స కుమ్భకర్ణస్య భుజో నికృత్తః పపాత భూమౌ గిరిసంనికాశః। విచేష్టమానో నిజఘాన వృక్షాన్ శైలాన్ శిలావానరరాక్షసాంశ్చ
కుంభకర్ణుని ఆ చేయి, పర్వతంతో సమానంగా, నరికబడి భూమిపై పడింది. అది అల్లాడుతూ చెట్లు, శిలలు, వానరులు, రాక్షసులను చంపింది.
తం ఛిన్నబాహుం సమవేక్ష్య రామః సమాపతన్తం సహసా నదన్తమ్। ద్వావర్ధచన్ద్రౌ నిశితౌ ప్రగృహ్య చిచ్ఛేద పాదౌ యుధి రాక్షసస్య
చేయి నరికబడిన అతడు, అరుస్తూ, అకస్మాత్తుగా రాముని మీద దూసుకొచ్చాడు. అప్పుడు రాముడు రెండు పదార్థచంద్రాకార బాణాలను తీసుకుని, యుద్ధంలో ఆ రాక్షసుని కాళ్లను నరికేశాడు.
తౌ తస్య పాదౌ ప్రదిశో దిశశ్చ గిరేర్గుహాశ్చైవ మహార్ణవం చ। లఙ్కాం చ సేనాం కపిరాక్షసానాం వినాదయన్తౌ వినిపేతతుశ్చ
అతడి ఆ రెండు కాళ్లు, పెద్ద శబ్దంతో, దిక్కులు, పర్వత గుహలు, మహాసముద్రం, లంక, వానర-రాక్షస సైన్యాల మీద పడిపోయాయి.
నికృత్తబాహుర్వినికృత్తపాదో విదార్య వక్త్రం వడవాముఖాభమ్। దుద్రావ రామం సహసాభిగర్జన్ రాహుర్యథా చన్ద్రమివాన్తరిక్షే
చేయి, కాళ్లు నరికబడి, ముఖం అగ్నికుండంలా తెరుచుకుని, కుంభకర్ణుడు ఘోరంగా అరుస్తూ రాముని మీద దూసుకొచ్చాడు. ఆ దృశ్యం ఆకాశంలో రాహువు చంద్రుడిని పట్టుకోవడానికి పరిగెత్తినట్టు కనిపించింది.
అపూరయత్ తస్య ముఖం శితాగ్రై రామః శరైర్హేమపినద్ధపుఙ్ఖైః। సమ్పూర్ణవక్త్రో న శశాక వక్తుం చుకూజ కృచ్ఛ్రేణ ముమూర్చ్ఛ చాపి
రాముడు బంగారు పూతలతో అలంకరించబడిన పదునైన బాణాలతో అతని నోరు నిండుగా తూటాలు వేసాడు. నోరు పూర్తిగా నిండిపోవడంతో అతను మాటలాడలేక పోయాడు, కష్టంగా అరవుతూ, చివరికి స్పృహ కోల్పోయాడు.
అథాదదే సూర్యమరీచికల్పం స బ్రహ్మదణ్డాన్తకకాలకల్పమ్। అరిష్టమైన్ద్రం నిశితం సుపుఙ్ఖం రామః శరం మారుతతుల్యవేగమ్
ఆ తరువాత రాముడు సూర్యకిరణంలా ప్రకాశించే, బ్రహ్మదండం, యమధండం, కాలదండంలా భయంకరమైన, ఇంద్రుని ఆయుధంలా పదునైన, గాలి వేగంతో దూసుకెళ్ళే బాణాన్ని తీసుకున్నాడు.
తం వజ్రజామ్బూనదచారుపుఙ్ఖం ప్రదీప్తసూర్యజ్వలనప్రకాశమ్। మహేన్ద్రవజ్రాశనితుల్యవేగం రామః ప్రచిక్షేప నిశాచరాయ
ఆ బాణం వజ్రము, బంగారు మెరుపులతో కూడి, సూర్యుడు, అగ్ని వంటి జ్వాలలతో ప్రకాశిస్తూ, ఇంద్రుని వజ్రాయుధ వేగంతో రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసుని మీద రాముడు విసిరాడు.
స సాయకో రాఘవబాహుచోదితో దిశఃస్వభాసా దశ సమ్ప్రకాశయన్। విధూమవైశ్వానరభీమదర్శనో జగామ శక్రాశనిభీమవిక్రమః
రాఘవుని చేతి నుండి విడిచిన ఆ బాణం తన వెలుగుతో పది దిశల్ని ప్రకాశింపజేసింది. పొగలేని అగ్నిలా, ఇంద్రుని వజ్రాయుధం లాంటి భయంకరమైన వేగంతో ముందుకు సాగింది.
స తన్మహాపర్వతకూటసంనిభం సువృత్తదంష్ట్రం చలచారుకుణ్డలమ్। చకర్త రక్షోఽధిపతేః శిరస్తదా యథైవ వృత్రస్య పురా పురందరః
ఆ బాణం ఆ సమయంలో పర్వతశిఖరంలా పెద్దదైన, బాగున్న పళ్ళలు, కంపించే అందమైన కుండలాలతో ఉన్న రాక్షసాధిపతిని తలను వేరు చేసింది. అది ఎప్పుడో పురందరుడు వృత్రాసురుని తలను వేరు చేసినట్లే జరిగింది.
కుమ్భకర్ణశిరో భాతి కుణ్డలాలంకృతం మహత్। ఆదిత్యేఽభ్యుదితే రాత్రౌ మధ్యస్థ ఇవ చన్ద్రమాః
కుంభకర్ణుని తల, గొప్పదిగా, కుండలాలతో అలంకరించబడి, రాత్రిపూట మధ్యలో ఉన్న చంద్రుడు, ఉదయించిన సూర్యుని కాంతిలో మెరిసినట్లుగా కనిపించింది.
తద్ రామబాణాభిహతం పపాత రక్షఃశిరః పర్వతసంనికాశమ్। బభఞ్జ చర్యాగృహగోపురాణి ప్రాకారముచ్చం తమపాతయచ్చ
రాముని బాణం తాకిన ఆ పర్వతం లాంటి రాక్షసుని తల నేలపై పడిపోయింది. అది ఆశ్రమాలు, గోపురాలు, ఎత్తైన ప్రాకారాలను ధ్వంసం చేసింది.
తచ్చాతికాయం హిమవత్ ప్రకాశం రక్షస్తదా తోయనిధౌ పపాత। గ్రాహాన్ పరాన్ మీనవరాన్ భుజంగమాన్ మమర్ద భూమిం చ తథా వివేశ
ఆ హిమవంతుడి వంటి ప్రకాశవంతమైన అతిపెద్ద తల సముద్రంలో పడిపోయింది. అది మొసళ్ళు, పెద్ద చేపలు, పాములను నలిపేసి, భూమిలోనూ కలిసిపోయింది.
తస్మిన్ హతే బ్రాహ్మణదేవశత్రౌ మహాబలే సంయతి కుమ్భకర్ణే। చచాల భూర్భూమిధరాశ్చ సర్వే హర్షాచ్చ దేవాస్తుములం ప్రణేదుః
బ్రాహ్మణులు, దేవతలకు శత్రువైన, మహాబలశాలి కుంభకర్ణుడు యుద్ధంలో చనిపోయినప్పుడు భూమి, పర్వతాలన్నీ కంపించాయి. దేవతలు ఆనందంతో గర్జించాయి.
తతస్తు దేవర్షిమహర్షిపన్నగాః సురాశ్చ భూతాని సుపర్ణగుహ్యకాః। సయక్షగన్ధర్వగణా నభోగతాః ప్రహర్షితా రామపరాక్రమేణ
ఆ సమయంలో దేవతలు, ఋషులు, మహర్షులు, నాగులు, భూతాలు, గరుత్మంతుడు, గుహ్యకులు, యక్షులు, గంధర్వులు - వీరందరూ ఆకాశంలో ఉన్న వారు రాముని పరాక్రమాన్ని చూసి ఆనందంతో ఉల్లాసించారు.
తతస్తు తే తస్య వధేన భూరిణా మనస్వినో నైర్ఋతరాజబాన్ధవాః। వినేదురుచ్చైర్వ్యథితా రఘూత్తమం హరిం సమీక్ష్యైవ యథా మతంగజాః
ఆ గొప్ప మరణం వల్ల రాక్షసాధిపతికి బంధువులైన తెలివైన వారు, రఘువంశంలో శ్రేష్ఠుడైన రాముని చూసి, బాధతో గట్టిగా ఏడుస్తూ, ఏనుగులు దుఃఖించునట్లు విలపించారు.
స దేవలోకస్య తమో నిహత్య సూర్యో యథా రాహుముఖాద్ విముక్తః। తథా వ్యభాసీద్ధరిసైన్యమధ్యే నిహత్య రామో యుధి కుమ్భకర్ణమ్
రాహువు నోటిలోనుండి బయటపడిన సూర్యుడు దేవలోకంలోని చీకటిని పోగొట్టినట్లే, యుద్ధంలో కుంభకర్ణుణ్ని సంహరించిన రాముడు వానరసేన మధ్యలో ప్రకాశించాడు.
ప్రహర్షమీయుర్బహవశ్చ వానరాః ప్రబుద్ధపద్మప్రతిమైరివాననైః। అపూజయన్ రాఘవమిష్టభాగినం హతే రిపౌ భీమబలే నృపాత్మజమ్
అనేక వానరులు, వికసించిన కమలపు వంటి ముఖాలతో ఆనందంతో నిండిపోయారు. భయంకరమైన శత్రువు, రాజుని కుమారుడు హతమైన తరువాత, వారు ఇష్టఫలదాయకుడైన రాఘవుని ఘనంగా సత్కరించారు.
స కుమ్భకర్ణం సురసైన్యమర్దనం మహత్సు యుద్ధేషు కదాచనాజితమ్। ననన్ద హత్వా భరతాగ్రజో రణే మహాసురం వృత్రమివామరాధిపః
భరతుని అన్నయ్య అయిన రాముడు, దేవతల సైన్యాలను నాశనం చేసే, గొప్ప యుద్ధాలలో ఎప్పుడూ ఓడని కుంభకర్ణుణ్ని యుద్ధంలో సంహరించి, అమరాధిపతి వృత్రాసురుని సంహరించినట్లే ఆనందించాడు.
thumb|అష్టషష్టితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే అష్టషష్టితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో అరవయ్యెనిమిదవ సర్గను వినండి.
కుమ్భకర్ణం హతం దృష్ట్వా రాఘవేణ మహాత్మనా। రాక్షసా రాక్షసేన్ద్రాయ రావణాయ న్యవేదయన్
మహాత్ముడైన రాఘవుడు కుంభకర్ణుణ్ని సంహరించినదాన్ని చూసి, రాక్షసులు ఆ విషయాన్ని రాక్షసాధిపతి రావణునికి తెలియజేశారు.
రాజన్ స కాలసంకాశః సంయుక్తః కాలకర్మణా। విద్రావ్య వానరీం సేనాం భక్షయిత్వా చ వానరాన్
ఓ రాజా! అతడు కాలమూర్తిలా కనిపిస్తూ, మరణకార్యానికి సిద్ధమై, వానరసేనను చిదిమి, అనేక వానరులను తినేశాడు.
ప్రతపిత్వా ముహూర్తం తు ప్రశాన్తో రామతేజసా। కాయేనార్ధప్రవిష్టేన సముద్రం భీమదర్శనమ్
కొంతసేపు శత్రువులను హింసించిన తరువాత, రాముని తేజస్సుకు లోబడి, తన శరీరంలో సగం భయంకరమైన సముద్రంలో మునిగిపోయి, నిశ్చలంగా మారిపోయాడు.
నికృత్తనాసాకర్ణేన విక్షరద్రుధిరేణ చ। రుద్ధ్వా ద్వారం శరీరేణ లఙ్కాయాః పర్వతోపమః
ముఖం, చెవులు కోసేసి, రక్తం కారుతున్న అతడు, పర్వతంలా ఉన్న తన శరీరంతో లంక ద్వారం అడ్డగించాడు.
కుమ్భకర్ణస్తవ భ్రాతా కాకుత్స్థశరపీడితః। అగణ్డభూతో వివృతో దావదగ్ధ ఇవ ద్రుమః
కాకుత్స్థుని బాణాల వల్ల బాధపడిన నీ అన్నయ్య కుంభకర్ణుడు, శరీరం వికలంగా, అగ్నిలో కాలిన చెట్టు లాగా పడిపోయాడు.
శ్రుత్వా వినిహతం సంఖ్యే కుమ్భకర్ణం మహాబలమ్। రావణః శోకసంతప్తో ముమోహ చ పపాత చ
బలవంతుడైన కుంభకర్ణుడు యుద్ధంలో చనిపోయాడని విని, రావణుడు తీవ్ర దుఃఖంతో మూర్చిపోయి నేలపై పడిపోయాడు.
పితృవ్యం నిహతం శ్రుత్వా దేవాన్తకనరాన్తకౌ। త్రిశిరాశ్చాతికాయశ్చ రురుదుః శోకపీడితాః
తమ మామ చనిపోయాడని విని, దేవాంతకుడు, నరాంతకుడు, త్రిశిరుడు, అతికాయుడు—all దుఃఖంతో ఏడ్చారు.
భ్రాతరం నిహతం శ్రుత్వా రామేణాక్లిష్టకర్మణా। మహోదరమహాపార్శ్వౌ శోకాక్రాన్తౌ బభూవతుః
నిష్కళంకమైన కార్యాలు చేసే రాముడు తమ అన్నయ్యను చంపాడని విని, మహోదరుడు, మహాపార్శ్వుడు తీవ్ర దుఃఖంలో మునిగిపోయారు.
తతః కృచ్ఛ్రాత్ సమాసాద్య సంజ్ఞాం రాక్షసపుఙ్గవః। కుమ్భకర్ణవధాద్ దీనో విలలాపాకులేన్ద్రియః
తీవ్రమైన కష్టంతో మళ్లీ చైతన్యం పొందిన రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడు, కుంభకర్ణుని మరణంతో బాధపడి, మనస్సు కలవరపడి విలపించాడు.
హా వీర రిపుదర్పఘ్న కుమ్భకర్ణ మహాబల। త్వం మాం విహాయ వై దైవాద్ యాతోఽసి యమసాదనమ్
ఓ వీరా! శత్రువుల గర్వాన్ని నాశనం చేసిన మహాబలశాలి కుంభకర్ణా! నన్ను వదిలి, విధి వల్ల యమలోకానికి వెళ్ళిపోయావు.
మమ శల్యమనుద్ధృత్య బాన్ధవానాం మహాబల। శత్రుసైన్యం ప్రతాప్యైకః క్వ మాం సంత్యజ్య గచ్ఛసి
నా హృదయంలో ఉన్న బాధను, బంధువుల బాధను తొలగించి, ఒంటరిగా శత్రు సైన్యాన్ని కాల్చిన వాడా! నన్ను వదిలి ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు?