ముహూర్తమాసీత్ స గతాసుకల్పః ప్రత్యాగతాత్మా సహసా సురారిః। ఉత్పత్య సంధ్యాభ్రసమానవర్ణ- స్తం వారిరాజాత్మజమాజఘాన
ఒక క్షణం ప్రాణం లేని వాడిలా ఉండి, వెంటనే స్పృహతో లేచి, దేవతలకు శత్రువైన వాడు, సంధ్యా మేఘంలాంటి రంగుతో, నీటిపతి కుమారుడిని బలంగా కొట్టాడు.
స మూర్చ్ఛితో భూమితలే పపాత ముహూర్తముత్పత్య పునః ససంజ్ఞః। తామేవ తస్యాద్రివరాద్రికల్పాం గదాం సమావిధ్య జఘాన సంఖ్యే
అతడు స్పృహ తప్పి భూమిపై పడిపోయి, కొంతసేపటి తర్వాత మళ్లీ లేచి, ఆ పర్వతం లాంటి గొడ్డలిని గట్టిగా పట్టుకుని యుద్ధంలో బలంగా కొట్టాడు.
సా తస్య రౌద్రా సముపేత్య దేహం రౌద్రస్య దేవాధ్వరవిప్రశత్రోః। బిభేద వక్షః క్షతజం చ భూరి సుస్రావ ధాత్వమ్భ ఇవాద్రిరాజః
ఆ భయంకరమైన గదా, దేవతలు మరియు ఋషుల శత్రువు అయిన అతని శరీరాన్ని చేరి, అతని ఛాతిని పగలగొట్టి, అక్కడ నుంచి విరివిగా రక్తం పర్వతం నుండి నీరు పారినట్లు ప్రవహించింది.
అభిదుద్రావ వేగేన గదాం తస్య మహాత్మనః। తాం గృహీత్వా గదాం భీమామావిధ్య చ పునః పునః
ఆ మహాత్ముడు గదా వైపు వేగంగా పరుగెత్తి, ఆ భయంకరమైన గదాను పట్టుకుని, మళ్లీ మళ్లీ ఊపి ప్రదర్శించాడు.
మత్తానీకం మహాత్మా స జఘాన రణమూర్ధని। స స్వయా గదయా భగ్నో విశీర్ణదశనేక్షణః
ఆ మహాత్ముడు యుద్ధరంగంలో మత్తులో ఉన్న అనీకుడిని తన గదాతో బలంగా కొట్టి, అతని పది కళ్లను నాశనం చేశాడు.
నిపపాత తదా మత్తో వజ్రాహత ఇవాచలః। విశీర్ణనయనే భూమౌ గతసత్త్వే గతాయుషి। పతితే రాక్షసే తస్మిన్ విద్రుతం రాక్షసం బలమ్
ఆ మత్తులో ఉన్న రాక్షసుడు వజ్రంతో కొట్టిన కొండలా కళ్లన్నీ పగిలిపడి, ప్రాణం పోయి నేలపై పడిపోయాడు. అతడు పడిపోయిన వెంటనే రాక్షస సైన్యం భయంతో పారిపోయింది.
తస్మిన్ హతే భ్రాతరి రావణస్య తన్నైర్ఋతానాం బలమర్ణవాభమ్। త్యక్తాయుధం కేవలజీవితార్థం దుద్రావ భిన్నార్ణవసంనికాశమ్
రావణుడి సోదరుడు చనిపోయిన తర్వాత, సముద్రంలా విస్తరించిన రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసుల సైన్యం ఆయుధాలు వదిలేసి, ప్రాణాల కోసం మాత్రమే పరుగు తీసింది. వారు పగిలిన సముద్రంలా విడివిడిగా పోయారు.
thumb|ఏకసప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకసప్తతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో డెబ్బై ఒకటవ సర్గను వినండి.
స్వబలం వ్యథితం దృష్ట్వా తుములం లోమహర్షణమ్। భ్రాతౄంశ్చ నిహతాన్ దృష్ట్వా శక్రతుల్యపరాక్రమాన్
తన సొంత సైన్యం భయంతో కలవరపడుతూ, భయంకరంగా అరుస్తూ ఉండటం చూసి, ఇంద్రుడితో సమానమైన పరాక్రమం ఉన్న తన సోదరులు చనిపోయినదాన్ని కూడా చూసి,
పితృవ్యౌ చాపి సందృశ్య సమరే సంనిపాతితౌ। యుద్ధోన్మత్తం చ మత్తం చ భ్రాతరౌ రాక్షసోత్తమౌ
తన మామలు యుద్ధంలో పడిపోయినదాన్ని, యుద్ధ మత్తులో ఉన్న ఇద్దరు రాక్షస శ్రేష్ఠులైన సోదరులను కూడా చూసి,
చుకోప చ మహాతేజా బ్రహ్మదత్తవరో యుధి। అతికాయోఽద్రిసంకాశో దేవదానవదర్పహా
బ్రహ్మదేవుడు వరమిచ్చిన, దేవతలు మరియు దానవుల గర్వాన్ని నాశనం చేసిన మహాత్ముడు అతికాయుడు యుద్ధంలో కోపంతో మండిపడ్డాడు.
స భాస్కరసహస్రస్య సంఘాతమివ భాస్వరమ్। రథమారుహ్య శక్రారిరభిదుద్రావ వానరాన్
వెయ్యి సూర్యుల కాంతిలా ప్రకాశిస్తూ, తన రథంపై ఎక్కి, ఇంద్రుని శత్రువైన అతడు వానరుల వైపు దూసుకొచ్చాడు.
స విస్ఫార్య తదా చాపం కిరీటీ మృష్టకుణ్డలః। నామ సంశ్రావయామాస ననాద చ మహాస్వనమ్
ఆ సమయంలో కిరీటంతో, మెరిసే కుండలాలతో అలంకరించబడిన అతడు తన విల్లు ఎక్కించి, తన పేరు ప్రకటించి, గొప్ప గర్జనతో అరవడం ప్రారంభించాడు.
తేన సింహప్రణాదేన నామవిశ్రావణేన చ। జ్యాశబ్దేన చ భీమేన త్రాసయామాస వానరాన్
అతని సింహంలా గర్జన, తన పేరు ప్రకటించడం, భయంకరమైన విల్లుశబ్దం వలన వానరులు భయంతో వణికిపోయారు.
తే దృష్ట్వా దేహమాహాత్మ్యం కుమ్భకర్ణోఽయముత్థితః। భయార్తా వానరాః సర్వే సంశ్రయన్తే పరస్పరమ్
అతని రూపాన్ని చూసి—కుంభకర్ణుడు లేచినట్లు—అన్ని వానరులు భయంతో పరస్పరం దగ్గరగా చేరుకున్నారు.
తే తస్య రూపమాలోక్య యథా విష్ణోస్త్రివిక్రమే। భయాద్ వానరయోధాస్తే విద్రవన్తి తతస్తతః
విష్ణువు మూడు అడుగులు వేసినప్పుడు ఎలా భయపడ్డారో, అలాగే అతని రూపాన్ని చూసి వానర యోధులు భయంతో అన్ని దిశలకూ పరుగెత్తారు.
తేఽతికాయం సమాసాద్య వానరా మూఢచేతసః। శరణ్యం శరణం జగ్ముర్లక్ష్మణాగ్రజమాహవే
అతికాయుడిని ఎదుర్కొన్న వానరులు, మనస్సు మబ్బయ్యి, యుద్ధరంగంలో లక్ష్మణుని అన్నవైపు ఆశ్రయం కోసం పరుగెత్తారు.
తతోఽతికాయం కాకుత్స్థో రథస్థం పర్వతోపమమ్। దదర్శ ధన్వినం దూరాద్ గర్జన్తం కాలమేఘవత్
అప్పుడు కకుత్స్థ వంశజుడు దూరం నుంచి రథంపై పర్వతంలా నిలబడి, విల్లు పట్టుకుని, మేఘంలా గర్జిస్తున్న అతికాయుడిని చూశాడు.
స తం దృష్ట్వా మహాకాయం రాఘవస్తు సువిస్మితః। వానరాన్ సాన్త్వయిత్వా చ విభీషణమువాచ హ
ఆ మహాకాయుడిని చూసి రాఘవుడు ఆశ్చర్యపోయాడు. వానరులను ఓదార్చి, విభీషణునితో ఇలా అన్నాడు.
కోఽసౌ పర్వతసంకాశో ధనుష్మాన్ హరిలోచనః। యుక్తే హయసహస్రేణ విశాలే స్యన్దనే స్థితః
ఈ పర్వతంలా ఉన్నవాడు, విల్లు పట్టుకుని, సింహంలా కళ్లతో, వెయ్యి గుర్రాలు జోడించిన విస్తారమైన రథంలో నిలబడి ఉన్నవాడు ఎవరో చెప్పు.
య ఏష నిశితైః శూలైః సుతీక్ష్ణైః ప్రాసతోమరైః। అర్చిష్మద్భిర్వృతో భాతి భూతైరివ మహేశ్వరః
ఈయన పదునైన కత్తులు, గట్టిగా మెరుస్తున్న జావెలిన్లు, దారుణమైన ఆయుధాలతో చుట్టుముట్టబడి, అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ, భూతగణాలతో కూడిన మహేశ్వరుడిలా వెలుగుతుంటాడు.
కాలజిహ్వాప్రకాశాభిర్య ఏషోఽభివిరాజతే। ఆవృతో రథశక్తీభిర్విద్యుద్భిరివ తోయదః
ఈయన రథంలో ఉన్న ఆయుధాలు కాలజిహ్వలా మెరుస్తూ, మెరుపులు మెరుస్తున్న మేఘంలా ప్రకాశిస్తున్నాడు.
ధనూంషి చాస్య సజ్జాని హేమపృష్ఠాని సర్వశః। శోభయన్తి రథశ్రేష్ఠం శక్రచాపమివామ్బరమ్
ఈయన బంగారు వెనుక భాగమున్న విల్లు రథాన్ని అలంకరిస్తూ, ఆకాశంలో ఇంద్రధనుస్సు మెరుస్తున్నట్టు అందంగా కనిపిస్తోంది.
య ఏష రక్షఃశార్దూలో రణభూమిం విరాజయన్। అభ్యేతి రథినాం శ్రేష్ఠో రథేనాదిత్యవర్చసా
ఈ రాక్షసులలో సింహుడు, యుద్ధభూమిని ప్రకాశింపజేస్తూ, సూర్యుడిలా వెలిగే రథంలో రథయోధులలో అగ్రగణ్యుడిగా ముందుకు వస్తున్నాడు.
ధ్వజశృఙ్గప్రతిష్ఠేన రాహుణాభివిరాజతే। సూర్యరశ్మిప్రభైర్బాణైర్దిశో దశ విరాజయన్
రథంపై ఉన్న పతాకం రాహువును పోలి మెరుస్తూ, సూర్యకిరణాల్లాంటి బాణాలతో పది దిక్కులను ప్రకాశింపజేస్తున్నాడు.
త్రినతం మేఘనిర్హ్రాదం హేమపృష్ఠమలంకృతమ్। శతక్రతుధనుఃప్రఖ్యం ధనుశ్చాస్య విరాజతే
మూడు పట్టీలతో కూడిన, మేఘగర్జనలా మోగుతున్న, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న ఈయన విల్లు, ఇంద్రుని ధనుస్సుతో సమానంగా మెరిసిపోతుంది.
సధ్వజః సపతాకశ్చ సానుకర్షో మహారథః। చతుఃసాదిసమాయుక్తో మేఘస్తనితనిఃస్వనః
పతాకలు, జెండాలు, వెనుక భాగంతో కూడిన ఈ మహారథం, నాలుగు గుర్రాలతో లాగబడుతూ, మేఘగర్జనలా శబ్దం చేస్తోంది.
వింశతిర్దశ చాష్టౌ చ తూణాస్య రథమాస్థితాః। కార్ముకాణి చ భీమాని జ్యాశ్చ కాఞ్చనపిఙ్గలాః
ఈయన రథంలో ఇరవై, పది, ఎనిమిది తుంణీలు, భయంకరమైన విల్లు, బంగారు రంగులో మెరుస్తున్న విల్లుల తాడు ఉన్నాయి.
ద్వౌ చ ఖడ్గౌ చ పార్శ్వస్థౌ ప్రదీప్తౌ పార్శ్వశోభితౌ। చతుర్హస్తత్సరుయుతౌ వ్యక్తహస్తదశాయతౌ
రెండు మంటలు ఎగసే ఖడ్గాలు రెండు వైపులా అలంకరించబడి, ఒక్కొక్కదానికి నాలుగు హ్యాండిళ్లు, స్పష్టంగా కనిపించే పది వేళ్ళ పట్టులు ఉన్నాయి.
రక్తకణ్ఠగుణో ధీరో మహాపర్వతసంనిభః। కాలః కాలమహావక్త్రో మేఘస్థ ఇవ భాస్కరః
ఎర్రటి తాడుతో కూడిన ధైర్యవంతుడు, మహాపర్వతంలా బలమైనవాడు, కాలమంతటి పెద్ద నోరు కలిగి, మేఘాల్లోని సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తున్నాడు.