వారి శక్తితోనా, మాయతోనా, మోహంతోనా నాకు తెలియదు.
శరబన్ధాద్ విముక్తౌ తౌ భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ। యే యోధా నిర్గతాః శూరా రాక్షసా మమ శాసనాత్
బాణాల బంధనంనుంచి విముక్తులైన ఆ అన్నదమ్ములు రాముడు, లక్ష్మణుడు తిరిగి వచ్చారు. నా ఆజ్ఞతో బయలుదేరిన రాక్షస వీరులు—
తే సర్వే నిహతా యుద్ధే వానరైః సుమహాబలైః। తం న పశ్యామ్యహం యుద్ధే యోఽద్య రామం సలక్ష్మణమ్
వారు అందరూ యుద్ధంలో బలమైన వానరుల చేతిలో చనిపోయారు. ఈ రోజు యుద్ధంలో రాముడిని, లక్ష్మణుడితో కలిపి, ఎదుర్కొని గెలిచే వాడు ఎవ్వరూ నాకు కనిపించడంలేదు.
నాశయేత్ సబలం వీరం ససుగ్రీవం విభీషణమ్। అహో సుబలవాన్ రామో మహదస్త్రబలం చ వై
సైన్యంతో పాటు, వీరుడైన సుగ్రీవుడు, విభీషణుడు కూడా ఉన్నారు. నిజంగా రాముడు ఎంత బలవంతుడో, ఆయుధ విద్యలో కూడా అతడికి గొప్ప నైపుణ్యం ఉంది.
యస్య విక్రమమాసాద్య రాక్షసా నిధనం గతాః। తం మన్యే రాఘవం వీరం నారాయణమనామయమ్
రాముని పరాక్రమాన్ని ఎదుర్కొని రాక్షసులు నాశనం అయ్యారు. అలాంటి వీరుడైన రాఘవుడు నారాయణుడే అని నేను భావిస్తున్నాను; అతడికి ఎలాంటి హాని లేదు.
తద్భయాద్ధి పురీ లఙ్కా పిహితద్వారతోరణా। అప్రమత్తైశ్చ సర్వత్ర గుల్మే రక్ష్యా పురీ త్వియమ్
అతని భయంతో లంక నగరానికి తలుపులు, గోపురాలు మూసివేయబడ్డాయి. ఈ నగరాన్ని అన్ని చోట్లా అప్రమత్తంగా గస్తీ వేసే సైనికులు కాపాడాలి.
అశోకవనికా చైవ యత్ర సీతాభిరక్ష్యతే। నిష్క్రమో వా ప్రవేశో వా జ్ఞాతవ్యః సర్వదైవ నః
అశోకవనంలో సీతను కాపాడుతున్నారు. అక్కడ ఎవరు లోపలికి వస్తున్నారో, బయటికి వెళ్తున్నారో మనం ఎప్పుడూ తెలుసుకోవాలి.
యత్ర యత్ర భవేద్ గుల్మస్తత్ర తత్ర పునః పునః। సర్వతశ్చాపి తిష్ఠధ్వం స్వైః స్వైః పరివృతా బలైః
ఎక్కడెక్కడ గస్తీ ఉన్నదో, అక్కడక్కడ మళ్లీ మళ్లీ, మీరు మీ సైన్యాలతో చుట్టూ ఉండాలి.
ద్రష్టవ్యం చ పదం తేషాం వానరాణాం నిశాచరాః। ప్రదోషే వార్ధరాత్రే వా ప్రత్యూషే వాపి సర్వశః
వానరుల కదలికలను రాత్రిపూట తిరిగే రాక్షసులు ఎప్పుడూ గమనించాలి—సాయంత్రం అయినా, అర్ధరాత్రి అయినా, ఉదయం అయినా, ఎప్పుడూ.
నావజ్ఞా తత్ర కర్తవ్యా వానరేషు కదాచన। ద్విషతాం బలముద్యుక్తమాపతత్ కిం స్థితం యథా
వానరులను ఎప్పుడూ తక్కువగా చూడకూడదు. శత్రువుల సైన్యం ఎంత సిద్ధంగా ఉన్నా, ఎదురుగా నిలబడిన దాఖలాలు లేవు.
తతస్తే రాక్షసాః సర్వే శ్రుత్వా లఙ్కాధిపస్య తత్। వచనం సర్వమాతిష్ఠన్ యథావత్ తు మహాబలాః
అప్పుడు లంకాధిపతి మాటలు విన్న అన్ని బలవంతులైన రాక్షసులు, ఆయన చెప్పినట్లు కచ్చితంగా ఆజ్ఞలను పాటించారు.
తాన్ సర్వాన్ హి సమాదిశ్య రావణో రాక్షసాధిపః। మన్యుశల్యం వహన్ దీనః ప్రవివేశ స్వమాలయమ్
అన్ని ఆజ్ఞలు ఇచ్చిన తర్వాత, రాక్షసాధిపతి రావణుడు, కోపంతో బాధపడుతూ, మనసులో దుఃఖంతో తన ఇంట్లోకి వెళ్లిపోయాడు.
తతః స సందీపితకోపవహ్ని- ర్నిశాచరాణామధిపో మహాబలః। తదేవ పుత్రవ్యసనం విచిన్తయన్ ముహుర్ముహుశ్చైవ తదా వినిఃశ్వసన్
ఆ సమయంలో, రాత్రిపూట తిరిగే రాక్షసుల అధిపతి, మహాబలుడైన రావణుడు, కోపాగ్ని మండుతుండగా, తన కుమారుని అపమరణాన్ని మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తూ, లోతుగా ఊపిరి పీల్చుకుంటూ ఉండిపోయాడు.
thumb|త్రిసప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే త్రిసప్తతితమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో డబ్బైమూడు వ సర్గను వినండి.
తతో హతాన్ రాక్షసపుఙ్గవాంస్తాన్ దేవాన్తకాదిత్రిశిరోఽతికాయాన్। రక్షోగణాస్తత్ర హతావశిష్టా- స్తే రావణాయ త్వరితాః శశంసుః
దేవాంతకుడు, త్రిశిరుడు, అతికాయుడు వంటి రాక్షస ప్రధానులు చనిపోయిన తర్వాత, అక్కడ మిగిలిన రాక్షసులు త్వరగా రావణుని దగ్గరకు వెళ్లి ఆ వార్త చెప్పారు.
తతో హతాంస్తాన్ సహసా నిశమ్య రాజా మహాబాష్పపరిప్లుతాక్షః। పుత్రక్షయం భ్రాతృవధం చ ఘోరం విచిన్త్య రాజా విపులం ప్రదధ్యౌ
ఆ రాక్షసులు చనిపోయిన వార్తను అకస్మాత్తుగా విని, రాజు కన్నీళ్లతో కళ్లు నిండిపోయి, తన కుమారుల మరణాన్ని, అన్నదమ్ముల నాశనాన్ని ఆలోచిస్తూ లోతుగా మనసులో తలంచాడు.
తతస్తు రాజానముదీక్ష్య దీనం శోకార్ణవే సమ్పరిపుప్లువానమ్। రథర్షభో రాక్షసరాజసూను- స్తమిన్ద్రజిద్ వాక్యమిదం బభాషే
ఆ సమయంలో రాజును ఎంతో దుఃఖంలో మునిగిపోయి, నిరాశతో ఉన్నట్టు చూసిన రాక్షసరాజు కుమారుడు, రథశ్రేష్ఠుడు ఇంద్రజిత్, అతనితో ఇలా అన్నాడు.
న తాత మోహం పరిగన్తుమర్హసే యత్రేన్ద్రజిజ్జీవతి నైర్ఋతేశ। నేన్ద్రారిబాణాభిహతో హి కశ్చిత్ ప్రాణాన్ సమర్థః సమరేఽభిపాతుమ్
నాన్నా, నేను బతికున్నంతవరకు నీకు నిరాశ అవసరం లేదు. ఇంద్రుని శత్రువు అయిన నేను ఉన్నప్పుడు, నా బాణాలకు గురైనవాడు యుద్ధంలో ప్రాణాలతో ఉండడం అసాధ్యం.
పశ్యాద్య రామం సహ లక్ష్మణేన మద్బాణనిర్భిన్నవికీర్ణదేహమ్। గతాయుషం భూమితలే శయానం శితైః శరైరాచితసర్వగాత్రమ్
ఈ రోజు నేను రాముడిని లక్ష్మణుడితో కలిసి, నా బాణాలతో దెబ్బతిని, శరీరమంతా గాయాలతో నేలపై ప్రాణం లేకుండా పడుకున్నట్టు నీవు చూడవచ్చు.
ఇమాం ప్రతిజ్ఞాం శృణు శక్రశత్రోః సునిశ్చితాం పౌరుషదైవయుక్తామ్। అద్యైవ రామం సహ లక్ష్మణేన సంతర్పయిష్యామి శరైరమోఘైః
ఇంద్రుని శత్రువు అయిన నా ఈ ప్రతిజ్ఞను విను. ధైర్యంతో, విధితో కూడిన నిశ్చయంతో, ఈ రోజే రాముడిని లక్ష్మణుడితో కలిసి, తప్పక బాణాలతో సంహరిస్తాను.