య ఏష నిశితైః శూలైః సుతీక్ష్ణైః ప్రాసతోమరైః। అర్చిష్మద్భిర్వృతో భాతి భూతైరివ మహేశ్వరః
ఈయన పదునైన కత్తులు, గట్టిగా మెరుస్తున్న జావెలిన్లు, దారుణమైన ఆయుధాలతో చుట్టుముట్టబడి, అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ, భూతగణాలతో కూడిన మహేశ్వరుడిలా వెలుగుతుంటాడు.
కాలజిహ్వాప్రకాశాభిర్య ఏషోఽభివిరాజతే। ఆవృతో రథశక్తీభిర్విద్యుద్భిరివ తోయదః
ఈయన రథంలో ఉన్న ఆయుధాలు కాలజిహ్వలా మెరుస్తూ, మెరుపులు మెరుస్తున్న మేఘంలా ప్రకాశిస్తున్నాడు.
ధనూంషి చాస్య సజ్జాని హేమపృష్ఠాని సర్వశః। శోభయన్తి రథశ్రేష్ఠం శక్రచాపమివామ్బరమ్
ఈయన బంగారు వెనుక భాగమున్న విల్లు రథాన్ని అలంకరిస్తూ, ఆకాశంలో ఇంద్రధనుస్సు మెరుస్తున్నట్టు అందంగా కనిపిస్తోంది.
య ఏష రక్షఃశార్దూలో రణభూమిం విరాజయన్। అభ్యేతి రథినాం శ్రేష్ఠో రథేనాదిత్యవర్చసా
ఈ రాక్షసులలో సింహుడు, యుద్ధభూమిని ప్రకాశింపజేస్తూ, సూర్యుడిలా వెలిగే రథంలో రథయోధులలో అగ్రగణ్యుడిగా ముందుకు వస్తున్నాడు.
ధ్వజశృఙ్గప్రతిష్ఠేన రాహుణాభివిరాజతే। సూర్యరశ్మిప్రభైర్బాణైర్దిశో దశ విరాజయన్
రథంపై ఉన్న పతాకం రాహువును పోలి మెరుస్తూ, సూర్యకిరణాల్లాంటి బాణాలతో పది దిక్కులను ప్రకాశింపజేస్తున్నాడు.
త్రినతం మేఘనిర్హ్రాదం హేమపృష్ఠమలంకృతమ్। శతక్రతుధనుఃప్రఖ్యం ధనుశ్చాస్య విరాజతే
మూడు పట్టీలతో కూడిన, మేఘగర్జనలా మోగుతున్న, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న ఈయన విల్లు, ఇంద్రుని ధనుస్సుతో సమానంగా మెరిసిపోతుంది.
సధ్వజః సపతాకశ్చ సానుకర్షో మహారథః। చతుఃసాదిసమాయుక్తో మేఘస్తనితనిఃస్వనః
పతాకలు, జెండాలు, వెనుక భాగంతో కూడిన ఈ మహారథం, నాలుగు గుర్రాలతో లాగబడుతూ, మేఘగర్జనలా శబ్దం చేస్తోంది.
వింశతిర్దశ చాష్టౌ చ తూణాస్య రథమాస్థితాః। కార్ముకాణి చ భీమాని జ్యాశ్చ కాఞ్చనపిఙ్గలాః
ఈయన రథంలో ఇరవై, పది, ఎనిమిది తుంణీలు, భయంకరమైన విల్లు, బంగారు రంగులో మెరుస్తున్న విల్లుల తాడు ఉన్నాయి.
ద్వౌ చ ఖడ్గౌ చ పార్శ్వస్థౌ ప్రదీప్తౌ పార్శ్వశోభితౌ। చతుర్హస్తత్సరుయుతౌ వ్యక్తహస్తదశాయతౌ
రెండు మంటలు ఎగసే ఖడ్గాలు రెండు వైపులా అలంకరించబడి, ఒక్కొక్కదానికి నాలుగు హ్యాండిళ్లు, స్పష్టంగా కనిపించే పది వేళ్ళ పట్టులు ఉన్నాయి.
రక్తకణ్ఠగుణో ధీరో మహాపర్వతసంనిభః। కాలః కాలమహావక్త్రో మేఘస్థ ఇవ భాస్కరః
ఎర్రటి తాడుతో కూడిన ధైర్యవంతుడు, మహాపర్వతంలా బలమైనవాడు, కాలమంతటి పెద్ద నోరు కలిగి, మేఘాల్లోని సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తున్నాడు.
కాఞ్చనాఙ్గదనద్ధాభ్యాం భుజాభ్యామేష శోభతే। శృఙ్గాభ్యామివ తుఙ్గాభ్యాం హిమవాన్ పర్వతోత్తమః
బంగారు వలయాలతో అలంకరించిన రెండు భుజాలతో, హిమవంతు పర్వతంలో ఉన్న ఎత్తైన రెండు శిఖరాల్లా ఈయన వెలుగుతుంటాడు.
కుణ్డలాభ్యాముభాభ్యాం చ భాతి వక్త్రం సుభీషణమ్। పునర్వస్వన్తరగతం పరిపూర్ణో నిశాకరః
రెండు కుండలాలతో ఈయన భయంకరమైన ముఖం మెరిసిపోతూ, పునర్వసు నక్షత్రంలో ఉన్న పూర్ణచంద్రుడిలా కనిపిస్తోంది.
ఆచక్ష్వ మే మహాబాహో త్వమేనం రాక్షసోత్తమమ్। యం దృష్ట్వా వానరాః సర్వే భయార్తా విద్రుతా దిశః
ఓ మహాబాహువంతుడా! ఈ రాక్షసులలో అగ్రగణ్యుడు ఎవరో నాకు చెప్పు. ఇతన్ని చూసి వానరులందరూ భయంతో అన్ని దిక్కులకూ పారిపోయారు.
స పృష్టో రాజపుత్రేణ రామేణామితతేజసా। ఆచచక్షే మహాతేజా రాఘవాయ విభీషణః
రాముడు అనే రాజకుమారుడు అడిగినప్పుడు, మహాతేజస్సు కలిగిన విభీషణుడు రాఘవునికి ఇలా వివరించాడు.
దశగ్రీవో మహాతేజా రాజా వైశ్రవణానుజః। భీమకర్మా మహాత్మా హి రావణో రాక్షసేశ్వరః
అతడు మహాబలశాలి, పది తలలున్న రాక్షసుల రాజు, వైశ్రవణుని తమ్ముడు, భయంకరమైన కార్యాలు చేసిన రాక్షసాధిపతి రావణుడు.
తస్యాసీద్ వీర్యవాన్ పుత్రో రావణప్రతిమో బలే। వృద్ధసేవీ శ్రుతిధరః సర్వాస్త్రవిదుషాం వరః
ఆయనకు ఒక కుమారుడు ఉండేవాడు. అతడు రావణుడితో సమానమైన బలవంతుడు, వృద్ధులను సేవించేవాడు, శాస్త్రజ్ఞుడు, అన్ని ఆయుధాలలో నిపుణులలో శ్రేష్ఠుడు.
అశ్వపృష్ఠే నాగపృష్ఠే ఖడ్గే ధనుషి కర్షణే। భేదే సాన్త్వే చ దానే చ నయే మన్త్రే చ సమ్మతః
అతడు గుర్రాలపై, ఏనుగులపై, ఖడ్గాన్ని, విల్లును ఉపయోగించడంలో, శత్రు శిబిరాన్ని చీల్చడంలో, శాంతిలో, దానంలో, వ్యూహంలో, సలహాలో నిపుణుడు.
యస్య బాహుం సమాశ్రిత్య లఙ్కా భవతి నిర్భయా। తనయం ధాన్యమాలిన్యా అతికాయమిమం విదుః
అతని భుజాన్ని నమ్ముకుని లంక భయమేమీ లేకుండా ఉంది. ధన్యమాలినికి పుట్టిన ఈ కుమారుడిని అందరూ అతికాయుడని పిలుస్తారు.
ఏతేనారాధితో బ్రహ్మా తపసా భావితాత్మనా। అస్త్రాణి చాప్యవాప్తాని రిపవశ్చ పరాజితాః
ఈయన తపస్సుతో మనసు శుద్ధిచేసుకుని బ్రహ్మను ప్రసన్నం చేసుకున్నాడు. ఆయుధాలు సంపాదించాడు, శత్రువులను ఓడించాడు.
సురాసురైరవధ్యత్వం దత్తమస్మై స్వయంభువా। ఏతచ్చ కవచం దివ్యం రథశ్చ రవిభాస్వరః
స్వయంభువు ఆయన్ని దేవతలు, అసురులు చంపలేరని వరమిచ్చాడు. అలాగే ఈ దివ్య కవచాన్ని, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే రథాన్ని కూడా ఇచ్చాడు.
ఏతేన శతశో దేవా దానవాశ్చ పరాజితాః। రక్షితాని చ రక్షాంసి యక్షాశ్చాపి నిషూదితాః
ఈ ఆయుధాలతో వందలాది దేవతలు, దానవులను అతడు ఓడించాడు. రాక్షసులను రక్షించాడు, యక్షులను సంహరించాడు.
వజ్రం విష్టమ్భితం యేన బాణైరిన్ద్రస్య ధీమతా। పాశః సలిలరాజస్య యుద్ధే ప్రతిహతస్తథా
ధైర్యవంతుడైన ఇంద్రుని వజ్రాయుధాన్ని బాణాలతో అడ్డుకున్నాడు. సముద్రాధిపతి పాశాన్ని కూడా యుద్ధంలో తిప్పికొట్టాడు.
ఏషోఽతికాయో బలవాన్ రాక్షసానామథర్షభః। స రావణసుతో ధీమాన్ దేవదానవదర్పహా
ఇతడు అతికాయుడు, బలవంతుడు, రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడు. రావణుని కుమారుడు, దేవతలు, దానవుల గర్వాన్ని తొలగించినవాడు.
తదస్మిన్ క్రియతాం యత్నః క్షిప్రం పురుషపుఙ్గవ। పురా వానరసైన్యాని క్షయం నయతి సాయకైః
కాబట్టి, మానవులలో శ్రేష్ఠుడా! త్వరగా ప్రయత్నించు. అతడు తన బాణాలతో వానరసైన్యాన్ని నాశనం చేయకముందే సిద్ధమవు.
తతోఽతికాయో బలవాన్ ప్రవిశ్య హరివాహినీమ్। విస్ఫారయామాస ధనుర్ననాద చ పునః పునః
ఆ తర్వాత బలవంతుడైన అతికాయుడు వానరసైన్యంలోకి ప్రవేశించి తన ధనుస్సును ఎక్కించాడు, మళ్లీ మళ్లీ దానిని గట్టిగా మోగించాడు.
తం భీమవపుషం దృష్ట్వా రథస్థం రథినాం వరమ్। అభిపేతుర్మహాత్మానః ప్రధానా యే వనౌకసః
భయంకరమైన రూపంతో రథంపై నిలబడి యోధులలో శ్రేష్ఠుడిగా ఉన్న అతడిని చూసి, అరణ్యవాసులలో ముఖ్యులైన మహాత్ములు అతని మీద దూకారు.
కుముదో ద్వివిదో మైన్దో నీలః శరభ ఏవ చ। పాదపైర్గిరిశృఙ్గైశ్చ యుగపత్ సమభిద్రవన్
కుముదుడు, ద్వివిదుడు, మైందుడు, నీలుడు, శరభుడు — వీళ్లందరూ చెట్లు, కొండశిఖరాలు పట్టుకుని ఒకేసారి అతని మీద దాడిచేశారు.
తేషాం వృక్షాంశ్చ శైలాంశ్చ శరైః కనకభూషణైః। అతికాయో మహాతేజాశ్చిచ్ఛేదాస్త్రవిదాం వరః
మహాతేజస్సుతో ఆయుధ నిపుణుడైన అతికాయుడు, వారి చెట్లు, కొండలను బంగారు అలంకారాలున్న బాణాలతో నరికేశాడు.
తాంశ్చైవ సర్వాన్ స హరీన్ శరైః సర్వాయసైర్బలీ। వివ్యాధాభిముఖాన్ సంఖ్యే భీమకాయో నిశాచరః
బలవంతుడైన ఆ నిశాచరుడు, యుద్ధంలో ఎదురుగా వచ్చిన వానరులను ఇనుప అంచులున్న బాణాలతో గాయపరిచాడు.
తేఽర్దితా బాణవర్షేణ భిన్నగాత్రాః పరాజితాః। న శేకురతికాయస్య ప్రతికర్తుం మహాహవే
బాణవర్షానికి గాయపడి, ఓడిపోయిన వారు, ఆ మహాయుద్ధంలో అతికాయుడికి ఎదురు నిలబడలేకపోయారు.