ఇదానీం ఖల్వహం నాస్మి యస్య మే పతితో భుజః। దక్షిణోఽయం సమాశ్రిత్య న బిభేమి సురాసురాత్
ఇప్పుడు నిజంగా నేను నేను కాను. ఎందుకంటే, నేను ఆధారపడిన నా కుడి చేయి పడిపోయింది. దేవతలకైనా, రాక్షసులకైనా భయం లేదు.
కథమేవంవిధో వీరో దేవదానవదర్పహా। కాలాగ్నిప్రతిమో హ్యద్య రాఘవేణ రణే హతః
దేవతలు, దానవుల గర్వాన్ని నాశనం చేసిన, కాలాగ్ని వంటి వీరుడు, రాఘవుని చేతుల్లో యుద్ధంలో ఎలా చనిపోయాడు?
యస్య తే వజ్రనిష్పేషో న కుర్యాద్ వ్యసనం సదా। స కథం రామబాణార్తః ప్రసుప్తోఽసి మహీతలే
వజ్రం కూడా ఎప్పుడూ హాని చేయలేని నీవు, రాముని బాణాలకు గాయపడి, భూమిపై నిద్రిస్తున్నావేంటి?
ఏతే దేవగణాః సార్ధమృషిభిర్గగనే స్థితాః। నిహతం త్వాం రణే దృష్ట్వా నినదన్తి ప్రహర్షితాః
ఇక్కడ ఆకాశంలో ఉన్న దేవతలు, ఋషులతో కలిసి, నిన్ను యుద్ధంలో చనిపోయినట్టు చూసి ఆనందంతో గర్జిస్తున్నారు.
ధ్రువమద్యైవ సంహృష్టా లబ్ధలక్షాః ప్లవంగమాః। ఆరోక్ష్యన్తీహ దుర్గాణి లఙ్కాద్వారాణి సర్వశః
నిశ్చయంగా ఈరోజు ఆనందంతో ఉల్లాసంగా ఉన్న వానరులు, తమ లక్ష్యం సాధించి, లంకలోని కోటలు, ద్వారాలు అన్నింటినీ ఎక్కిపోతారు.
రాజ్యేన నాస్తి మే కార్యం కిం కరిష్యామి సీతయా। కుమ్భకర్ణవిహీనస్య జీవితే నాస్తి మే మతిః
రాజ్యానికి నాకు అవసరం లేదు, సీతకు నేను ఏమి చేయగలను? కుంభకర్ణుడు లేని ఈ జీవితంలో నాకు జీవించాలనే ఆసక్తి లేదు.
యద్యహం భ్రాతృహన్తారం న హన్మి యుధి రాఘవమ్। నను మే మరణం శ్రేయో న చేదం వ్యర్థజీవితమ్
నేను యుద్ధంలో నా అన్నయ్యను చంపిన రాఘవుని చంపకపోతే, ఈ వృథా జీవితాన్ని కన్నా మరణమే నాకు మేలుగా ఉంటుంది.
అద్యైవ తం గమిష్యామి దేశం యత్రానుజో మమ। నహి భ్రాతౄన్ సముత్సృజ్య క్షణం జీవితుముత్సహే
ఈరోజే నా తమ్ముడు ఉన్న చోటికి వెళ్తాను. అన్నదమ్ములను వదిలిపెట్టి ఒక్క క్షణం కూడా బ్రతకలేను.
దేవా హి మాం హసిష్యన్తి దృష్ట్వా పూర్వాపకారిణమ్। కథమిన్ద్రం జయిష్యామి కుమ్భకర్ణ హతే త్వయి
నేను మొదట దేవతలకు అపకారం చేసినవాడిని కాబట్టి, వారు నన్ను చూసి తప్పకుండా నవ్వుకుంటారు. కుంభకర్ణా! నీవు లేని ఈ సమయంలో నేను ఇంద్రుడిని ఎలా జయించగలను?
తదిదం మామనుప్రాప్తం విభీషణవచః శుభమ్। యదజ్ఞానాన్మయా తస్య న గృహీతం మహాత్మనః
ఇప్పుడు విభీషణుడు చెప్పిన మంచి మాటలు గుర్తుకు వస్తున్నాయి. కానీ, ఆ మహాత్ముడి ఉపదేశాన్ని నేను అజ్ఞానంతో వినలేదు.
విభీషణవచస్తావత్ కుమ్భకర్ణప్రహస్తయోః। వినాశోఽయం సముత్పన్నో మాం వ్రీడయతి దారుణః
విభీషణుడు చెప్పిన మాటలను నేను పట్టించుకోకపోవడంతో, కుంభకర్ణుడు, ప్రహస్తుడు నశించిపోయారు. ఈ ఘోరమైన నాశనం నాకు చాలా పరాభవంగా ఉంది.
తస్యాయం కర్మణః ప్రాప్తో విపాకో మమ శోకదః। యన్మయా ధార్మికః శ్రీమాన్ స నిరస్తో విభీషణః
నేను ధార్మికుడైన, ప్రతిష్టాత్మకుడైన విభీషణుణ్ణి తన్నివేసినందుకే, ఈ పని ఫలితంగా నాకు ఈ బాధ కలిగింది.
ఇతి బహువిధమాకులాన్తరాత్మా కృపణమతీవ విలప్య కుమ్భకర్ణమ్। న్యపతదపి దశాననో భృశార్త- స్తమనుజమిన్ద్రరిపుం హతం విదిత్వా
ఇలా అంతర్గతంగా కలవరపడుతూ, దుఃఖంతో బాగా విలపిస్తూ, రాక్షసాధిపతి రావణుడు, ఇంద్రునికి శత్రువైన తన సోదరుడు కుంభకర్ణుడు చనిపోయిన సంగతి తెలుసుకుని, అతని పక్కన బలహీనంగా పడిపోయాడు.
thumb|ఏకోనసప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకోనసప్తతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో అరవై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
ఏవం విలపమానస్య రావణస్య దురాత్మనః। శ్రుత్వా శోకాభిభూతస్య త్రిశిరా వాక్యమబ్రవీత్
ఇలా దుర్మార్గుడైన రావణుడు దుఃఖంతో విలపిస్తుండగా, త్రిశిరుడు ఆ మాటలు చెప్పాడు.
ఏవమేవ మహావీర్యో హతో నస్తాతమధ్యమః। న తు సత్పురుషా రాజన్ విలపన్తి యథా భవాన్
నిజమే, మన మహావీరుడు, తండ్రుల్లో ఉత్తముడు పోయాడు. కానీ రాజా! మంచి మనుషులు మీలా విలపించరు.
నూనం త్రిభువనస్యాపి పర్యాప్తస్త్వమసి ప్రభో। స కస్మాత్ ప్రాకృత ఇవ శోచస్యాత్మానమీదృశమ్
ప్రభూ! మీరు మూడు లోకాలకూ సరిపడినవారు. అలాంటప్పుడు, సాధారణ మనిషిలా మీమీద మీరు ఎందుకు బాధపడుతున్నారు?
బ్రహ్మదత్తాస్తి తే శక్తిః కవచం సాయకో ధనుః। సహస్రఖరసంయుక్తో రథో మేఘసమస్వనః
బ్రహ్మదేవుడు ఇచ్చిన శక్తి, కవచం, బాణాలు, ధనుస్సు మీ వద్ద ఉన్నాయి. వెయ్యి గాడిదలు కలిసిన, మేఘం మాదిరి గర్జించే రథం కూడా మీకుంది.
త్వయాసకృద్ధి శస్త్రేణ విశస్తా దేవదానవాః। స సర్వాయుధసమ్పన్నో రాఘవం శాస్తుమర్హసి
మీరు ఎన్నోసార్లు ఆయుధాలతో దేవతలు, దానవులను సంహరించారు. అన్ని ఆయుధాలతో సిద్ధంగా ఉన్న మీరు రాఘవుణ్ణి జయించగలరు.
కామం తిష్ఠ మహారాజ నిర్గమిష్యామ్యహం రణే। ఉద్ధరిష్యామి తే శత్రూన్ గరుడః పన్నగానివ
మహారాజా! మీరు ఇక్కడే ఉండండి. నేను యుద్ధానికి వెళ్ళి, గరుడుడు పాములను ఎలా తుడిపాడో, అలాగే మీ శత్రువులను తొలగిస్తాను.
శమ్బరో దేవరాజేన నరకో విష్ణునా యథా। తథాద్య శయితా రామో మయా యుధి నిపాతితః
దేవేంద్రుడు శంబరుణ్ణి, విష్ణువు నరకాసురుణ్ణి ఎలా సంహరించారో, అలాగే ఈ రోజు యుద్ధంలో నేను రాముణ్ణి పడగొడతాను.
శ్రుత్వా త్రిశిరసో వాక్యం రావణో రాక్షసాధిపః। పునర్జాతమివాత్మానం మన్యతే కాలచోదితః
త్రిశిరుడు చెప్పిన మాటలు విని, రాక్షసాధిపతి రావణుడు, కాలచోదితుడై, తనకు మళ్లీ ప్రాణం వచ్చినట్టు అనిపించుకుంది.
శ్రుత్వా త్రిశిరసో వాక్యం దేవాన్తకనరాన్తకౌ। అతికాయశ్చ తేజస్వీ బభూవుర్యుద్ధహర్షితాః
త్రిశిరుడు చెప్పిన మాటలు విని, దేవాంతకుడు, నరాంతకుడు, తేజస్సుతో మెరిసే అతికాయుడు యుద్ధానికి ఉత్సాహంతో నిండిపోయారు.
తతోఽహమహమిత్యేవం గర్జన్తో నైర్ఋతర్షభాః। రావణస్య సుతా వీరాః శక్రతుల్యపరాక్రమాః
ఆ తర్వాత, 'నేనే ముందున్నవాడిని!' అని గర్జిస్తూ, ఇంద్రునికి సమానమైన పరాక్రమం ఉన్న రావణుని వీర కుమారులు గట్టిగా అరచారు.
అన్తరిక్షగతాః సర్వే సర్వే మాయావిశారదాః। సర్వే త్రిదశదర్పఘ్నాః సర్వే సమరదుర్మదాః
వారు అందరూ ఆకాశంలో సంచరించగలవారు, మాయలో నిపుణులు, దేవతల గర్వాన్ని నశింపజేసేవారు, యుద్ధంలో ఉల్లాసంగా ఉండేవారు.
సర్వే సుబలసమ్పన్నాః సర్వే విస్తీర్ణకీర్తయః। సర్వే సమరమాసాద్య న శ్రూయన్తే స్మ నిర్జితాః
వారు అందరూ గొప్ప బలంతో, విస్తృతమైన కీర్తితో ఉన్నవారు. యుద్ధంలో ఎప్పుడూ ఓడినట్టు ఎవ్వరూ వినలేదు.
దేవైరపి సగన్ధర్వైః సకింనరమహోరగైః। సర్వేఽస్త్రవిదుషో వీరాః సర్వే యుద్ధవిశారదాః। సర్వే ప్రవరవిజ్ఞానాః సర్వే లబ్ధవరాస్తథా
దేవతలు, గంధర్వులు, కిన్నరులు, మహా పాములు కూడా వారిని జయించలేరు. వారు అందరూ ఆయుధ విద్యలో నిపుణులు, యుద్ధంలో ప్రావీణ్యం కలవారు, గొప్ప జ్ఞానంతో, వరప్రాప్తులు.
స తైస్తథా భాస్కరతుల్యవర్చసైః సుతైర్వృతః శత్రుబలశ్రియార్దనైః। రరాజ రాజా మఘవాన్ యథామరై- ర్వృతో మహాదానవదర్పనాశనైః
అలా సూర్యుని వంటి తేజస్సుతో మెరిసే తన కుమారులతో చుట్టుముట్టబడి, శత్రు బలాన్ని నశింపజేసే వారు మధ్యలో రాజు, దేవేంద్రుడు మహా దానవుల గర్వాన్ని కూల్చిన దేవతల మధ్య ఎలా మెరిసేవాడో, అలా ప్రకాశించాడు.
స పుత్రాన్ సమ్పరిష్వజ్య భూషయిత్వా చ భూషణైః। ఆశీర్భిశ్చ ప్రశస్తాభిః ప్రేషయామాస వై రణే
ఆయన తన కుమారులను హత్తుకుని, ఆభరణాలతో అలంకరించి, మంగళమైన ఆశీర్వాదాలు పలికి, యుద్ధానికి పంపించాడు.
యుద్ధోన్మత్తం చ మత్తం చ భ్రాతరౌ చాపి రావణః। రక్షణార్థం కుమారాణాం ప్రేషయామాస సంయుగే
రావణుడు యుద్ధానికి ఉత్సాహంతో ఉన్న తన అన్నదమ్ములను కూడా, కుమారులను కాపాడటానికి యుద్ధరంగానికి పంపించాడు.