దర్శయేక్ష్వాకుశార్దూల వీర్యం గాత్రేషు మేఽనఘ। తతస్త్వాం భక్షయిష్యామి దృష్టపౌరుషవిక్రమమ్
ఇక్ష్వాకువంశంలో నువ్వు పులిలాంటి వీరుడవు. నీవు నీ బలాన్ని నా శరీరంపై చూపించు. నీ పరాక్రమాన్ని చూసిన తర్వాత, నేను నిన్ను తినేస్తాను.
స కుమ్భకర్ణస్య వచో నిశమ్య రామః సుపుఙ్ఖాన్ విససర్జ బాణాన్। తైరాహతో వజ్రసమప్రవేగై- ర్న చుక్షుభే న వ్యథతే సురారిః
కుంభకర్ణుడి మాటలు విన్న రాముడు అద్భుతమైన ఈకలతో కూడిన బాణాలను వదిలాడు. అవి వజ్రంలా వేగంగా తాకినా, దేవతలకు శత్రువైన అతడు కదలలేదు, భయపడలేదు.
యైః సాయకైః సాలవరా నికృత్తా వాలీ హతో వానరపుఙ్గవశ్చ। తే కుమ్భకర్ణస్య తదా శరీరం వజ్రోపమా న వ్యథయామ్ప్రచక్రుః
వాలి అనే వానరాధిపతిని సంహరించిన, గొప్ప సాలవృక్షాలను నరికిన అదే బాణాలు కుంభకర్ణుని శరీరాన్ని తాకినా, అవి వజ్రంలా గట్టిగా ఉండటంతో అతడికి ఏమాత్రం హాని చేయలేకపోయాయి.
స వారిధారా ఇవ సాయకాంస్తాన్ పిబన్ శరీరేణ మహేన్ద్రశత్రుః। జఘాన రామస్య శరప్రవేగం వ్యావిధ్య తం ముద్గరముగ్రవేగమ్
ఇంద్రునికి శత్రువైన అతడు, ఆ బాణాలను తన శరీరంతో నీరువానల్లా గ్రహిస్తూ, భయంకరమైన వేగంతో ఉన్న తన గదను ఊపి, రాముని బాణాల దాడిని ఎదుర్కొన్నాడు.
తతస్తు రక్షః క్షతజానులిప్తం విత్రాసనం దేవమహాచమూనామ్। వ్యావిధ్య తం ముద్గరముగ్రవేగం విద్రావయామాస చమూం హరీణామ్
ఆ రాక్షసుడు, మోకాళ్ల మీద రక్తం మరిగి, దేవతల మహాసేనలను భయపెట్టుతూ, భయంకరమైన వేగంతో ఉన్న తన గదను ఊపి, వానర సైన్యాన్ని చిత్తు చేసాడు.
వాయవ్యమాదాయ తతోఽపరాస్త్రం రామః ప్రచిక్షేప నిశాచరాయ। సముద్గరం తేన జహార బాహుం స కృత్తబాహుస్తుములం ననాద
అప్పుడు రాముడు వాయవ్యాస్త్రాన్ని తీసుకుని, మరొక ఆయుధాన్ని ఆ రాత్రివాసి మీద ప్రయోగించాడు. దానితో అతడి చేతిని గదతో సహా నరికేశాడు. ఒక్కచేతి మిగిలిన కుంభకర్ణుడు ఘోరంగా అరవసాగాడు.
స తస్య బాహుర్గిరిశృఙ్గకల్పః సముద్గరో రాఘవబాణకృత్తః। పపాత తస్మిన్ హరిరాజసైన్యే జఘాన తాం వానరవాహినీం చ
పర్వతశిఖరంలా ఉన్న అతడి ఆ చేయి, గదతో కలిసి రాఘవుని బాణంతో నరికబడి, వానర సైన్యంలో పడిపడి, వానర సైనికులను చంపింది.
తే వానరా భగ్నహతావశేషాః పర్యన్తమాశ్రిత్య తదా విషణ్ణాః। ప్రపీడితాఙ్గా దదృశుః సుఘోరం నరేన్ద్రరక్షోఽధిపసంనిపాతమ్
వానరులు కొంతమంది మాత్రమే మిగిలి, గాయపడి, భయంతో చివరలోకి వెళ్లి నిలిచారు. శరీరాలు నొప్పితో నిండిపోయి, ఆ భయంకరమైన నరేంద్రుడు, రాక్షసాధిపతిల మధ్య యుద్ధాన్ని చూశారు.
స కుమ్భకర్ణోఽస్త్రనికృత్తబాహు- ర్మహాసికృత్తాగ్ర ఇవాచలేన్ద్రః। ఉత్పాటయామాస కరేణ వృక్షం తతోఽభిదుద్రావ రణే నరేన్ద్రమ్
దివ్యాస్త్రంతో చేయి నరికబడిన కుంభకర్ణుడు, మహాపర్వతశిఖరంలా కనిపిస్తూ, తన చేతితో ఒక చెట్టును పీకి, యుద్ధంలో నరేంద్రుడి వైపు దూసుకొచ్చాడు.
తం తస్య బాహుం సహతాలవృక్షం సముద్యతం పన్నగభోగకల్పమ్। ఐన్ద్రాస్త్రయుక్తేన జఘాన రామో బాణేన జామ్బూనదచిత్రితేన
తాడు పాముల వలె వంగిన తన చేతిలో తాళివృక్షాన్ని ఎత్తి ఉన్న అతడిని, ఇంద్రాస్త్రబలంతో, బంగారు అలంకరణతో ఉన్న బాణంతో రాముడు నరికాడు.
స కుమ్భకర్ణస్య భుజో నికృత్తః పపాత భూమౌ గిరిసంనికాశః। విచేష్టమానో నిజఘాన వృక్షాన్ శైలాన్ శిలావానరరాక్షసాంశ్చ
కుంభకర్ణుని ఆ చేయి, పర్వతంతో సమానంగా, నరికబడి భూమిపై పడింది. అది అల్లాడుతూ చెట్లు, శిలలు, వానరులు, రాక్షసులను చంపింది.
తం ఛిన్నబాహుం సమవేక్ష్య రామః సమాపతన్తం సహసా నదన్తమ్। ద్వావర్ధచన్ద్రౌ నిశితౌ ప్రగృహ్య చిచ్ఛేద పాదౌ యుధి రాక్షసస్య
చేయి నరికబడిన అతడు, అరుస్తూ, అకస్మాత్తుగా రాముని మీద దూసుకొచ్చాడు. అప్పుడు రాముడు రెండు పదార్థచంద్రాకార బాణాలను తీసుకుని, యుద్ధంలో ఆ రాక్షసుని కాళ్లను నరికేశాడు.
తౌ తస్య పాదౌ ప్రదిశో దిశశ్చ గిరేర్గుహాశ్చైవ మహార్ణవం చ। లఙ్కాం చ సేనాం కపిరాక్షసానాం వినాదయన్తౌ వినిపేతతుశ్చ
అతడి ఆ రెండు కాళ్లు, పెద్ద శబ్దంతో, దిక్కులు, పర్వత గుహలు, మహాసముద్రం, లంక, వానర-రాక్షస సైన్యాల మీద పడిపోయాయి.
నికృత్తబాహుర్వినికృత్తపాదో విదార్య వక్త్రం వడవాముఖాభమ్। దుద్రావ రామం సహసాభిగర్జన్ రాహుర్యథా చన్ద్రమివాన్తరిక్షే
చేయి, కాళ్లు నరికబడి, ముఖం అగ్నికుండంలా తెరుచుకుని, కుంభకర్ణుడు ఘోరంగా అరుస్తూ రాముని మీద దూసుకొచ్చాడు. ఆ దృశ్యం ఆకాశంలో రాహువు చంద్రుడిని పట్టుకోవడానికి పరిగెత్తినట్టు కనిపించింది.
అపూరయత్ తస్య ముఖం శితాగ్రై రామః శరైర్హేమపినద్ధపుఙ్ఖైః। సమ్పూర్ణవక్త్రో న శశాక వక్తుం చుకూజ కృచ్ఛ్రేణ ముమూర్చ్ఛ చాపి
రాముడు బంగారు పూతలతో అలంకరించబడిన పదునైన బాణాలతో అతని నోరు నిండుగా తూటాలు వేసాడు. నోరు పూర్తిగా నిండిపోవడంతో అతను మాటలాడలేక పోయాడు, కష్టంగా అరవుతూ, చివరికి స్పృహ కోల్పోయాడు.
అథాదదే సూర్యమరీచికల్పం స బ్రహ్మదణ్డాన్తకకాలకల్పమ్। అరిష్టమైన్ద్రం నిశితం సుపుఙ్ఖం రామః శరం మారుతతుల్యవేగమ్
ఆ తరువాత రాముడు సూర్యకిరణంలా ప్రకాశించే, బ్రహ్మదండం, యమధండం, కాలదండంలా భయంకరమైన, ఇంద్రుని ఆయుధంలా పదునైన, గాలి వేగంతో దూసుకెళ్ళే బాణాన్ని తీసుకున్నాడు.
తం వజ్రజామ్బూనదచారుపుఙ్ఖం ప్రదీప్తసూర్యజ్వలనప్రకాశమ్। మహేన్ద్రవజ్రాశనితుల్యవేగం రామః ప్రచిక్షేప నిశాచరాయ
ఆ బాణం వజ్రము, బంగారు మెరుపులతో కూడి, సూర్యుడు, అగ్ని వంటి జ్వాలలతో ప్రకాశిస్తూ, ఇంద్రుని వజ్రాయుధ వేగంతో రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసుని మీద రాముడు విసిరాడు.
స సాయకో రాఘవబాహుచోదితో దిశఃస్వభాసా దశ సమ్ప్రకాశయన్। విధూమవైశ్వానరభీమదర్శనో జగామ శక్రాశనిభీమవిక్రమః
రాఘవుని చేతి నుండి విడిచిన ఆ బాణం తన వెలుగుతో పది దిశల్ని ప్రకాశింపజేసింది. పొగలేని అగ్నిలా, ఇంద్రుని వజ్రాయుధం లాంటి భయంకరమైన వేగంతో ముందుకు సాగింది.
స తన్మహాపర్వతకూటసంనిభం సువృత్తదంష్ట్రం చలచారుకుణ్డలమ్। చకర్త రక్షోఽధిపతేః శిరస్తదా యథైవ వృత్రస్య పురా పురందరః
ఆ బాణం ఆ సమయంలో పర్వతశిఖరంలా పెద్దదైన, బాగున్న పళ్ళలు, కంపించే అందమైన కుండలాలతో ఉన్న రాక్షసాధిపతిని తలను వేరు చేసింది. అది ఎప్పుడో పురందరుడు వృత్రాసురుని తలను వేరు చేసినట్లే జరిగింది.
కుమ్భకర్ణశిరో భాతి కుణ్డలాలంకృతం మహత్। ఆదిత్యేఽభ్యుదితే రాత్రౌ మధ్యస్థ ఇవ చన్ద్రమాః
కుంభకర్ణుని తల, గొప్పదిగా, కుండలాలతో అలంకరించబడి, రాత్రిపూట మధ్యలో ఉన్న చంద్రుడు, ఉదయించిన సూర్యుని కాంతిలో మెరిసినట్లుగా కనిపించింది.
తద్ రామబాణాభిహతం పపాత రక్షఃశిరః పర్వతసంనికాశమ్। బభఞ్జ చర్యాగృహగోపురాణి ప్రాకారముచ్చం తమపాతయచ్చ
రాముని బాణం తాకిన ఆ పర్వతం లాంటి రాక్షసుని తల నేలపై పడిపోయింది. అది ఆశ్రమాలు, గోపురాలు, ఎత్తైన ప్రాకారాలను ధ్వంసం చేసింది.
తచ్చాతికాయం హిమవత్ ప్రకాశం రక్షస్తదా తోయనిధౌ పపాత। గ్రాహాన్ పరాన్ మీనవరాన్ భుజంగమాన్ మమర్ద భూమిం చ తథా వివేశ
ఆ హిమవంతుడి వంటి ప్రకాశవంతమైన అతిపెద్ద తల సముద్రంలో పడిపోయింది. అది మొసళ్ళు, పెద్ద చేపలు, పాములను నలిపేసి, భూమిలోనూ కలిసిపోయింది.
తస్మిన్ హతే బ్రాహ్మణదేవశత్రౌ మహాబలే సంయతి కుమ్భకర్ణే। చచాల భూర్భూమిధరాశ్చ సర్వే హర్షాచ్చ దేవాస్తుములం ప్రణేదుః
బ్రాహ్మణులు, దేవతలకు శత్రువైన, మహాబలశాలి కుంభకర్ణుడు యుద్ధంలో చనిపోయినప్పుడు భూమి, పర్వతాలన్నీ కంపించాయి. దేవతలు ఆనందంతో గర్జించాయి.
తతస్తు దేవర్షిమహర్షిపన్నగాః సురాశ్చ భూతాని సుపర్ణగుహ్యకాః। సయక్షగన్ధర్వగణా నభోగతాః ప్రహర్షితా రామపరాక్రమేణ
ఆ సమయంలో దేవతలు, ఋషులు, మహర్షులు, నాగులు, భూతాలు, గరుత్మంతుడు, గుహ్యకులు, యక్షులు, గంధర్వులు - వీరందరూ ఆకాశంలో ఉన్న వారు రాముని పరాక్రమాన్ని చూసి ఆనందంతో ఉల్లాసించారు.
తతస్తు తే తస్య వధేన భూరిణా మనస్వినో నైర్ఋతరాజబాన్ధవాః। వినేదురుచ్చైర్వ్యథితా రఘూత్తమం హరిం సమీక్ష్యైవ యథా మతంగజాః
ఆ గొప్ప మరణం వల్ల రాక్షసాధిపతికి బంధువులైన తెలివైన వారు, రఘువంశంలో శ్రేష్ఠుడైన రాముని చూసి, బాధతో గట్టిగా ఏడుస్తూ, ఏనుగులు దుఃఖించునట్లు విలపించారు.
స దేవలోకస్య తమో నిహత్య సూర్యో యథా రాహుముఖాద్ విముక్తః। తథా వ్యభాసీద్ధరిసైన్యమధ్యే నిహత్య రామో యుధి కుమ్భకర్ణమ్
రాహువు నోటిలోనుండి బయటపడిన సూర్యుడు దేవలోకంలోని చీకటిని పోగొట్టినట్లే, యుద్ధంలో కుంభకర్ణుణ్ని సంహరించిన రాముడు వానరసేన మధ్యలో ప్రకాశించాడు.
ప్రహర్షమీయుర్బహవశ్చ వానరాః ప్రబుద్ధపద్మప్రతిమైరివాననైః। అపూజయన్ రాఘవమిష్టభాగినం హతే రిపౌ భీమబలే నృపాత్మజమ్
అనేక వానరులు, వికసించిన కమలపు వంటి ముఖాలతో ఆనందంతో నిండిపోయారు. భయంకరమైన శత్రువు, రాజుని కుమారుడు హతమైన తరువాత, వారు ఇష్టఫలదాయకుడైన రాఘవుని ఘనంగా సత్కరించారు.
స కుమ్భకర్ణం సురసైన్యమర్దనం మహత్సు యుద్ధేషు కదాచనాజితమ్। ననన్ద హత్వా భరతాగ్రజో రణే మహాసురం వృత్రమివామరాధిపః
భరతుని అన్నయ్య అయిన రాముడు, దేవతల సైన్యాలను నాశనం చేసే, గొప్ప యుద్ధాలలో ఎప్పుడూ ఓడని కుంభకర్ణుణ్ని యుద్ధంలో సంహరించి, అమరాధిపతి వృత్రాసురుని సంహరించినట్లే ఆనందించాడు.
thumb|అష్టషష్టితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే అష్టషష్టితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో అరవయ్యెనిమిదవ సర్గను వినండి.
కుమ్భకర్ణం హతం దృష్ట్వా రాఘవేణ మహాత్మనా। రాక్షసా రాక్షసేన్ద్రాయ రావణాయ న్యవేదయన్
మహాత్ముడైన రాఘవుడు కుంభకర్ణుణ్ని సంహరించినదాన్ని చూసి, రాక్షసులు ఆ విషయాన్ని రాక్షసాధిపతి రావణునికి తెలియజేశారు.