తస్మిన్ కాలే సుమిత్రాయాః పుత్రః పరబలార్దనః। చకార లక్ష్మణః క్రుద్ధో యుద్ధం పరపురంజయః
అప్పుడు సుమిత్ర కుమారుడు, శత్రుసైన్యాలను నాశనం చేసే లక్ష్మణుడు, కోపంతో యుద్ధాన్ని ప్రారంభించాడు.
స కుమ్భకర్ణస్య శరాన్ శరీరే సప్త వీర్యవాన్। నిచఖానాదదే చాన్యాన్ విససర్జ చ లక్ష్మణః
వీరుడు అయిన లక్ష్మణుడు, కుంభకర్ణుని శరీరంలో ఏడు బాణాలను పొడిచాడు. మరికొన్ని బాణాలు తీసుకుని వదిలాడు.
పీడ్యమానస్తదస్త్రం తు విశేషం తత్ స రాక్షసః। తతశ్చుకోప బలవాన్ సుమిత్రానన్దవర్ధనః
ఆ ప్రత్యేకమైన ఆయుధాలతో బాధపడుతూ ఆ రాక్షసుడు కోపంతో ఊగిపోయాడు. అప్పుడు సుమిత్రను ఆనందింపజేసే మహాబలుడు లక్ష్మణుడు కూడా ఆగ్రహించాడు.
అథాస్య కవచం శుభ్రం జామ్బూనదమయం శుభమ్। ప్రచ్ఛాదయామాస శరైః సంధ్యాభ్రమివ మారుతః
తర్వాత, స్వర్ణంతో తయారైన అతని ప్రకాశవంతమైన కవచాన్ని బాణాలతో కప్పేశారు. అది సాయంకాల మేఘాలను గాలి కప్పినట్లుగా కనిపించింది.
నీలాఞ్జనచయప్రఖ్యః శరైః కాఞ్చనభూషణైః। ఆపీడ్యమానః శుశుభే మేఘైః సూర్య ఇవాంశుమాన్
నీలం అంజనపు ముద్దల వలె ఉండే బాణాలు, బంగారు అలంకారాలతో అతన్ని చుట్టుముట్టగా, అతను మేఘాలలో సూర్యుడు ప్రకాశించునట్లు మెరిసిపోయాడు.
తతః స రాక్షసో భీమః సుమిత్రానన్దవర్ధనమ్। సావజ్ఞమేవ ప్రోవాచ వాక్యం మేఘౌఘనిఃస్వనః
తర్వాత, భయంకరమైన ఆ రాక్షసుడు, సుమిత్రను ఆనందింపజేసే లక్ష్మణునితో, మేఘగుంపుల మోగు ధ్వనిలా గర్వంతో మాటలు చెప్పాడు.
అన్తకస్యాప్యకష్టేన యుధి జేతారమాహవే। యుధ్యతా మామభీతేన ఖ్యాపితా వీరతా త్వయా
యుద్ధంలో నన్ను ఓడించడమంటే యముడికే కూడా చాలా కష్టం. నాతో భయపడకుండా యుద్ధం చేయడం ద్వారా నీవు నీ వీరత్వాన్ని చూపించావు.
ప్రగృహీతాయుధస్యేహ మృత్యోరివ మహామృధే। తిష్ఠన్నప్యగ్రతః పూజ్యః కిము యుద్ధప్రదాయకః
యుద్ధంలో ఆయుధాలు ధరించి ఎదురుగా నిలబడినవాడు, మహాసంగ్రామంలో యముడు లాంటివాడు, అతడిని గౌరవించాలి. మరి యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నవాడిని ఎంతగానో గౌరవించాలి.
ఐరావతం సమారూఢో వృతః సర్వామరైః ప్రభుః। నైవ శక్రోఽపి సమరే స్థితపూర్వః కదాచన
ఏరావతంపై కూర్చుని, అందరు దేవతలతో కలిసి వచ్చిన ఇంద్రుడే అయినా, యుద్ధంలో నాతో ఎదురుగా నిలవలేకపోయాడు.
అద్య త్వయాహం సౌమిత్రే బాలేనాపి పరాక్రమైః। తోషితో గన్తుమిచ్ఛామి త్వామనుజ్ఞాప్య రాఘవమ్
సౌమిత్రీ! నీవు చిన్నవాడివైనా నీ పరాక్రమాన్ని చూసి నేను సంతోషించాను. ఇప్పుడు రాఘవుని అనుమతి తీసుకుని వెళ్ళాలనుకుంటున్నాను.
యత్ తు వీర్యబలోత్సాహైస్తోషితోఽహం రణే త్వయా। రామమేవైకమిచ్ఛామి హన్తుం యస్మిన్ హతే హతమ్
యుద్ధంలో నీ ధైర్యం, బలం, ఉత్సాహం చూసి నేను సంతృప్తిగా ఉన్నాను. అయినా నాకు ఒకే కోరిక — దశరథుని కుమారుడు రాముడిని మాత్రమే సంహరించాలనుంది. ఆయన పడిపోతే, అందరూ పడిపోయినట్లే.
రామే మయాత్ర నిహతే యేఽన్యే స్థాస్యన్తి సంయుగే। తానహం యోధయిష్యామి స్వబలేన ప్రమాథినా
ఈ యుద్ధంలో రాముడిని నేను చంపిన తర్వాత, ఇంకా ఎవరు మిగిలి ఉంటే వారందరినీ నా బలంతో ఎదుర్కొని పోరాడతాను.
ఇత్యుక్తవాక్యం తద్ రక్షః ప్రోవాచ స్తుతిసంహితమ్। మృధే ఘోరతరం వాక్యం సౌమిత్రిః ప్రహసన్నివ
అలా చెప్పిన ఆ రాక్షసుడు పొగడ్తలతో కూడిన మాటలు పలికాడు. ఆ మాటలు విని సౌమిత్రి నవ్వుతూ, యుద్ధంలో మరింత భయంకరమైన మాటలు చెప్పాడు.
యస్త్వం శక్రాదిభిర్దేవైరసహ్యః ప్రాప్య పౌరుషమ్। తత్ సత్యం నాన్యథా వీర దృష్టస్తేఽద్య పరాక్రమః
నీకు ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలే ఎదుర్కోలేకపోయారు. నీవు నిజంగా వీరుడివే. నిన్ను నేడు చూచి నీ పరాక్రమం నిజమేనని తెలిసింది.
ఏష దాశరథీ రామస్తిష్ఠత్యద్రిరివాచలః। ఇతి శ్రుత్వా హ్యనాదృత్య లక్ష్మణం స నిశాచరః
ఇక్కడ దశరథుని కుమారుడు రాముడు పర్వతంలా అచంచలంగా నిలబడి ఉన్నాడు. ఇది విని ఆ నిశాచరుడు లక్ష్మణుడిని పట్టించుకోలేదు.
అతిక్రమ్య చ సౌమిత్రిం కుమ్భకర్ణో మహాబలః। రామమేవాభిదుద్రావ కమ్పయన్నివ మేదినీమ్
సౌమిత్రిని దాటి, మహాబలుడు కుంభకర్ణుడు భూమిని కంపించిస్తూ నేరుగా రాముడివైపు దూసుకెళ్లాడు.
అథ దాశరథీ రామో రౌద్రమస్త్రం ప్రయోజయన్। కుమ్భకర్ణస్య హృదయే ససర్జ నిశితాన్ శరాన్
అప్పుడు దశరథుని కుమారుడు రాముడు భయంకరమైన ఆయుధాన్ని ప్రయోగించి, పదునైన బాణాలతో కుంభకర్ణుడి హృదయాన్ని లక్ష్యంగా చేసాడు.
తస్య రామేణ విద్ధస్య సహసాభిప్రధావతః। అఙ్గారమిశ్రాః క్రుద్ధస్య ముఖాన్నిశ్చేరురర్చిషః
రాముడు వేసిన బాణాలకు గాయపడి, కోపంతో ముందుకు దూసుకెళ్తున్న కుంభకర్ణుడి నోటినుండి అగ్నికణాలు మిశ్రమమైన జ్వాలలు ఉప్పొంగాయి.
రామాస్త్రవిద్ధో ఘోరం వై నర్దన్ రాక్షసపుఙ్గవః। అభ్యధావత సంక్రుద్ధో హరీన్ విద్రావయన్ రణే
రాముడి ఆయుధానికి గాయపడి, భయంకరమైన రాక్షసుల అధిపతి గర్జిస్తూ, కోపంతో వానరులను యుద్ధంలో చెల్లాచెదురుగా పారద్రోలుతూ పరుగెత్తాడు.
తస్యోరసి నిమగ్నాస్తే శరా బర్హిణవాససః। హస్తాచ్చాస్య పరిభ్రష్టా గదా చోర్వ్యాం పపాత హ
ఆ మయూరపింఛాలతో అలంకరించబడిన బాణాలు అతని ఛాతిలో మునిగిపోయాయి. అతని చేతిలోని గదా జారిపడి భూమిపై పడిపోయింది.
ఆయుధాని చ సర్వాణి విప్రకీర్యన్త భూతలే। స నిరాయుధమాత్మానం యదా మేనే మహాబలః
అతని ఆయుధాలన్నీ భూమిపై చెల్లాచెదురయ్యాయి. అప్పుడా మహాబలుడు తాను ఇక ఆయుధరహితుడినని గ్రహించాడు.
ముష్టిభ్యాం చ కరాభ్యాం చ చకార కదనం మహత్। స బాణైరతివిద్ధాఙ్గః క్షతజేన సముక్షితః। రుధిరం పరిసుస్రావ గిరిః ప్రస్రవణం యథా
తన ముష్టులతో, చేతులతో గొప్ప విధ్వంసం చేశాడు. బాణాలతో అతని శరీరం గాయపడి, రక్తంతో తడిసి, పర్వతం నుంచి జలధారలు పోయినట్లు రక్తం పారింది.
స తీవ్రేణ చ కోపేన రుధిరేణ చ మూర్చ్ఛితః। వానరాన్ రాక్షసానృక్షాన్ ఖాదన్ స పరిధావతి
తీవ్రమైన కోపంతో, రక్తహానితో మూర్చిపోయి, వానరులను, రాక్షసులను, ఎలుకలను తినేస్తూ చుట్టూ పరుగెత్తాడు.
అథ శృఙ్గం సమావిధ్య భీమం భీమపరాక్రమః। చిక్షేప రామముద్దిశ్య బలవానన్తకోపమః
అప్పుడు భయంకరమైన పరాక్రమంతో కూడిన అతడు, ఒక భయానకమైన పర్వతశిఖరాన్ని పైకి ఎత్తి, మరణానికి సమానమైన బలంతో రాముడివైపు విసిరాడు.
అప్రాప్తమన్తరా రామః సప్తభిస్తమజిహ్మగైః। చిచ్ఛేద గిరిశృఙ్గం తం పునః సంధాయ కార్ముకమ్
అది తనవైపు రాకముందే, రాముడు తన విల్లు ఎక్కించి, ఏడు నేరుగా వెళ్తున్న బాణాలతో ఆ పర్వతశిఖరాన్ని తుక్కుతుక్కు చేశాడు.
తతస్తు రామో ధర్మాత్మా తస్య శృఙ్గం మహత్ తదా। శరైః కాఞ్చనచిత్రాఙ్గైశ్చిచ్ఛేద భరతాగ్రజః
ఆ తర్వాత ధర్మాత్ముడైన రాముడు, భరతుని అన్నయ్య, ఆ గొప్ప శిఖరాన్ని బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న బాణాలతో విరిచేశాడు.
తన్మేరుశిఖరాకారం ద్యోతమానమివ శ్రియా। ద్వే శతే వానరాణాం చ పతమానమపాతయత్
ఆ శిఖరం, మెరువు పర్వత శిఖరంలా ప్రకాశిస్తూ, క్రింద పడుతూ రెండు వందల మంది వానరులపై పడిపోయింది.
తస్మిన్ కాలే స ధర్మాత్మా లక్ష్మణో రామమబ్రవీత్। కుమ్భకర్ణవధే యుక్తో యోగాన్ పరిమృశన్ బహూన్
అప్పటికి ధర్మాత్ముడైన లక్ష్మణుడు, కుంభకర్ణుడి వధకు తగిన యుక్తులు ఆలోచిస్తూ, రామునితో మాట్లాడాడు.
నైవాయం వానరాన్ రాజన్ న విజానాతి రాక్షసాన్। మత్తః శోణితగన్ధేన స్వాన్ పరాంశ్చైవ ఖాదతి
ఓ రాజా! ఈ రాక్షసుడు వానరులను గానీ, రాక్షసులను గానీ గుర్తించలేడు; రక్తపు వాసనతో మత్తులో, తనవాళ్లనైనా, శత్రువులనైనా తినేస్తున్నాడు.
సాధ్వేనమధిరోహన్తు సర్వతో వానరర్షభాః। యూథపాశ్చ యథా ముఖ్యాస్తిష్ఠన్త్వస్మిన్ సమన్తతః
ప్రధానమైన వానరులు అందరూ అన్ని వైపులా ఎక్కిపోవాలి. ముఖ్యమైన యూథపులు చుట్టూ నిలబడి ఉండాలి.