జిహ్వయా పరిలిహ్యన్తం సృక్కిణీ శోణితోక్షితే। మృద్నన్తం వానరానీకం కాలాన్తకయమోపమమ్
తన నాలుకతో రక్తంతో తడిసిన పెదవులను ముట్టుతూ, వానరసేనను నలిపేస్తూ, అంత్యకాలంలో యముడిలా కనిపించాడు.
తం దృష్ట్వా రాక్షసశ్రేష్ఠం ప్రదీప్తానలవర్చసమ్। విస్ఫారయామాస తదా కార్ముకం పురుషర్షభః
అతడు రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడు, అగ్నిలా ప్రకాశిస్తున్న వాడిని చూసి, మానవులలో శ్రేష్ఠుడు అయిన రాముడు తన విల్లు ఎక్కించాడు.
స తస్య చాపనిర్ఘోషాత్ కుపితో రాక్షసర్షభః। అమృష్యమాణస్తం ఘోషమభిదుద్రావ రాఘవమ్
విల్లుశబ్దానికి కోపంగా, ఆ రాక్షసులలో ముఖ్యుడు ఆ శబ్దాన్ని భరించలేక, రాఘవుడిపై దూకాడు.
తతస్తు వాతోద్ధతమేఘకల్పం భుజంగరాజోత్తమభోగబాహుః। తమాపతన్తం ధరణీధరాభ- మువాచ రామో యుధి కుమ్భకర్ణమ్
అప్పుడు, పాము రాజు వలయాల్లాంటి చేతులతో, గాలిలో ఎగిసిన మేఘంలా, పర్వతంలా ముందుకు వస్తున్న కుంభకర్ణుని యుద్ధంలో రాముడు ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
ఆగచ్ఛ రక్షోఽధిప మా విషాద- మవస్థితోఽహం ప్రగృహీతచాపః। అవేహి మాం రాక్షసవంశనాశనం యస్త్వం ముహూర్తాద్ భవితా విచేతాః
రాక్షసాధిపతీ! రా, భయపడవద్దు. నేను విల్లు పట్టుకుని సిద్ధంగా ఉన్నాను. నన్ను రాక్షస వంశాన్ని నాశనం చేసే వాడిగా తెలుసుకో. ఇంకొద్దిసేపట్లో నువ్వు చిత్తవిహీనుడవుతావు.
రామోఽయమితి విజ్ఞాయ జహాస వికృతస్వనమ్। అభ్యధావత సంక్రుద్ధో హరీన్ విద్రావయన్ రణే
‘ఇతడు రాముడే’ అని గుర్తించి, భయంకరమైన నవ్వుతో నవ్వి, కోపంతో యుద్ధంలో వానరులను చిదిమేస్తూ దూసుకెళ్లాడు.
దారయన్నివ సర్వేషాం హృదయాని వనౌకసామ్। ప్రహస్య వికృతం భీమం స మేఘస్తనితోపమమ్
అతడు భయంకరంగా నవ్వుతూ, మేఘగర్జనలా, అటవీ వాసులందరి హృదయాలను చీల్చుతున్నట్టుగా కనిపించాడు.
కుమ్భకర్ణో మహాతేజా రాఘవం వాక్యమబ్రవీత్। నాహం విరాధో విజ్ఞేయో న కబన్ధః ఖరో న చ। న వాలీ న చ మారీచః కుమ్భకర్ణః సమాగతః
మహాతేజస్సు కల కుంభకర్ణుడు రాఘవుడితో ఇలా అన్నాడు: "నేను విరాధుడు కాదు, కబంధుడు కాదు, ఖరుడు కాదు, వాలి కాదు, మారీచుడు కూడా కాదు. నేను కుంభకర్ణుడిని, నేను వచ్చాను."
పశ్య మే ముద్గరం భీమం సర్వం కాలాయసం మహత్। అనేన నిర్జితా దేవా దానవాశ్చ పురా మయా
నా వద్ద ఉన్న ఈ మహా భయంకరమైన, పూర్తిగా నల్ల ఇనుపతో చేసిన గొప్ప గదను చూడు. దీని ద్వారా నేను ఒకప్పుడు దేవతలను, దానవులను జయించాను.
వికర్ణనాస ఇతి మాం నావజ్ఞాతుం త్వమర్హసి। స్వల్పాపి హి న మే పీడా కర్ణనాసావినాశనాత్
నన్ను చెవులు, ముక్కు లేని వాడిగా తక్కువగా చూడకూడదు. నా చెవులు, ముక్కు పోయినందుకు నాకు ఏమాత్రం బాధ లేదు.
దర్శయేక్ష్వాకుశార్దూల వీర్యం గాత్రేషు మేఽనఘ। తతస్త్వాం భక్షయిష్యామి దృష్టపౌరుషవిక్రమమ్
ఇక్ష్వాకువంశంలో నువ్వు పులిలాంటి వీరుడవు. నీవు నీ బలాన్ని నా శరీరంపై చూపించు. నీ పరాక్రమాన్ని చూసిన తర్వాత, నేను నిన్ను తినేస్తాను.
స కుమ్భకర్ణస్య వచో నిశమ్య రామః సుపుఙ్ఖాన్ విససర్జ బాణాన్। తైరాహతో వజ్రసమప్రవేగై- ర్న చుక్షుభే న వ్యథతే సురారిః
కుంభకర్ణుడి మాటలు విన్న రాముడు అద్భుతమైన ఈకలతో కూడిన బాణాలను వదిలాడు. అవి వజ్రంలా వేగంగా తాకినా, దేవతలకు శత్రువైన అతడు కదలలేదు, భయపడలేదు.
యైః సాయకైః సాలవరా నికృత్తా వాలీ హతో వానరపుఙ్గవశ్చ। తే కుమ్భకర్ణస్య తదా శరీరం వజ్రోపమా న వ్యథయామ్ప్రచక్రుః
వాలి అనే వానరాధిపతిని సంహరించిన, గొప్ప సాలవృక్షాలను నరికిన అదే బాణాలు కుంభకర్ణుని శరీరాన్ని తాకినా, అవి వజ్రంలా గట్టిగా ఉండటంతో అతడికి ఏమాత్రం హాని చేయలేకపోయాయి.
స వారిధారా ఇవ సాయకాంస్తాన్ పిబన్ శరీరేణ మహేన్ద్రశత్రుః। జఘాన రామస్య శరప్రవేగం వ్యావిధ్య తం ముద్గరముగ్రవేగమ్
ఇంద్రునికి శత్రువైన అతడు, ఆ బాణాలను తన శరీరంతో నీరువానల్లా గ్రహిస్తూ, భయంకరమైన వేగంతో ఉన్న తన గదను ఊపి, రాముని బాణాల దాడిని ఎదుర్కొన్నాడు.
తతస్తు రక్షః క్షతజానులిప్తం విత్రాసనం దేవమహాచమూనామ్। వ్యావిధ్య తం ముద్గరముగ్రవేగం విద్రావయామాస చమూం హరీణామ్
ఆ రాక్షసుడు, మోకాళ్ల మీద రక్తం మరిగి, దేవతల మహాసేనలను భయపెట్టుతూ, భయంకరమైన వేగంతో ఉన్న తన గదను ఊపి, వానర సైన్యాన్ని చిత్తు చేసాడు.
వాయవ్యమాదాయ తతోఽపరాస్త్రం రామః ప్రచిక్షేప నిశాచరాయ। సముద్గరం తేన జహార బాహుం స కృత్తబాహుస్తుములం ననాద
అప్పుడు రాముడు వాయవ్యాస్త్రాన్ని తీసుకుని, మరొక ఆయుధాన్ని ఆ రాత్రివాసి మీద ప్రయోగించాడు. దానితో అతడి చేతిని గదతో సహా నరికేశాడు. ఒక్కచేతి మిగిలిన కుంభకర్ణుడు ఘోరంగా అరవసాగాడు.
స తస్య బాహుర్గిరిశృఙ్గకల్పః సముద్గరో రాఘవబాణకృత్తః। పపాత తస్మిన్ హరిరాజసైన్యే జఘాన తాం వానరవాహినీం చ
పర్వతశిఖరంలా ఉన్న అతడి ఆ చేయి, గదతో కలిసి రాఘవుని బాణంతో నరికబడి, వానర సైన్యంలో పడిపడి, వానర సైనికులను చంపింది.
తే వానరా భగ్నహతావశేషాః పర్యన్తమాశ్రిత్య తదా విషణ్ణాః। ప్రపీడితాఙ్గా దదృశుః సుఘోరం నరేన్ద్రరక్షోఽధిపసంనిపాతమ్
వానరులు కొంతమంది మాత్రమే మిగిలి, గాయపడి, భయంతో చివరలోకి వెళ్లి నిలిచారు. శరీరాలు నొప్పితో నిండిపోయి, ఆ భయంకరమైన నరేంద్రుడు, రాక్షసాధిపతిల మధ్య యుద్ధాన్ని చూశారు.
స కుమ్భకర్ణోఽస్త్రనికృత్తబాహు- ర్మహాసికృత్తాగ్ర ఇవాచలేన్ద్రః। ఉత్పాటయామాస కరేణ వృక్షం తతోఽభిదుద్రావ రణే నరేన్ద్రమ్
దివ్యాస్త్రంతో చేయి నరికబడిన కుంభకర్ణుడు, మహాపర్వతశిఖరంలా కనిపిస్తూ, తన చేతితో ఒక చెట్టును పీకి, యుద్ధంలో నరేంద్రుడి వైపు దూసుకొచ్చాడు.
తం తస్య బాహుం సహతాలవృక్షం సముద్యతం పన్నగభోగకల్పమ్। ఐన్ద్రాస్త్రయుక్తేన జఘాన రామో బాణేన జామ్బూనదచిత్రితేన
తాడు పాముల వలె వంగిన తన చేతిలో తాళివృక్షాన్ని ఎత్తి ఉన్న అతడిని, ఇంద్రాస్త్రబలంతో, బంగారు అలంకరణతో ఉన్న బాణంతో రాముడు నరికాడు.
స కుమ్భకర్ణస్య భుజో నికృత్తః పపాత భూమౌ గిరిసంనికాశః। విచేష్టమానో నిజఘాన వృక్షాన్ శైలాన్ శిలావానరరాక్షసాంశ్చ
కుంభకర్ణుని ఆ చేయి, పర్వతంతో సమానంగా, నరికబడి భూమిపై పడింది. అది అల్లాడుతూ చెట్లు, శిలలు, వానరులు, రాక్షసులను చంపింది.
తం ఛిన్నబాహుం సమవేక్ష్య రామః సమాపతన్తం సహసా నదన్తమ్। ద్వావర్ధచన్ద్రౌ నిశితౌ ప్రగృహ్య చిచ్ఛేద పాదౌ యుధి రాక్షసస్య
చేయి నరికబడిన అతడు, అరుస్తూ, అకస్మాత్తుగా రాముని మీద దూసుకొచ్చాడు. అప్పుడు రాముడు రెండు పదార్థచంద్రాకార బాణాలను తీసుకుని, యుద్ధంలో ఆ రాక్షసుని కాళ్లను నరికేశాడు.
తౌ తస్య పాదౌ ప్రదిశో దిశశ్చ గిరేర్గుహాశ్చైవ మహార్ణవం చ। లఙ్కాం చ సేనాం కపిరాక్షసానాం వినాదయన్తౌ వినిపేతతుశ్చ
అతడి ఆ రెండు కాళ్లు, పెద్ద శబ్దంతో, దిక్కులు, పర్వత గుహలు, మహాసముద్రం, లంక, వానర-రాక్షస సైన్యాల మీద పడిపోయాయి.
నికృత్తబాహుర్వినికృత్తపాదో విదార్య వక్త్రం వడవాముఖాభమ్। దుద్రావ రామం సహసాభిగర్జన్ రాహుర్యథా చన్ద్రమివాన్తరిక్షే
చేయి, కాళ్లు నరికబడి, ముఖం అగ్నికుండంలా తెరుచుకుని, కుంభకర్ణుడు ఘోరంగా అరుస్తూ రాముని మీద దూసుకొచ్చాడు. ఆ దృశ్యం ఆకాశంలో రాహువు చంద్రుడిని పట్టుకోవడానికి పరిగెత్తినట్టు కనిపించింది.
అపూరయత్ తస్య ముఖం శితాగ్రై రామః శరైర్హేమపినద్ధపుఙ్ఖైః। సమ్పూర్ణవక్త్రో న శశాక వక్తుం చుకూజ కృచ్ఛ్రేణ ముమూర్చ్ఛ చాపి
రాముడు బంగారు పూతలతో అలంకరించబడిన పదునైన బాణాలతో అతని నోరు నిండుగా తూటాలు వేసాడు. నోరు పూర్తిగా నిండిపోవడంతో అతను మాటలాడలేక పోయాడు, కష్టంగా అరవుతూ, చివరికి స్పృహ కోల్పోయాడు.
అథాదదే సూర్యమరీచికల్పం స బ్రహ్మదణ్డాన్తకకాలకల్పమ్। అరిష్టమైన్ద్రం నిశితం సుపుఙ్ఖం రామః శరం మారుతతుల్యవేగమ్
ఆ తరువాత రాముడు సూర్యకిరణంలా ప్రకాశించే, బ్రహ్మదండం, యమధండం, కాలదండంలా భయంకరమైన, ఇంద్రుని ఆయుధంలా పదునైన, గాలి వేగంతో దూసుకెళ్ళే బాణాన్ని తీసుకున్నాడు.
తం వజ్రజామ్బూనదచారుపుఙ్ఖం ప్రదీప్తసూర్యజ్వలనప్రకాశమ్। మహేన్ద్రవజ్రాశనితుల్యవేగం రామః ప్రచిక్షేప నిశాచరాయ
ఆ బాణం వజ్రము, బంగారు మెరుపులతో కూడి, సూర్యుడు, అగ్ని వంటి జ్వాలలతో ప్రకాశిస్తూ, ఇంద్రుని వజ్రాయుధ వేగంతో రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసుని మీద రాముడు విసిరాడు.
స సాయకో రాఘవబాహుచోదితో దిశఃస్వభాసా దశ సమ్ప్రకాశయన్। విధూమవైశ్వానరభీమదర్శనో జగామ శక్రాశనిభీమవిక్రమః
రాఘవుని చేతి నుండి విడిచిన ఆ బాణం తన వెలుగుతో పది దిశల్ని ప్రకాశింపజేసింది. పొగలేని అగ్నిలా, ఇంద్రుని వజ్రాయుధం లాంటి భయంకరమైన వేగంతో ముందుకు సాగింది.
స తన్మహాపర్వతకూటసంనిభం సువృత్తదంష్ట్రం చలచారుకుణ్డలమ్। చకర్త రక్షోఽధిపతేః శిరస్తదా యథైవ వృత్రస్య పురా పురందరః
ఆ బాణం ఆ సమయంలో పర్వతశిఖరంలా పెద్దదైన, బాగున్న పళ్ళలు, కంపించే అందమైన కుండలాలతో ఉన్న రాక్షసాధిపతిని తలను వేరు చేసింది. అది ఎప్పుడో పురందరుడు వృత్రాసురుని తలను వేరు చేసినట్లే జరిగింది.
కుమ్భకర్ణశిరో భాతి కుణ్డలాలంకృతం మహత్। ఆదిత్యేఽభ్యుదితే రాత్రౌ మధ్యస్థ ఇవ చన్ద్రమాః
కుంభకర్ణుని తల, గొప్పదిగా, కుండలాలతో అలంకరించబడి, రాత్రిపూట మధ్యలో ఉన్న చంద్రుడు, ఉదయించిన సూర్యుని కాంతిలో మెరిసినట్లుగా కనిపించింది.