యత్ తు వీర్యబలోత్సాహైస్తోషితోఽహం రణే త్వయా। రామమేవైకమిచ్ఛామి హన్తుం యస్మిన్ హతే హతమ్
యుద్ధంలో నీ ధైర్యం, బలం, ఉత్సాహం చూసి నేను సంతృప్తిగా ఉన్నాను. అయినా నాకు ఒకే కోరిక — దశరథుని కుమారుడు రాముడిని మాత్రమే సంహరించాలనుంది. ఆయన పడిపోతే, అందరూ పడిపోయినట్లే.
రామే మయాత్ర నిహతే యేఽన్యే స్థాస్యన్తి సంయుగే। తానహం యోధయిష్యామి స్వబలేన ప్రమాథినా
ఈ యుద్ధంలో రాముడిని నేను చంపిన తర్వాత, ఇంకా ఎవరు మిగిలి ఉంటే వారందరినీ నా బలంతో ఎదుర్కొని పోరాడతాను.
ఇత్యుక్తవాక్యం తద్ రక్షః ప్రోవాచ స్తుతిసంహితమ్। మృధే ఘోరతరం వాక్యం సౌమిత్రిః ప్రహసన్నివ
అలా చెప్పిన ఆ రాక్షసుడు పొగడ్తలతో కూడిన మాటలు పలికాడు. ఆ మాటలు విని సౌమిత్రి నవ్వుతూ, యుద్ధంలో మరింత భయంకరమైన మాటలు చెప్పాడు.
యస్త్వం శక్రాదిభిర్దేవైరసహ్యః ప్రాప్య పౌరుషమ్। తత్ సత్యం నాన్యథా వీర దృష్టస్తేఽద్య పరాక్రమః
నీకు ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలే ఎదుర్కోలేకపోయారు. నీవు నిజంగా వీరుడివే. నిన్ను నేడు చూచి నీ పరాక్రమం నిజమేనని తెలిసింది.
ఏష దాశరథీ రామస్తిష్ఠత్యద్రిరివాచలః। ఇతి శ్రుత్వా హ్యనాదృత్య లక్ష్మణం స నిశాచరః
ఇక్కడ దశరథుని కుమారుడు రాముడు పర్వతంలా అచంచలంగా నిలబడి ఉన్నాడు. ఇది విని ఆ నిశాచరుడు లక్ష్మణుడిని పట్టించుకోలేదు.
అతిక్రమ్య చ సౌమిత్రిం కుమ్భకర్ణో మహాబలః। రామమేవాభిదుద్రావ కమ్పయన్నివ మేదినీమ్
సౌమిత్రిని దాటి, మహాబలుడు కుంభకర్ణుడు భూమిని కంపించిస్తూ నేరుగా రాముడివైపు దూసుకెళ్లాడు.
అథ దాశరథీ రామో రౌద్రమస్త్రం ప్రయోజయన్। కుమ్భకర్ణస్య హృదయే ససర్జ నిశితాన్ శరాన్
అప్పుడు దశరథుని కుమారుడు రాముడు భయంకరమైన ఆయుధాన్ని ప్రయోగించి, పదునైన బాణాలతో కుంభకర్ణుడి హృదయాన్ని లక్ష్యంగా చేసాడు.
తస్య రామేణ విద్ధస్య సహసాభిప్రధావతః। అఙ్గారమిశ్రాః క్రుద్ధస్య ముఖాన్నిశ్చేరురర్చిషః
రాముడు వేసిన బాణాలకు గాయపడి, కోపంతో ముందుకు దూసుకెళ్తున్న కుంభకర్ణుడి నోటినుండి అగ్నికణాలు మిశ్రమమైన జ్వాలలు ఉప్పొంగాయి.
రామాస్త్రవిద్ధో ఘోరం వై నర్దన్ రాక్షసపుఙ్గవః। అభ్యధావత సంక్రుద్ధో హరీన్ విద్రావయన్ రణే
రాముడి ఆయుధానికి గాయపడి, భయంకరమైన రాక్షసుల అధిపతి గర్జిస్తూ, కోపంతో వానరులను యుద్ధంలో చెల్లాచెదురుగా పారద్రోలుతూ పరుగెత్తాడు.
తస్యోరసి నిమగ్నాస్తే శరా బర్హిణవాససః। హస్తాచ్చాస్య పరిభ్రష్టా గదా చోర్వ్యాం పపాత హ
ఆ మయూరపింఛాలతో అలంకరించబడిన బాణాలు అతని ఛాతిలో మునిగిపోయాయి. అతని చేతిలోని గదా జారిపడి భూమిపై పడిపోయింది.
ఆయుధాని చ సర్వాణి విప్రకీర్యన్త భూతలే। స నిరాయుధమాత్మానం యదా మేనే మహాబలః
అతని ఆయుధాలన్నీ భూమిపై చెల్లాచెదురయ్యాయి. అప్పుడా మహాబలుడు తాను ఇక ఆయుధరహితుడినని గ్రహించాడు.
ముష్టిభ్యాం చ కరాభ్యాం చ చకార కదనం మహత్। స బాణైరతివిద్ధాఙ్గః క్షతజేన సముక్షితః। రుధిరం పరిసుస్రావ గిరిః ప్రస్రవణం యథా
తన ముష్టులతో, చేతులతో గొప్ప విధ్వంసం చేశాడు. బాణాలతో అతని శరీరం గాయపడి, రక్తంతో తడిసి, పర్వతం నుంచి జలధారలు పోయినట్లు రక్తం పారింది.
స తీవ్రేణ చ కోపేన రుధిరేణ చ మూర్చ్ఛితః। వానరాన్ రాక్షసానృక్షాన్ ఖాదన్ స పరిధావతి
తీవ్రమైన కోపంతో, రక్తహానితో మూర్చిపోయి, వానరులను, రాక్షసులను, ఎలుకలను తినేస్తూ చుట్టూ పరుగెత్తాడు.
అథ శృఙ్గం సమావిధ్య భీమం భీమపరాక్రమః। చిక్షేప రామముద్దిశ్య బలవానన్తకోపమః
అప్పుడు భయంకరమైన పరాక్రమంతో కూడిన అతడు, ఒక భయానకమైన పర్వతశిఖరాన్ని పైకి ఎత్తి, మరణానికి సమానమైన బలంతో రాముడివైపు విసిరాడు.
అప్రాప్తమన్తరా రామః సప్తభిస్తమజిహ్మగైః। చిచ్ఛేద గిరిశృఙ్గం తం పునః సంధాయ కార్ముకమ్
అది తనవైపు రాకముందే, రాముడు తన విల్లు ఎక్కించి, ఏడు నేరుగా వెళ్తున్న బాణాలతో ఆ పర్వతశిఖరాన్ని తుక్కుతుక్కు చేశాడు.
తతస్తు రామో ధర్మాత్మా తస్య శృఙ్గం మహత్ తదా। శరైః కాఞ్చనచిత్రాఙ్గైశ్చిచ్ఛేద భరతాగ్రజః
ఆ తర్వాత ధర్మాత్ముడైన రాముడు, భరతుని అన్నయ్య, ఆ గొప్ప శిఖరాన్ని బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న బాణాలతో విరిచేశాడు.
తన్మేరుశిఖరాకారం ద్యోతమానమివ శ్రియా। ద్వే శతే వానరాణాం చ పతమానమపాతయత్
ఆ శిఖరం, మెరువు పర్వత శిఖరంలా ప్రకాశిస్తూ, క్రింద పడుతూ రెండు వందల మంది వానరులపై పడిపోయింది.
తస్మిన్ కాలే స ధర్మాత్మా లక్ష్మణో రామమబ్రవీత్। కుమ్భకర్ణవధే యుక్తో యోగాన్ పరిమృశన్ బహూన్
అప్పటికి ధర్మాత్ముడైన లక్ష్మణుడు, కుంభకర్ణుడి వధకు తగిన యుక్తులు ఆలోచిస్తూ, రామునితో మాట్లాడాడు.
నైవాయం వానరాన్ రాజన్ న విజానాతి రాక్షసాన్। మత్తః శోణితగన్ధేన స్వాన్ పరాంశ్చైవ ఖాదతి
ఓ రాజా! ఈ రాక్షసుడు వానరులను గానీ, రాక్షసులను గానీ గుర్తించలేడు; రక్తపు వాసనతో మత్తులో, తనవాళ్లనైనా, శత్రువులనైనా తినేస్తున్నాడు.
సాధ్వేనమధిరోహన్తు సర్వతో వానరర్షభాః। యూథపాశ్చ యథా ముఖ్యాస్తిష్ఠన్త్వస్మిన్ సమన్తతః
ప్రధానమైన వానరులు అందరూ అన్ని వైపులా ఎక్కిపోవాలి. ముఖ్యమైన యూథపులు చుట్టూ నిలబడి ఉండాలి.
అద్యాయం దుర్మతిః కాలే గురుభారప్రపీడితః। ప్రచరన్ రాక్షసో భూమౌ నాన్యాన్ హన్యాత్ ప్లవంగమాన్
ఈ రోజు, ఈ దుష్టుడు భారంగా బాధపడుతూ భూమిపై తిరుగుతున్నప్పుడు, ఇంకెవరైనా వానరులను చంపకూడదు.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా రాజపుత్రస్య ధీమతః। తే సమారురుహుర్హృష్టాః కుమ్భకర్ణం మహాబలాః
ఆ ధీరుడైన రాజపుత్రుని మాటలు విని, మహాబలులు అయిన వానరులు ఆనందంతో కుంభకర్ణుని మీదకి ఎక్కారు.
కుమ్భకర్ణస్తు సంక్రుద్ధః సమారూఢః ప్లవంగమైః। వ్యధూనయత్ తాన్ వేగేన దుష్టహస్తీవ హస్తిపాన్
కుంభకర్ణుడు కోపంతో, తనపై ఎక్కిన వానరులను బలంగా ఊడి పడేశాడు. అది దుష్టమైన ఏనుగు తనపై కూర్చున్నవాళ్లను ఊడి పడేసినట్టు ఉండింది.
తాన్ దృష్ట్వా నిర్ధుతాన్ రామో రుష్టోఽయమితి రాక్షసమ్। సముత్పపాత వేగేన ధనురుత్తమమాదదే
వానరులు పడిపోతున్నదాన్ని చూసి, రాముడు ఆ రాక్షసుడిపై కోపంతో వేగంగా లేచి, తన గొప్ప విల్లు తీసుకున్నాడు.
క్రోధరక్తేక్షణో ధీరో నిర్దహన్నివ చక్షుషా। రాఘవో రాక్షసం వేగాదభిదుద్రావ వేగితః। యూథపాన్ హర్షయన్ సర్వాన్ కుమ్భకర్ణబలార్దితాన్
కోపంతో కళ్లల్లో రక్తం ఉప్పొంగుతూ, ధైర్యంగా, తన చూపుతో కాల్చుతున్నట్టు రాఘవుడు ఆ రాక్షసుడిపై వేగంగా దూకాడు. కుంభకర్ణుని బలానికి బాధపడుతున్న యూథపులందరినీ ఉత్సాహపరిచాడు.
స చాపమాదాయ భుజంగకల్పం దృఢజ్యముగ్రం తపనీయచిత్రమ్। హరీన్ సమాశ్వాస్య సముత్పపాత రామో నిబద్ధోత్తమతూణబాణః
పాము లాంటి, బలమైన తంతి, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న తన విల్లును తీసుకుని, ఉత్తమమైన బాణాలతో నిండిన తూణీతో, రాముడు వానరులను ధైర్యపరచి ముందుకు దూకాడు.
స వానరగణైస్తైస్తు వృతః పరమదుర్జయైః। లక్ష్మణానుచరో వీరః సమ్ప్రతస్థే మహాబలః
అత్యంత శక్తివంతమైన వానరులతో చుట్టుముట్టబడి, లక్ష్మణుడు వెంట ఉండగా, వీరుడు అయిన రాముడు ముందుకు సాగాడు.
స దదర్శ మహాత్మానం కిరీటినమరిందమమ్। శోణితాప్లుతరక్తాక్షం కుమ్భకర్ణం మహాబలః
ఆయన మహాత్ముడైన, కిరీటధారి, శత్రువులను నాశనం చేసే కుంభకర్ణుని చూశాడు. అతడు మహాబలుడు, కళ్లలో రక్తం మరిగిపోగా, శరీరం అంతా రక్తంతో తడిసిపోయి ఉన్నాడు.
సర్వాన్ సమభిధావన్తం యథా రుష్టం దిశాగజమ్। మార్గమాణం హరీన్ క్రుద్ధం రాక్షసైః పరివారితమ్
అతడు కోపంతో ఉన్న దిక్కుల ఏనుగులా, వానరులను వెతుకుతూ, రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడి అందరిపై దూసుకెళ్తున్నాడని చూశాడు.
విన్ధ్యమన్దరసంకాశం కాఞ్చనాఙ్గదభూషణమ్। స్రవన్తం రుధిరం వక్త్రాద్ వర్షమేఘమివోత్థితమ్
వింధ్య, మందర పర్వతాల్లా, బంగారు కంకణాలతో అలంకరించబడి, నోటి నుంచి రక్తం వర్షమేఘంలా పారుతున్నాడిగా కనిపించాడు.