చుకోప చ మహాతేజా బ్రహ్మదత్తవరో యుధి। అతికాయోఽద్రిసంకాశో దేవదానవదర్పహా
బ్రహ్మదేవుడు వరమిచ్చిన, దేవతలు మరియు దానవుల గర్వాన్ని నాశనం చేసిన మహాత్ముడు అతికాయుడు యుద్ధంలో కోపంతో మండిపడ్డాడు.
స భాస్కరసహస్రస్య సంఘాతమివ భాస్వరమ్। రథమారుహ్య శక్రారిరభిదుద్రావ వానరాన్
వెయ్యి సూర్యుల కాంతిలా ప్రకాశిస్తూ, తన రథంపై ఎక్కి, ఇంద్రుని శత్రువైన అతడు వానరుల వైపు దూసుకొచ్చాడు.
స విస్ఫార్య తదా చాపం కిరీటీ మృష్టకుణ్డలః। నామ సంశ్రావయామాస ననాద చ మహాస్వనమ్
ఆ సమయంలో కిరీటంతో, మెరిసే కుండలాలతో అలంకరించబడిన అతడు తన విల్లు ఎక్కించి, తన పేరు ప్రకటించి, గొప్ప గర్జనతో అరవడం ప్రారంభించాడు.
తేన సింహప్రణాదేన నామవిశ్రావణేన చ। జ్యాశబ్దేన చ భీమేన త్రాసయామాస వానరాన్
అతని సింహంలా గర్జన, తన పేరు ప్రకటించడం, భయంకరమైన విల్లుశబ్దం వలన వానరులు భయంతో వణికిపోయారు.
తే దృష్ట్వా దేహమాహాత్మ్యం కుమ్భకర్ణోఽయముత్థితః। భయార్తా వానరాః సర్వే సంశ్రయన్తే పరస్పరమ్
అతని రూపాన్ని చూసి—కుంభకర్ణుడు లేచినట్లు—అన్ని వానరులు భయంతో పరస్పరం దగ్గరగా చేరుకున్నారు.
తే తస్య రూపమాలోక్య యథా విష్ణోస్త్రివిక్రమే। భయాద్ వానరయోధాస్తే విద్రవన్తి తతస్తతః
విష్ణువు మూడు అడుగులు వేసినప్పుడు ఎలా భయపడ్డారో, అలాగే అతని రూపాన్ని చూసి వానర యోధులు భయంతో అన్ని దిశలకూ పరుగెత్తారు.
తేఽతికాయం సమాసాద్య వానరా మూఢచేతసః। శరణ్యం శరణం జగ్ముర్లక్ష్మణాగ్రజమాహవే
అతికాయుడిని ఎదుర్కొన్న వానరులు, మనస్సు మబ్బయ్యి, యుద్ధరంగంలో లక్ష్మణుని అన్నవైపు ఆశ్రయం కోసం పరుగెత్తారు.
తతోఽతికాయం కాకుత్స్థో రథస్థం పర్వతోపమమ్। దదర్శ ధన్వినం దూరాద్ గర్జన్తం కాలమేఘవత్
అప్పుడు కకుత్స్థ వంశజుడు దూరం నుంచి రథంపై పర్వతంలా నిలబడి, విల్లు పట్టుకుని, మేఘంలా గర్జిస్తున్న అతికాయుడిని చూశాడు.
స తం దృష్ట్వా మహాకాయం రాఘవస్తు సువిస్మితః। వానరాన్ సాన్త్వయిత్వా చ విభీషణమువాచ హ
ఆ మహాకాయుడిని చూసి రాఘవుడు ఆశ్చర్యపోయాడు. వానరులను ఓదార్చి, విభీషణునితో ఇలా అన్నాడు.
కోఽసౌ పర్వతసంకాశో ధనుష్మాన్ హరిలోచనః। యుక్తే హయసహస్రేణ విశాలే స్యన్దనే స్థితః
ఈ పర్వతంలా ఉన్నవాడు, విల్లు పట్టుకుని, సింహంలా కళ్లతో, వెయ్యి గుర్రాలు జోడించిన విస్తారమైన రథంలో నిలబడి ఉన్నవాడు ఎవరో చెప్పు.
య ఏష నిశితైః శూలైః సుతీక్ష్ణైః ప్రాసతోమరైః। అర్చిష్మద్భిర్వృతో భాతి భూతైరివ మహేశ్వరః
ఈయన పదునైన కత్తులు, గట్టిగా మెరుస్తున్న జావెలిన్లు, దారుణమైన ఆయుధాలతో చుట్టుముట్టబడి, అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ, భూతగణాలతో కూడిన మహేశ్వరుడిలా వెలుగుతుంటాడు.
కాలజిహ్వాప్రకాశాభిర్య ఏషోఽభివిరాజతే। ఆవృతో రథశక్తీభిర్విద్యుద్భిరివ తోయదః
ఈయన రథంలో ఉన్న ఆయుధాలు కాలజిహ్వలా మెరుస్తూ, మెరుపులు మెరుస్తున్న మేఘంలా ప్రకాశిస్తున్నాడు.
ధనూంషి చాస్య సజ్జాని హేమపృష్ఠాని సర్వశః। శోభయన్తి రథశ్రేష్ఠం శక్రచాపమివామ్బరమ్
ఈయన బంగారు వెనుక భాగమున్న విల్లు రథాన్ని అలంకరిస్తూ, ఆకాశంలో ఇంద్రధనుస్సు మెరుస్తున్నట్టు అందంగా కనిపిస్తోంది.
య ఏష రక్షఃశార్దూలో రణభూమిం విరాజయన్। అభ్యేతి రథినాం శ్రేష్ఠో రథేనాదిత్యవర్చసా
ఈ రాక్షసులలో సింహుడు, యుద్ధభూమిని ప్రకాశింపజేస్తూ, సూర్యుడిలా వెలిగే రథంలో రథయోధులలో అగ్రగణ్యుడిగా ముందుకు వస్తున్నాడు.
ధ్వజశృఙ్గప్రతిష్ఠేన రాహుణాభివిరాజతే। సూర్యరశ్మిప్రభైర్బాణైర్దిశో దశ విరాజయన్
రథంపై ఉన్న పతాకం రాహువును పోలి మెరుస్తూ, సూర్యకిరణాల్లాంటి బాణాలతో పది దిక్కులను ప్రకాశింపజేస్తున్నాడు.
త్రినతం మేఘనిర్హ్రాదం హేమపృష్ఠమలంకృతమ్। శతక్రతుధనుఃప్రఖ్యం ధనుశ్చాస్య విరాజతే
మూడు పట్టీలతో కూడిన, మేఘగర్జనలా మోగుతున్న, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న ఈయన విల్లు, ఇంద్రుని ధనుస్సుతో సమానంగా మెరిసిపోతుంది.
సధ్వజః సపతాకశ్చ సానుకర్షో మహారథః। చతుఃసాదిసమాయుక్తో మేఘస్తనితనిఃస్వనః
పతాకలు, జెండాలు, వెనుక భాగంతో కూడిన ఈ మహారథం, నాలుగు గుర్రాలతో లాగబడుతూ, మేఘగర్జనలా శబ్దం చేస్తోంది.
వింశతిర్దశ చాష్టౌ చ తూణాస్య రథమాస్థితాః। కార్ముకాణి చ భీమాని జ్యాశ్చ కాఞ్చనపిఙ్గలాః
ఈయన రథంలో ఇరవై, పది, ఎనిమిది తుంణీలు, భయంకరమైన విల్లు, బంగారు రంగులో మెరుస్తున్న విల్లుల తాడు ఉన్నాయి.
ద్వౌ చ ఖడ్గౌ చ పార్శ్వస్థౌ ప్రదీప్తౌ పార్శ్వశోభితౌ। చతుర్హస్తత్సరుయుతౌ వ్యక్తహస్తదశాయతౌ
రెండు మంటలు ఎగసే ఖడ్గాలు రెండు వైపులా అలంకరించబడి, ఒక్కొక్కదానికి నాలుగు హ్యాండిళ్లు, స్పష్టంగా కనిపించే పది వేళ్ళ పట్టులు ఉన్నాయి.
రక్తకణ్ఠగుణో ధీరో మహాపర్వతసంనిభః। కాలః కాలమహావక్త్రో మేఘస్థ ఇవ భాస్కరః
ఎర్రటి తాడుతో కూడిన ధైర్యవంతుడు, మహాపర్వతంలా బలమైనవాడు, కాలమంతటి పెద్ద నోరు కలిగి, మేఘాల్లోని సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తున్నాడు.
కాఞ్చనాఙ్గదనద్ధాభ్యాం భుజాభ్యామేష శోభతే। శృఙ్గాభ్యామివ తుఙ్గాభ్యాం హిమవాన్ పర్వతోత్తమః
బంగారు వలయాలతో అలంకరించిన రెండు భుజాలతో, హిమవంతు పర్వతంలో ఉన్న ఎత్తైన రెండు శిఖరాల్లా ఈయన వెలుగుతుంటాడు.
కుణ్డలాభ్యాముభాభ్యాం చ భాతి వక్త్రం సుభీషణమ్। పునర్వస్వన్తరగతం పరిపూర్ణో నిశాకరః
రెండు కుండలాలతో ఈయన భయంకరమైన ముఖం మెరిసిపోతూ, పునర్వసు నక్షత్రంలో ఉన్న పూర్ణచంద్రుడిలా కనిపిస్తోంది.
ఆచక్ష్వ మే మహాబాహో త్వమేనం రాక్షసోత్తమమ్। యం దృష్ట్వా వానరాః సర్వే భయార్తా విద్రుతా దిశః
ఓ మహాబాహువంతుడా! ఈ రాక్షసులలో అగ్రగణ్యుడు ఎవరో నాకు చెప్పు. ఇతన్ని చూసి వానరులందరూ భయంతో అన్ని దిక్కులకూ పారిపోయారు.
స పృష్టో రాజపుత్రేణ రామేణామితతేజసా। ఆచచక్షే మహాతేజా రాఘవాయ విభీషణః
రాముడు అనే రాజకుమారుడు అడిగినప్పుడు, మహాతేజస్సు కలిగిన విభీషణుడు రాఘవునికి ఇలా వివరించాడు.
దశగ్రీవో మహాతేజా రాజా వైశ్రవణానుజః। భీమకర్మా మహాత్మా హి రావణో రాక్షసేశ్వరః
అతడు మహాబలశాలి, పది తలలున్న రాక్షసుల రాజు, వైశ్రవణుని తమ్ముడు, భయంకరమైన కార్యాలు చేసిన రాక్షసాధిపతి రావణుడు.
తస్యాసీద్ వీర్యవాన్ పుత్రో రావణప్రతిమో బలే। వృద్ధసేవీ శ్రుతిధరః సర్వాస్త్రవిదుషాం వరః
ఆయనకు ఒక కుమారుడు ఉండేవాడు. అతడు రావణుడితో సమానమైన బలవంతుడు, వృద్ధులను సేవించేవాడు, శాస్త్రజ్ఞుడు, అన్ని ఆయుధాలలో నిపుణులలో శ్రేష్ఠుడు.
అశ్వపృష్ఠే నాగపృష్ఠే ఖడ్గే ధనుషి కర్షణే। భేదే సాన్త్వే చ దానే చ నయే మన్త్రే చ సమ్మతః
అతడు గుర్రాలపై, ఏనుగులపై, ఖడ్గాన్ని, విల్లును ఉపయోగించడంలో, శత్రు శిబిరాన్ని చీల్చడంలో, శాంతిలో, దానంలో, వ్యూహంలో, సలహాలో నిపుణుడు.
యస్య బాహుం సమాశ్రిత్య లఙ్కా భవతి నిర్భయా। తనయం ధాన్యమాలిన్యా అతికాయమిమం విదుః
అతని భుజాన్ని నమ్ముకుని లంక భయమేమీ లేకుండా ఉంది. ధన్యమాలినికి పుట్టిన ఈ కుమారుడిని అందరూ అతికాయుడని పిలుస్తారు.
ఏతేనారాధితో బ్రహ్మా తపసా భావితాత్మనా। అస్త్రాణి చాప్యవాప్తాని రిపవశ్చ పరాజితాః
ఈయన తపస్సుతో మనసు శుద్ధిచేసుకుని బ్రహ్మను ప్రసన్నం చేసుకున్నాడు. ఆయుధాలు సంపాదించాడు, శత్రువులను ఓడించాడు.
సురాసురైరవధ్యత్వం దత్తమస్మై స్వయంభువా। ఏతచ్చ కవచం దివ్యం రథశ్చ రవిభాస్వరః
స్వయంభువు ఆయన్ని దేవతలు, అసురులు చంపలేరని వరమిచ్చాడు. అలాగే ఈ దివ్య కవచాన్ని, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే రథాన్ని కూడా ఇచ్చాడు.