కాఞ్చనాఙ్గదనద్ధాభ్యాం భుజాభ్యామేష శోభతే। శృఙ్గాభ్యామివ తుఙ్గాభ్యాం హిమవాన్ పర్వతోత్తమః
బంగారు వలయాలతో అలంకరించిన రెండు భుజాలతో, హిమవంతు పర్వతంలో ఉన్న ఎత్తైన రెండు శిఖరాల్లా ఈయన వెలుగుతుంటాడు.
కుణ్డలాభ్యాముభాభ్యాం చ భాతి వక్త్రం సుభీషణమ్। పునర్వస్వన్తరగతం పరిపూర్ణో నిశాకరః
రెండు కుండలాలతో ఈయన భయంకరమైన ముఖం మెరిసిపోతూ, పునర్వసు నక్షత్రంలో ఉన్న పూర్ణచంద్రుడిలా కనిపిస్తోంది.
ఆచక్ష్వ మే మహాబాహో త్వమేనం రాక్షసోత్తమమ్। యం దృష్ట్వా వానరాః సర్వే భయార్తా విద్రుతా దిశః
ఓ మహాబాహువంతుడా! ఈ రాక్షసులలో అగ్రగణ్యుడు ఎవరో నాకు చెప్పు. ఇతన్ని చూసి వానరులందరూ భయంతో అన్ని దిక్కులకూ పారిపోయారు.
స పృష్టో రాజపుత్రేణ రామేణామితతేజసా। ఆచచక్షే మహాతేజా రాఘవాయ విభీషణః
రాముడు అనే రాజకుమారుడు అడిగినప్పుడు, మహాతేజస్సు కలిగిన విభీషణుడు రాఘవునికి ఇలా వివరించాడు.
దశగ్రీవో మహాతేజా రాజా వైశ్రవణానుజః। భీమకర్మా మహాత్మా హి రావణో రాక్షసేశ్వరః
అతడు మహాబలశాలి, పది తలలున్న రాక్షసుల రాజు, వైశ్రవణుని తమ్ముడు, భయంకరమైన కార్యాలు చేసిన రాక్షసాధిపతి రావణుడు.
తస్యాసీద్ వీర్యవాన్ పుత్రో రావణప్రతిమో బలే। వృద్ధసేవీ శ్రుతిధరః సర్వాస్త్రవిదుషాం వరః
ఆయనకు ఒక కుమారుడు ఉండేవాడు. అతడు రావణుడితో సమానమైన బలవంతుడు, వృద్ధులను సేవించేవాడు, శాస్త్రజ్ఞుడు, అన్ని ఆయుధాలలో నిపుణులలో శ్రేష్ఠుడు.
అశ్వపృష్ఠే నాగపృష్ఠే ఖడ్గే ధనుషి కర్షణే। భేదే సాన్త్వే చ దానే చ నయే మన్త్రే చ సమ్మతః
అతడు గుర్రాలపై, ఏనుగులపై, ఖడ్గాన్ని, విల్లును ఉపయోగించడంలో, శత్రు శిబిరాన్ని చీల్చడంలో, శాంతిలో, దానంలో, వ్యూహంలో, సలహాలో నిపుణుడు.
యస్య బాహుం సమాశ్రిత్య లఙ్కా భవతి నిర్భయా। తనయం ధాన్యమాలిన్యా అతికాయమిమం విదుః
అతని భుజాన్ని నమ్ముకుని లంక భయమేమీ లేకుండా ఉంది. ధన్యమాలినికి పుట్టిన ఈ కుమారుడిని అందరూ అతికాయుడని పిలుస్తారు.
ఏతేనారాధితో బ్రహ్మా తపసా భావితాత్మనా। అస్త్రాణి చాప్యవాప్తాని రిపవశ్చ పరాజితాః
ఈయన తపస్సుతో మనసు శుద్ధిచేసుకుని బ్రహ్మను ప్రసన్నం చేసుకున్నాడు. ఆయుధాలు సంపాదించాడు, శత్రువులను ఓడించాడు.
సురాసురైరవధ్యత్వం దత్తమస్మై స్వయంభువా। ఏతచ్చ కవచం దివ్యం రథశ్చ రవిభాస్వరః
స్వయంభువు ఆయన్ని దేవతలు, అసురులు చంపలేరని వరమిచ్చాడు. అలాగే ఈ దివ్య కవచాన్ని, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే రథాన్ని కూడా ఇచ్చాడు.
ఏతేన శతశో దేవా దానవాశ్చ పరాజితాః। రక్షితాని చ రక్షాంసి యక్షాశ్చాపి నిషూదితాః
ఈ ఆయుధాలతో వందలాది దేవతలు, దానవులను అతడు ఓడించాడు. రాక్షసులను రక్షించాడు, యక్షులను సంహరించాడు.
వజ్రం విష్టమ్భితం యేన బాణైరిన్ద్రస్య ధీమతా। పాశః సలిలరాజస్య యుద్ధే ప్రతిహతస్తథా
ధైర్యవంతుడైన ఇంద్రుని వజ్రాయుధాన్ని బాణాలతో అడ్డుకున్నాడు. సముద్రాధిపతి పాశాన్ని కూడా యుద్ధంలో తిప్పికొట్టాడు.
ఏషోఽతికాయో బలవాన్ రాక్షసానామథర్షభః। స రావణసుతో ధీమాన్ దేవదానవదర్పహా
ఇతడు అతికాయుడు, బలవంతుడు, రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడు. రావణుని కుమారుడు, దేవతలు, దానవుల గర్వాన్ని తొలగించినవాడు.
తదస్మిన్ క్రియతాం యత్నః క్షిప్రం పురుషపుఙ్గవ। పురా వానరసైన్యాని క్షయం నయతి సాయకైః
కాబట్టి, మానవులలో శ్రేష్ఠుడా! త్వరగా ప్రయత్నించు. అతడు తన బాణాలతో వానరసైన్యాన్ని నాశనం చేయకముందే సిద్ధమవు.
తతోఽతికాయో బలవాన్ ప్రవిశ్య హరివాహినీమ్। విస్ఫారయామాస ధనుర్ననాద చ పునః పునః
ఆ తర్వాత బలవంతుడైన అతికాయుడు వానరసైన్యంలోకి ప్రవేశించి తన ధనుస్సును ఎక్కించాడు, మళ్లీ మళ్లీ దానిని గట్టిగా మోగించాడు.
తం భీమవపుషం దృష్ట్వా రథస్థం రథినాం వరమ్। అభిపేతుర్మహాత్మానః ప్రధానా యే వనౌకసః
భయంకరమైన రూపంతో రథంపై నిలబడి యోధులలో శ్రేష్ఠుడిగా ఉన్న అతడిని చూసి, అరణ్యవాసులలో ముఖ్యులైన మహాత్ములు అతని మీద దూకారు.
కుముదో ద్వివిదో మైన్దో నీలః శరభ ఏవ చ। పాదపైర్గిరిశృఙ్గైశ్చ యుగపత్ సమభిద్రవన్
కుముదుడు, ద్వివిదుడు, మైందుడు, నీలుడు, శరభుడు — వీళ్లందరూ చెట్లు, కొండశిఖరాలు పట్టుకుని ఒకేసారి అతని మీద దాడిచేశారు.
తేషాం వృక్షాంశ్చ శైలాంశ్చ శరైః కనకభూషణైః। అతికాయో మహాతేజాశ్చిచ్ఛేదాస్త్రవిదాం వరః
మహాతేజస్సుతో ఆయుధ నిపుణుడైన అతికాయుడు, వారి చెట్లు, కొండలను బంగారు అలంకారాలున్న బాణాలతో నరికేశాడు.
తాంశ్చైవ సర్వాన్ స హరీన్ శరైః సర్వాయసైర్బలీ। వివ్యాధాభిముఖాన్ సంఖ్యే భీమకాయో నిశాచరః
బలవంతుడైన ఆ నిశాచరుడు, యుద్ధంలో ఎదురుగా వచ్చిన వానరులను ఇనుప అంచులున్న బాణాలతో గాయపరిచాడు.
తేఽర్దితా బాణవర్షేణ భిన్నగాత్రాః పరాజితాః। న శేకురతికాయస్య ప్రతికర్తుం మహాహవే
బాణవర్షానికి గాయపడి, ఓడిపోయిన వారు, ఆ మహాయుద్ధంలో అతికాయుడికి ఎదురు నిలబడలేకపోయారు.
తత్ సైన్యం హరివీరాణాం త్రాసయామాస రాక్షసః। మృగయూథమివ క్రుద్ధో హరిర్యౌవనదర్పితః
ఆ రాక్షసుడు, వానర వీరుల సైన్యాన్ని భయపెట్టాడు. కోపంతో ఉన్న యువ సింహం మృగసంహారాన్ని భయపెట్టినట్లు.
స రాక్షసేన్ద్రో హరియూథమధ్యే నాయుధ్యమానం నిజఘాన కంచిత్। ఉత్పత్య రామం స ధనుఃకలాపీ సగర్వితం వాక్యమిదం బభాషే
ఆ రాక్షసాధిపతి వానరసైన్యంలో మధ్యలో యుద్ధం చేయని కొందరిని చంపాడు. తర్వాత ఎగిరి, ధనుస్సుతో రాముని వద్దకు వచ్చి గర్వంతో ఇలా అన్నాడు.
రథే స్థితోఽహం శరచాపపాణి- ర్న ప్రాకృతం కంచన యోధయామి। యస్యాస్తి శక్తిర్వ్యవసాయయుక్తో దదాతు మే శీఘ్రమిహాద్య యుద్ధమ్
నేను రథంపై నిలబడి, బాణాలు, ధనుస్సుతో ఉన్నాను. సాధారణ యోధులతో యుద్ధం చేయను. ఎవరికైనా బలం, ధైర్యం ఉంటే, వెంటనే నాతో యుద్ధానికి రాకపోవచ్చు.
తత్ తస్య వాక్యం బ్రువతో నిశమ్య చుకోప సౌమిత్రిరమిత్రహన్తా। అమృష్యమాణశ్చ సముత్పపాత జగ్రాహ చాపం చ తతః స్మయిత్వా
ఆ మాటలు వినగానే శత్రువులను సంహరించే సౌమిత్రి కోపంతో ఉప్పొంగాడు. సహించలేక ఎగిరి, ధనుస్సును పట్టుకుని చిరునవ్వుతో నిలబడ్డాడు.
క్రుద్ధః సౌమిత్రిరుత్పత్య తూణాదాక్షిప్య సాయకమ్। పురస్తాదతికాయస్య విచకర్ష మహద్ధనుః
కోపంతో ఉన్న సౌమిత్రి ఎగిరి, కవచం నుంచి బాణాన్ని తీసి, అతికాయుడి ముందే తన గొప్ప ధనుస్సును ఎక్కించాడు.
పూరయన్ స మహీం సర్వామాకాశం సాగరం దిశః। జ్యాశబ్దో లక్ష్మణస్యోగ్రస్త్రాసయన్ రజనీచరాన్
లక్ష్మణుడు ధనుస్సు జ్యా శబ్దంతో భూమి, ఆకాశం, సముద్రం, దిక్కులను నిండజేశాడు. ఆ ఘోరమైన శబ్దం రాత్రివేళ సంచరించే రాక్షసులను భయపెట్టింది.
సౌమిత్రేశ్చాపనిర్ఘోషం శ్రుత్వా ప్రతిభయం తదా। విసిస్మియే మహాతేజా రాక్షసేన్ద్రాత్మజో బలీ
సుమిత్రుని కుమారుడు విల్లు ఎక్కించిన శబ్దం భయంకరంగా వినిపించగానే, రాక్షసరాజు కుమారుడు, మహా తేజస్సుతో కూడిన బలవంతుడు, ఆశ్చర్యపోయాడు.
తదాతికాయః కుపితో దృష్ట్వా లక్ష్మణముత్థితమ్। ఆదాయ నిశితం బాణమిదం వచనమబ్రవీత్
ఆ సమయంలో అతికాయుడు, లక్ష్మణుడు లేచి నిలబడ్డాడని చూసి, కోపంతో పదునైన బాణాన్ని తీసుకుని ఇలా అన్నాడు.
బాలస్త్వమసి సౌమిత్రే విక్రమేష్వవిచక్షణః। గచ్ఛ కిం కాలసంకాశం మాం యోధయితుమిచ్ఛసి
సుమిత్రీ! నువ్వు ఇంకా చిన్నవాడివి, పరాక్రమంలో అనుభవం లేని వాడివి. పోయిపో. నా వంటి కాలమంతటి శక్తివంతుడిని ఎందుకు యుద్ధానికి పిలుస్తున్నావు?
నహి మద్బాహుసృష్టానాం బాణానాం హిమవానపి। సోఢుముత్సహతే వేగమన్తరిక్షమథో మహీ
నా చేతుల నుంచి వచ్చిన బాణాల వేగాన్ని హిమవంతు, ఆకాశం, భూమి కూడా తట్టుకోలేవు.