తతస్తు వాయోర్వచనం నిశమ్య సౌమిత్రిరిన్ద్రప్రతిమానవీర్యః। సమాదధే బాణమథోగ్రవేగం తద్బ్రాహ్మమస్త్రం సహసా నియుజ్య
ఆ సమయంలో వాయువు చెప్పిన మాటలు వినగానే, ఇంద్రునికి సమానమైన పరాక్రమం కలిగిన సౌమిత్రి, ఒక వేగవంతమైన బాణాన్ని తీసుకొని, దానిపై బ్రహ్మాస్త్రాన్ని వెంటనే సంధించాడు.
తస్మిన్ వరాస్త్రే తు నియుజ్యమానే సౌమిత్రిణా బాణవరే శితాగ్రే। దిశశ్చ చన్ద్రార్కమహాగ్రహాశ్చ నభశ్చ తత్రాస రరాస చోర్వీ
సౌమిత్రి ఆ పదునైన అగ్రభాగం గల గొప్ప ఆయుధాన్ని సంధించగానే, దిక్కులు, చంద్రుడు, సూర్యుడు, మహాగ్రహాలు, ఆకాశం, భూమి అన్నీ అక్కడ వణికిపోయాయి.
తం బ్రహ్మణోఽస్త్రేణ నియుజ్య చాపే శరం సపుఙ్ఖం యమదూతకల్పమ్। సౌమిత్రిరిన్ద్రారిసుతస్య తస్య ససర్జ బాణం యుధి వజ్రకల్పమ్
బ్రహ్మాస్త్రాన్ని యమదూతుని వంటి ఆ పక్షబాణంపై సంధించి, సౌమిత్రి, ఇంద్రశత్రువు కుమారుని మీద యుద్ధంలో వజ్రంలా గల బాణాన్ని విడిచాడు.
తం లక్ష్మణోత్సృష్టవివృద్ధవేగం సమాపతన్తం శ్వసనోగ్రవేగమ్। సుపర్ణవజ్రోత్తమచిత్రపుఙ్ఖం తదాతికాయః సమరే దదర్శ
లక్ష్మణుడు విడిచిన ఆ వేగవంతమైన బాణం, ప్రళయవాయువులా దూసుకొస్తూ, సుపర్ణుడి రెక్కల వంటి అందమైన పక్షాలతో అలంకరించబడి ఉండగా, ఆ సమయంలో సమరంలో అతికాయుడు దాన్ని చూశాడు.
తం ప్రేక్షమాణః సహసాతికాయో జఘాన బాణైర్నిశితైరనేకైః। స సాయకస్తస్య సుపర్ణవేగ- స్తథాతివేగేన జగామ పార్శ్వమ్
ఆ బాణాన్ని అకస్మాత్తుగా చూసిన అతికాయుడు, పదునైన అనేక బాణాలతో దాన్ని కొట్టాడు. అయినా ఆ సుపర్ణ వేగంతో ఉన్న బాణం, మహా వేగంతో అతని పక్కవైపు దూసుకొచ్చింది.
తమాగతం ప్రేక్ష్య తదాతికాయో బాణం ప్రదీప్తాన్తకకాలకల్పమ్। జఘాన శక్త్యృష్టిగదాకుఠారైః శూలైః శరైశ్చాప్యవిపన్నచేష్టః
అప్పుడు అగ్నిలా జ్వలిస్తున్న, యమాంతకుని సమానమైన ఆ బాణం తనవైపు వస్తున్నదాన్ని చూసి, అతికాయుడు భయపడకుండా, శక్తులు, ఇష్టికలు, గదలు, కొడవళ్లు, శూలాలు, బాణాలతో దానిని ఎదుర్కొన్నాడు.
తాన్యాయుధాన్యద్భుతవిగ్రహాణి మోఘాని కృత్వా స శరోఽగ్నిదీప్తః। ప్రగృహ్య తస్యైవ కిరీటజుష్టం తదాతికాయస్య శిరో జహార
ఆ అద్భుతమైన ఆయుధాలన్నింటినీ వ్యర్థం చేసి, అగ్నిలా మండుతున్న ఆ బాణం, అతికాయుడి కిరీటంతో ఉన్న తలను పట్టుకుని, దాన్ని కోసేసింది.
తచ్ఛిరః సశిరస్త్రాణం లక్ష్మణేషుప్రమర్దితమ్। పపాత సహసా భూమౌ శృఙ్గం హిమవతో యథా
లక్ష్మణుని బాణంతో తలకవచంతో కూడిన ఆ తల, హిమవంతు పర్వతశిఖరంలా అకస్మాత్తుగా భూమిపై పడిపోయింది.
తం భూమౌ పతితం దృష్ట్వా విక్షిప్తామ్బరభూషణమ్। బభూవుర్వ్యథితాః సర్వే హతశేషా నిశాచరాః
ఆయన భూమిపై పడిపోవడం, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు చెల్లాచెదురుగా పడిపోవడం చూసి, మిగిలిన నిశాచరులు అంతా భయంతో వణికిపోయారు.
తే విషణ్ణముఖా దీనాః ప్రహారజనితశ్రమాః। వినేదురుచ్చైర్బహవః సహసా విస్వరైః స్వరైః
వారు ముఖాలు వంచుకుని, నిరుత్సాహంగా, యుద్ధంలో తగిలిన గాయాలతో అలసిపోయి, అనేక మంది ఒక్కసారిగా గట్టిగా, విచారభరితంగా విలపించారు.
తతస్తత్పరితం యాతా నిరపేక్షా నిశాచరాః। పురీమభిముఖా భీతా ద్రవన్తో నాయకే హతే
తమ నాయకుడు చనిపోవడంతో, మిగిలిన నిశాచరులు ఏమీ పట్టించుకోకుండా, భయంతో పట్టణం వైపు అన్ని దిక్కులకూ పారిపోయారు.
ప్రహర్షయుక్తా బహవస్తు వానరాః ప్రఫుల్లపద్మప్రతిమాననాస్తదా। అపూజయఁల్లక్ష్మణమిష్టభాగినం హతే రిపౌ భీమబలే దురాసదే
ఆ సమయంలో అనేక వానరులు, హర్షంతో, వికసించిన పద్మాల్లాంటి ముఖాలతో, భయంకరమైన శక్తి కలిగి, చేరుకోలేని శత్రువును సంహరించిన లక్ష్మణుని ఘనంగా సత్కరించారు.
అతిబలమతికాయమభ్రకల్పం యుధి వినిపాత్య స లక్ష్మణః ప్రహృష్టః। త్వరితమథ తదా స రామపార్శ్వం కపినివహైశ్చ సుపూజితో జగామ
అతికాయుడనే మేఘపు గూడును పోలిన మహాబలవంతుడిని యుద్ధంలో సంహరించిన లక్ష్మణుడు, ఆనందంతో వానరసేనలచే ఘనంగా సత్కరించబడి, వెంటనే రాముని వద్దకు వెళ్లాడు.
thumb|ద్విసప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ద్విసప్తతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో డెబ్బైరెండవ సర్గను వినండి.
అతికాయం హతం శ్రుత్వా లక్ష్మణేన మహాత్మనా। ఉద్వేగమగమద్ రాజా వచనం చేదమబ్రవీత్
మహాత్ముడైన లక్ష్మణుడు అతికాయుడిని సంహరించాడని విని, రాజు కలవరపడి ఇలా అన్నాడు.
ధూమ్రాక్షః పరమామర్షీ సర్వశస్త్రభృతాం వరః। అకమ్పనః ప్రహస్తశ్చ కుమ్భకర్ణస్తథైవ చ
ధూమ్రాక్షుడు అత్యంత కోపముగలవాడు, ఆయుధాలలో నిపుణుడైనవాడు; అకంపనుడు, ప్రహస్తుడు, అలాగే కుంభకర్ణుడు—
ఏతే మహాబలా వీరా రాక్షసా యుద్ధకాఙ్క్షిణః। జేతారః పరసైన్యానాం పరైర్నిత్యాపరాజితాః
వీరు మహాబలశాలి, వీరులు, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉండేవారు, శత్రు సైన్యాలను జయించేవారు, ఎప్పుడూ ఎవరికీ ఓడిపోలేదు.
ససైన్యాస్తే హతా వీరా రామేణాక్లిష్టకర్మణా। రాక్షసాః సుమహాకాయా నానాశస్త్రవిశారదాః
వీరు తమ సేనలతో, మహాకాయులు, వివిధ ఆయుధాలలో నిపుణులు, రాముని చేతిలో, అతని కర్మలు అలసట లేకుండా జరిగేవి, సంహరించబడ్డారు.
అన్యే చ బహవః శూరా మహాత్మానో నిపాతితాః। ప్రఖ్యాతబలవీర్యేణ పుత్రేణేన్ద్రజితా మమ
ఇంకా ఎన్నో ధైర్యవంతులైన, మహాత్ములైన వీరులు కూడా పడిపోయారు. నా కుమారుడు ఇంద్రజిత్, తన బలంతో, పరాక్రమంతో పేరుగాంచినవాడు, అతడూ మరణించాడు.
తౌ భ్రాతరౌ తదా బద్ధౌ ఘోరైర్దత్తవరైః శరైః। యన్న శక్యం సురైః సర్వైరసురైర్వా మహాబలైః
ఆ ఇద్దరు అన్నదమ్ములు, భయంకరమైన వరప్రాప్తమైన బాణాలతో బంధించబడ్డారు. ఆ బంధాన్ని దేవతలు, ఎంత శక్తివంతమైన అసురులు అయినా కూడా విప్పలేకపోయారు.
మోక్తుం తద్బన్ధనం ఘోరం యక్షగన్ధర్వపన్నగైః। తన్న జానే ప్రభావైర్వా మాయయా మోహనేన వా
ఆ భయంకరమైన బంధాన్ని యక్షులు, గంధర్వులు, పాములు ఎవ్వరూ విప్పలేకపోయారు. వాళ్లు ఎలా విడిపోయారో, వారి శక్తితోనా, మాయతోనా, మోహంతోనా నాకు తెలియదు.
శరబన్ధాద్ విముక్తౌ తౌ భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ। యే యోధా నిర్గతాః శూరా రాక్షసా మమ శాసనాత్
బాణాల బంధనంనుంచి విముక్తులైన ఆ అన్నదమ్ములు రాముడు, లక్ష్మణుడు తిరిగి వచ్చారు. నా ఆజ్ఞతో బయలుదేరిన రాక్షస వీరులు—
తే సర్వే నిహతా యుద్ధే వానరైః సుమహాబలైః। తం న పశ్యామ్యహం యుద్ధే యోఽద్య రామం సలక్ష్మణమ్
వారు అందరూ యుద్ధంలో బలమైన వానరుల చేతిలో చనిపోయారు. ఈ రోజు యుద్ధంలో రాముడిని, లక్ష్మణుడితో కలిపి, ఎదుర్కొని గెలిచే వాడు ఎవ్వరూ నాకు కనిపించడంలేదు.
నాశయేత్ సబలం వీరం ససుగ్రీవం విభీషణమ్। అహో సుబలవాన్ రామో మహదస్త్రబలం చ వై
సైన్యంతో పాటు, వీరుడైన సుగ్రీవుడు, విభీషణుడు కూడా ఉన్నారు. నిజంగా రాముడు ఎంత బలవంతుడో, ఆయుధ విద్యలో కూడా అతడికి గొప్ప నైపుణ్యం ఉంది.
యస్య విక్రమమాసాద్య రాక్షసా నిధనం గతాః। తం మన్యే రాఘవం వీరం నారాయణమనామయమ్
రాముని పరాక్రమాన్ని ఎదుర్కొని రాక్షసులు నాశనం అయ్యారు. అలాంటి వీరుడైన రాఘవుడు నారాయణుడే అని నేను భావిస్తున్నాను; అతడికి ఎలాంటి హాని లేదు.
తద్భయాద్ధి పురీ లఙ్కా పిహితద్వారతోరణా। అప్రమత్తైశ్చ సర్వత్ర గుల్మే రక్ష్యా పురీ త్వియమ్
అతని భయంతో లంక నగరానికి తలుపులు, గోపురాలు మూసివేయబడ్డాయి. ఈ నగరాన్ని అన్ని చోట్లా అప్రమత్తంగా గస్తీ వేసే సైనికులు కాపాడాలి.
అశోకవనికా చైవ యత్ర సీతాభిరక్ష్యతే। నిష్క్రమో వా ప్రవేశో వా జ్ఞాతవ్యః సర్వదైవ నః
అశోకవనంలో సీతను కాపాడుతున్నారు. అక్కడ ఎవరు లోపలికి వస్తున్నారో, బయటికి వెళ్తున్నారో మనం ఎప్పుడూ తెలుసుకోవాలి.
యత్ర యత్ర భవేద్ గుల్మస్తత్ర తత్ర పునః పునః। సర్వతశ్చాపి తిష్ఠధ్వం స్వైః స్వైః పరివృతా బలైః
ఎక్కడెక్కడ గస్తీ ఉన్నదో, అక్కడక్కడ మళ్లీ మళ్లీ, మీరు మీ సైన్యాలతో చుట్టూ ఉండాలి.
ద్రష్టవ్యం చ పదం తేషాం వానరాణాం నిశాచరాః। ప్రదోషే వార్ధరాత్రే వా ప్రత్యూషే వాపి సర్వశః
వానరుల కదలికలను రాత్రిపూట తిరిగే రాక్షసులు ఎప్పుడూ గమనించాలి—సాయంత్రం అయినా, అర్ధరాత్రి అయినా, ఉదయం అయినా, ఎప్పుడూ.
నావజ్ఞా తత్ర కర్తవ్యా వానరేషు కదాచన। ద్విషతాం బలముద్యుక్తమాపతత్ కిం స్థితం యథా
వానరులను ఎప్పుడూ తక్కువగా చూడకూడదు. శత్రువుల సైన్యం ఎంత సిద్ధంగా ఉన్నా, ఎదురుగా నిలబడిన దాఖలాలు లేవు.