ఆయుధాని చ సర్వాణి విప్రకీర్యన్త భూతలే। స నిరాయుధమాత్మానం యదా మేనే మహాబలః
అతని ఆయుధాలన్నీ భూమిపై చెల్లాచెదురయ్యాయి. అప్పుడా మహాబలుడు తాను ఇక ఆయుధరహితుడినని గ్రహించాడు.
ముష్టిభ్యాం చ కరాభ్యాం చ చకార కదనం మహత్। స బాణైరతివిద్ధాఙ్గః క్షతజేన సముక్షితః। రుధిరం పరిసుస్రావ గిరిః ప్రస్రవణం యథా
తన ముష్టులతో, చేతులతో గొప్ప విధ్వంసం చేశాడు. బాణాలతో అతని శరీరం గాయపడి, రక్తంతో తడిసి, పర్వతం నుంచి జలధారలు పోయినట్లు రక్తం పారింది.
స తీవ్రేణ చ కోపేన రుధిరేణ చ మూర్చ్ఛితః। వానరాన్ రాక్షసానృక్షాన్ ఖాదన్ స పరిధావతి
తీవ్రమైన కోపంతో, రక్తహానితో మూర్చిపోయి, వానరులను, రాక్షసులను, ఎలుకలను తినేస్తూ చుట్టూ పరుగెత్తాడు.
అథ శృఙ్గం సమావిధ్య భీమం భీమపరాక్రమః। చిక్షేప రామముద్దిశ్య బలవానన్తకోపమః
అప్పుడు భయంకరమైన పరాక్రమంతో కూడిన అతడు, ఒక భయానకమైన పర్వతశిఖరాన్ని పైకి ఎత్తి, మరణానికి సమానమైన బలంతో రాముడివైపు విసిరాడు.
అప్రాప్తమన్తరా రామః సప్తభిస్తమజిహ్మగైః। చిచ్ఛేద గిరిశృఙ్గం తం పునః సంధాయ కార్ముకమ్
అది తనవైపు రాకముందే, రాముడు తన విల్లు ఎక్కించి, ఏడు నేరుగా వెళ్తున్న బాణాలతో ఆ పర్వతశిఖరాన్ని తుక్కుతుక్కు చేశాడు.
తతస్తు రామో ధర్మాత్మా తస్య శృఙ్గం మహత్ తదా। శరైః కాఞ్చనచిత్రాఙ్గైశ్చిచ్ఛేద భరతాగ్రజః
ఆ తర్వాత ధర్మాత్ముడైన రాముడు, భరతుని అన్నయ్య, ఆ గొప్ప శిఖరాన్ని బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న బాణాలతో విరిచేశాడు.
తన్మేరుశిఖరాకారం ద్యోతమానమివ శ్రియా। ద్వే శతే వానరాణాం చ పతమానమపాతయత్
ఆ శిఖరం, మెరువు పర్వత శిఖరంలా ప్రకాశిస్తూ, క్రింద పడుతూ రెండు వందల మంది వానరులపై పడిపోయింది.
తస్మిన్ కాలే స ధర్మాత్మా లక్ష్మణో రామమబ్రవీత్। కుమ్భకర్ణవధే యుక్తో యోగాన్ పరిమృశన్ బహూన్
అప్పటికి ధర్మాత్ముడైన లక్ష్మణుడు, కుంభకర్ణుడి వధకు తగిన యుక్తులు ఆలోచిస్తూ, రామునితో మాట్లాడాడు.
నైవాయం వానరాన్ రాజన్ న విజానాతి రాక్షసాన్। మత్తః శోణితగన్ధేన స్వాన్ పరాంశ్చైవ ఖాదతి
ఓ రాజా! ఈ రాక్షసుడు వానరులను గానీ, రాక్షసులను గానీ గుర్తించలేడు; రక్తపు వాసనతో మత్తులో, తనవాళ్లనైనా, శత్రువులనైనా తినేస్తున్నాడు.
సాధ్వేనమధిరోహన్తు సర్వతో వానరర్షభాః। యూథపాశ్చ యథా ముఖ్యాస్తిష్ఠన్త్వస్మిన్ సమన్తతః
ప్రధానమైన వానరులు అందరూ అన్ని వైపులా ఎక్కిపోవాలి. ముఖ్యమైన యూథపులు చుట్టూ నిలబడి ఉండాలి.
అద్యాయం దుర్మతిః కాలే గురుభారప్రపీడితః। ప్రచరన్ రాక్షసో భూమౌ నాన్యాన్ హన్యాత్ ప్లవంగమాన్
ఈ రోజు, ఈ దుష్టుడు భారంగా బాధపడుతూ భూమిపై తిరుగుతున్నప్పుడు, ఇంకెవరైనా వానరులను చంపకూడదు.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా రాజపుత్రస్య ధీమతః। తే సమారురుహుర్హృష్టాః కుమ్భకర్ణం మహాబలాః
ఆ ధీరుడైన రాజపుత్రుని మాటలు విని, మహాబలులు అయిన వానరులు ఆనందంతో కుంభకర్ణుని మీదకి ఎక్కారు.
కుమ్భకర్ణస్తు సంక్రుద్ధః సమారూఢః ప్లవంగమైః। వ్యధూనయత్ తాన్ వేగేన దుష్టహస్తీవ హస్తిపాన్
కుంభకర్ణుడు కోపంతో, తనపై ఎక్కిన వానరులను బలంగా ఊడి పడేశాడు. అది దుష్టమైన ఏనుగు తనపై కూర్చున్నవాళ్లను ఊడి పడేసినట్టు ఉండింది.
తాన్ దృష్ట్వా నిర్ధుతాన్ రామో రుష్టోఽయమితి రాక్షసమ్। సముత్పపాత వేగేన ధనురుత్తమమాదదే
వానరులు పడిపోతున్నదాన్ని చూసి, రాముడు ఆ రాక్షసుడిపై కోపంతో వేగంగా లేచి, తన గొప్ప విల్లు తీసుకున్నాడు.
క్రోధరక్తేక్షణో ధీరో నిర్దహన్నివ చక్షుషా। రాఘవో రాక్షసం వేగాదభిదుద్రావ వేగితః। యూథపాన్ హర్షయన్ సర్వాన్ కుమ్భకర్ణబలార్దితాన్
కోపంతో కళ్లల్లో రక్తం ఉప్పొంగుతూ, ధైర్యంగా, తన చూపుతో కాల్చుతున్నట్టు రాఘవుడు ఆ రాక్షసుడిపై వేగంగా దూకాడు. కుంభకర్ణుని బలానికి బాధపడుతున్న యూథపులందరినీ ఉత్సాహపరిచాడు.
స చాపమాదాయ భుజంగకల్పం దృఢజ్యముగ్రం తపనీయచిత్రమ్। హరీన్ సమాశ్వాస్య సముత్పపాత రామో నిబద్ధోత్తమతూణబాణః
పాము లాంటి, బలమైన తంతి, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న తన విల్లును తీసుకుని, ఉత్తమమైన బాణాలతో నిండిన తూణీతో, రాముడు వానరులను ధైర్యపరచి ముందుకు దూకాడు.
స వానరగణైస్తైస్తు వృతః పరమదుర్జయైః। లక్ష్మణానుచరో వీరః సమ్ప్రతస్థే మహాబలః
అత్యంత శక్తివంతమైన వానరులతో చుట్టుముట్టబడి, లక్ష్మణుడు వెంట ఉండగా, వీరుడు అయిన రాముడు ముందుకు సాగాడు.
స దదర్శ మహాత్మానం కిరీటినమరిందమమ్। శోణితాప్లుతరక్తాక్షం కుమ్భకర్ణం మహాబలః
ఆయన మహాత్ముడైన, కిరీటధారి, శత్రువులను నాశనం చేసే కుంభకర్ణుని చూశాడు. అతడు మహాబలుడు, కళ్లలో రక్తం మరిగిపోగా, శరీరం అంతా రక్తంతో తడిసిపోయి ఉన్నాడు.
సర్వాన్ సమభిధావన్తం యథా రుష్టం దిశాగజమ్। మార్గమాణం హరీన్ క్రుద్ధం రాక్షసైః పరివారితమ్
అతడు కోపంతో ఉన్న దిక్కుల ఏనుగులా, వానరులను వెతుకుతూ, రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడి అందరిపై దూసుకెళ్తున్నాడని చూశాడు.
విన్ధ్యమన్దరసంకాశం కాఞ్చనాఙ్గదభూషణమ్। స్రవన్తం రుధిరం వక్త్రాద్ వర్షమేఘమివోత్థితమ్
వింధ్య, మందర పర్వతాల్లా, బంగారు కంకణాలతో అలంకరించబడి, నోటి నుంచి రక్తం వర్షమేఘంలా పారుతున్నాడిగా కనిపించాడు.
జిహ్వయా పరిలిహ్యన్తం సృక్కిణీ శోణితోక్షితే। మృద్నన్తం వానరానీకం కాలాన్తకయమోపమమ్
తన నాలుకతో రక్తంతో తడిసిన పెదవులను ముట్టుతూ, వానరసేనను నలిపేస్తూ, అంత్యకాలంలో యముడిలా కనిపించాడు.
తం దృష్ట్వా రాక్షసశ్రేష్ఠం ప్రదీప్తానలవర్చసమ్। విస్ఫారయామాస తదా కార్ముకం పురుషర్షభః
అతడు రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడు, అగ్నిలా ప్రకాశిస్తున్న వాడిని చూసి, మానవులలో శ్రేష్ఠుడు అయిన రాముడు తన విల్లు ఎక్కించాడు.
స తస్య చాపనిర్ఘోషాత్ కుపితో రాక్షసర్షభః। అమృష్యమాణస్తం ఘోషమభిదుద్రావ రాఘవమ్
విల్లుశబ్దానికి కోపంగా, ఆ రాక్షసులలో ముఖ్యుడు ఆ శబ్దాన్ని భరించలేక, రాఘవుడిపై దూకాడు.
తతస్తు వాతోద్ధతమేఘకల్పం భుజంగరాజోత్తమభోగబాహుః। తమాపతన్తం ధరణీధరాభ- మువాచ రామో యుధి కుమ్భకర్ణమ్
అప్పుడు, పాము రాజు వలయాల్లాంటి చేతులతో, గాలిలో ఎగిసిన మేఘంలా, పర్వతంలా ముందుకు వస్తున్న కుంభకర్ణుని యుద్ధంలో రాముడు ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
ఆగచ్ఛ రక్షోఽధిప మా విషాద- మవస్థితోఽహం ప్రగృహీతచాపః। అవేహి మాం రాక్షసవంశనాశనం యస్త్వం ముహూర్తాద్ భవితా విచేతాః
రాక్షసాధిపతీ! రా, భయపడవద్దు. నేను విల్లు పట్టుకుని సిద్ధంగా ఉన్నాను. నన్ను రాక్షస వంశాన్ని నాశనం చేసే వాడిగా తెలుసుకో. ఇంకొద్దిసేపట్లో నువ్వు చిత్తవిహీనుడవుతావు.
రామోఽయమితి విజ్ఞాయ జహాస వికృతస్వనమ్। అభ్యధావత సంక్రుద్ధో హరీన్ విద్రావయన్ రణే
‘ఇతడు రాముడే’ అని గుర్తించి, భయంకరమైన నవ్వుతో నవ్వి, కోపంతో యుద్ధంలో వానరులను చిదిమేస్తూ దూసుకెళ్లాడు.
దారయన్నివ సర్వేషాం హృదయాని వనౌకసామ్। ప్రహస్య వికృతం భీమం స మేఘస్తనితోపమమ్
అతడు భయంకరంగా నవ్వుతూ, మేఘగర్జనలా, అటవీ వాసులందరి హృదయాలను చీల్చుతున్నట్టుగా కనిపించాడు.
కుమ్భకర్ణో మహాతేజా రాఘవం వాక్యమబ్రవీత్। నాహం విరాధో విజ్ఞేయో న కబన్ధః ఖరో న చ। న వాలీ న చ మారీచః కుమ్భకర్ణః సమాగతః
మహాతేజస్సు కల కుంభకర్ణుడు రాఘవుడితో ఇలా అన్నాడు: "నేను విరాధుడు కాదు, కబంధుడు కాదు, ఖరుడు కాదు, వాలి కాదు, మారీచుడు కూడా కాదు. నేను కుంభకర్ణుడిని, నేను వచ్చాను."
పశ్య మే ముద్గరం భీమం సర్వం కాలాయసం మహత్। అనేన నిర్జితా దేవా దానవాశ్చ పురా మయా
నా వద్ద ఉన్న ఈ మహా భయంకరమైన, పూర్తిగా నల్ల ఇనుపతో చేసిన గొప్ప గదను చూడు. దీని ద్వారా నేను ఒకప్పుడు దేవతలను, దానవులను జయించాను.
వికర్ణనాస ఇతి మాం నావజ్ఞాతుం త్వమర్హసి। స్వల్పాపి హి న మే పీడా కర్ణనాసావినాశనాత్
నన్ను చెవులు, ముక్కు లేని వాడిగా తక్కువగా చూడకూడదు. నా చెవులు, ముక్కు పోయినందుకు నాకు ఏమాత్రం బాధ లేదు.