శోణితార్ద్రో మహాకాయో రాక్షసో భీమదర్శనః। యుద్ధాయాభిముఖో భూయో మనశ్చక్రే నిశాచరః
రక్తంలో తడిసిన మహాకాయుడు, భయంకరమైన రూపమున్న రాక్షసుడు, మళ్లీ యుద్ధానికి మనసు పెట్టాడు.
అమర్షాచ్ఛోణితోద్గారీ శుశుభే రావణానుజః। నీలాఞ్జనచయప్రఖ్యః ససంధ్య ఇవ తోయదః
కోపంతో రక్తం పారుతున్న రావణుని తమ్ముడు, సాయంకాల మేఘాల వలె నీలంగా మెరిసిపోతున్నాడు.
గతే చ తస్మిన్ సురరాజశత్రుః క్రోధాత్ ప్రదుద్రావ రణాయ భూయః। అనాయుధోఽస్మీతి విచిన్త్య రౌద్రో ఘోరం తదా ముద్గరమాససాద
ఆయన వెళ్ళిన తర్వాత, దేవతలకు శత్రువైన రాక్షసుడు కోపంతో మళ్లీ యుద్ధానికి దూకాడు. తన దగ్గర ఆయుధాలు లేవని ఆలోచించి, భయంకరమైన ముద్గరాన్ని తీసుకున్నాడు.
తతః స పుర్యాః సహసా మహౌజా నిష్క్రమ్య తద్ వానరసైన్యముగ్రమ్। బభక్ష రక్షో యుధి కుమ్భకర్ణః ప్రజా యుగాన్తాగ్నిరివ ప్రవృద్ధః
తర్వాత, మహాశక్తితో నగరం నుండి అకస్మాత్తుగా బయటకు వచ్చిన కుంభకర్ణుడు, యుద్ధంలో భయంకరమైన వానరసైన్యాన్ని ప్రళయాగ్ని ప్రాణులను దహించినట్లుగా తినడం ప్రారంభించాడు.
బుభుక్షితః శోణితమాంసగృధ్నుః ప్రవిశ్య తద్ వానరసైన్యముగ్రమ్। చఖాద రక్షాంసి హరీన్ పిశాచా- న్నృక్షాంశ్చ మోహాద్ యుధి కుమ్భకర్ణః। యథైవ మృత్యుర్హరతే యుగాన్తే స భక్షయామాస హరీంశ్చ ముఖ్యాన్
ఆ రాక్షసుడు కుంభకర్ణుడు, ఆకలితో రక్తం, మాంసం పట్ల ఆశతో, ఆ ఉగ్రమైన వానరసైన్యంలోకి ప్రవేశించి, యుద్ధంలో మోహంతో రాక్షసులు, వానరులు, పిశాచులు, ఎలుగుబంట్లను ప్రళయకాలంలో మృత్యువు ప్రాణులను పీల్చినట్లుగా తినసాగాడు. ముఖ్యమైన వానరులను కూడా అతను భక్షించాడు.
ఏకం ద్వౌ త్రీన్ బహూన్ క్రుద్ధో వానరాన్ సహ రాక్షసైః। సమాదాయైకహస్తేన ప్రచిక్షేప త్వరన్ ముఖే
కోపంతో ఒకడు, ఇద్దరు, ముగ్గురు లేదా అనేక మంది వానరులను రాక్షసులతో కలిసి ఒక్క చేతితో పట్టుకుని వేగంగా నోటిలో వేసుకున్నాడు.
సమ్ప్రస్రవంస్తదా మేదః శోణితం చ మహాబలః। వధ్యమానో నగేన్ద్రాగ్రైర్భక్షయామాస వానరాన్
పర్వతశిఖరాలతో కొట్టబడుతున్నప్పుడు, అతని శరీరం మేదస్సు, రక్తంతో తడిసిపోతుండగా, ఆ మహాబలుడు వానరులను తినడాన్ని ఆపలేదు.
తే భక్ష్యమాణా హరయో రామం జగ్ముస్తదా గతిమ్। కుమ్భకర్ణో భృశం క్రుద్ధః కపీన్ ఖాదన్ ప్రధావతి
తినబడుతున్న ఆ వానరులు అప్పుడే రాముని ఆశ్రయించడానికి పరుగెత్తారు. కుంభకర్ణుడు తీవ్రమైన కోపంతో వానరులను తినుతూ తిరిగాడు.
శతాని సప్త చాష్టౌ చ వింశత్ త్రింశత్ తథైవ చ। సమ్పరిష్వజ్య బాహుభ్యాం ఖాదన్ విపరిధావతి
ఏడు వందలు, ఎనిమిది వందలు, ఇరవై, ముప్పై వానరులను ఇలా తన చేతులతో పట్టుకుని తినుతూ చుట్టూ తిరిగాడు.
మేదోవసాశోణితదిగ్ధగాత్రః కర్ణావసక్తగ్రథితాన్త్రమాలః। వవర్ష శూలాని సుతీక్ష్ణదంష్ట్రః కాలో యుగాన్తస్థ ఇవ ప్రవృద్ధః
మేదస్సు, వసా, రక్తంతో అతని శరీరం ముదురగా మారింది. చెవులకు అంత్రమాలలు వేలాడుతున్నాయి. పదునైన పళ్లతో కుంభకర్ణుడు యుగాంతకాలపు కాలుడు లాగా కఠినంగా శూలాలను వర్షించసాగాడు.
తస్మిన్ కాలే సుమిత్రాయాః పుత్రః పరబలార్దనః। చకార లక్ష్మణః క్రుద్ధో యుద్ధం పరపురంజయః
అప్పుడు సుమిత్ర కుమారుడు, శత్రుసైన్యాలను నాశనం చేసే లక్ష్మణుడు, కోపంతో యుద్ధాన్ని ప్రారంభించాడు.
స కుమ్భకర్ణస్య శరాన్ శరీరే సప్త వీర్యవాన్। నిచఖానాదదే చాన్యాన్ విససర్జ చ లక్ష్మణః
వీరుడు అయిన లక్ష్మణుడు, కుంభకర్ణుని శరీరంలో ఏడు బాణాలను పొడిచాడు. మరికొన్ని బాణాలు తీసుకుని వదిలాడు.
పీడ్యమానస్తదస్త్రం తు విశేషం తత్ స రాక్షసః। తతశ్చుకోప బలవాన్ సుమిత్రానన్దవర్ధనః
ఆ ప్రత్యేకమైన ఆయుధాలతో బాధపడుతూ ఆ రాక్షసుడు కోపంతో ఊగిపోయాడు. అప్పుడు సుమిత్రను ఆనందింపజేసే మహాబలుడు లక్ష్మణుడు కూడా ఆగ్రహించాడు.
అథాస్య కవచం శుభ్రం జామ్బూనదమయం శుభమ్। ప్రచ్ఛాదయామాస శరైః సంధ్యాభ్రమివ మారుతః
తర్వాత, స్వర్ణంతో తయారైన అతని ప్రకాశవంతమైన కవచాన్ని బాణాలతో కప్పేశారు. అది సాయంకాల మేఘాలను గాలి కప్పినట్లుగా కనిపించింది.
నీలాఞ్జనచయప్రఖ్యః శరైః కాఞ్చనభూషణైః। ఆపీడ్యమానః శుశుభే మేఘైః సూర్య ఇవాంశుమాన్
నీలం అంజనపు ముద్దల వలె ఉండే బాణాలు, బంగారు అలంకారాలతో అతన్ని చుట్టుముట్టగా, అతను మేఘాలలో సూర్యుడు ప్రకాశించునట్లు మెరిసిపోయాడు.
తతః స రాక్షసో భీమః సుమిత్రానన్దవర్ధనమ్। సావజ్ఞమేవ ప్రోవాచ వాక్యం మేఘౌఘనిఃస్వనః
తర్వాత, భయంకరమైన ఆ రాక్షసుడు, సుమిత్రను ఆనందింపజేసే లక్ష్మణునితో, మేఘగుంపుల మోగు ధ్వనిలా గర్వంతో మాటలు చెప్పాడు.
అన్తకస్యాప్యకష్టేన యుధి జేతారమాహవే। యుధ్యతా మామభీతేన ఖ్యాపితా వీరతా త్వయా
యుద్ధంలో నన్ను ఓడించడమంటే యముడికే కూడా చాలా కష్టం. నాతో భయపడకుండా యుద్ధం చేయడం ద్వారా నీవు నీ వీరత్వాన్ని చూపించావు.
ప్రగృహీతాయుధస్యేహ మృత్యోరివ మహామృధే। తిష్ఠన్నప్యగ్రతః పూజ్యః కిము యుద్ధప్రదాయకః
యుద్ధంలో ఆయుధాలు ధరించి ఎదురుగా నిలబడినవాడు, మహాసంగ్రామంలో యముడు లాంటివాడు, అతడిని గౌరవించాలి. మరి యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నవాడిని ఎంతగానో గౌరవించాలి.
ఐరావతం సమారూఢో వృతః సర్వామరైః ప్రభుః। నైవ శక్రోఽపి సమరే స్థితపూర్వః కదాచన
ఏరావతంపై కూర్చుని, అందరు దేవతలతో కలిసి వచ్చిన ఇంద్రుడే అయినా, యుద్ధంలో నాతో ఎదురుగా నిలవలేకపోయాడు.
అద్య త్వయాహం సౌమిత్రే బాలేనాపి పరాక్రమైః। తోషితో గన్తుమిచ్ఛామి త్వామనుజ్ఞాప్య రాఘవమ్
సౌమిత్రీ! నీవు చిన్నవాడివైనా నీ పరాక్రమాన్ని చూసి నేను సంతోషించాను. ఇప్పుడు రాఘవుని అనుమతి తీసుకుని వెళ్ళాలనుకుంటున్నాను.
యత్ తు వీర్యబలోత్సాహైస్తోషితోఽహం రణే త్వయా। రామమేవైకమిచ్ఛామి హన్తుం యస్మిన్ హతే హతమ్
యుద్ధంలో నీ ధైర్యం, బలం, ఉత్సాహం చూసి నేను సంతృప్తిగా ఉన్నాను. అయినా నాకు ఒకే కోరిక — దశరథుని కుమారుడు రాముడిని మాత్రమే సంహరించాలనుంది. ఆయన పడిపోతే, అందరూ పడిపోయినట్లే.
రామే మయాత్ర నిహతే యేఽన్యే స్థాస్యన్తి సంయుగే। తానహం యోధయిష్యామి స్వబలేన ప్రమాథినా
ఈ యుద్ధంలో రాముడిని నేను చంపిన తర్వాత, ఇంకా ఎవరు మిగిలి ఉంటే వారందరినీ నా బలంతో ఎదుర్కొని పోరాడతాను.
ఇత్యుక్తవాక్యం తద్ రక్షః ప్రోవాచ స్తుతిసంహితమ్। మృధే ఘోరతరం వాక్యం సౌమిత్రిః ప్రహసన్నివ
అలా చెప్పిన ఆ రాక్షసుడు పొగడ్తలతో కూడిన మాటలు పలికాడు. ఆ మాటలు విని సౌమిత్రి నవ్వుతూ, యుద్ధంలో మరింత భయంకరమైన మాటలు చెప్పాడు.
యస్త్వం శక్రాదిభిర్దేవైరసహ్యః ప్రాప్య పౌరుషమ్। తత్ సత్యం నాన్యథా వీర దృష్టస్తేఽద్య పరాక్రమః
నీకు ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలే ఎదుర్కోలేకపోయారు. నీవు నిజంగా వీరుడివే. నిన్ను నేడు చూచి నీ పరాక్రమం నిజమేనని తెలిసింది.
ఏష దాశరథీ రామస్తిష్ఠత్యద్రిరివాచలః। ఇతి శ్రుత్వా హ్యనాదృత్య లక్ష్మణం స నిశాచరః
ఇక్కడ దశరథుని కుమారుడు రాముడు పర్వతంలా అచంచలంగా నిలబడి ఉన్నాడు. ఇది విని ఆ నిశాచరుడు లక్ష్మణుడిని పట్టించుకోలేదు.
అతిక్రమ్య చ సౌమిత్రిం కుమ్భకర్ణో మహాబలః। రామమేవాభిదుద్రావ కమ్పయన్నివ మేదినీమ్
సౌమిత్రిని దాటి, మహాబలుడు కుంభకర్ణుడు భూమిని కంపించిస్తూ నేరుగా రాముడివైపు దూసుకెళ్లాడు.
అథ దాశరథీ రామో రౌద్రమస్త్రం ప్రయోజయన్। కుమ్భకర్ణస్య హృదయే ససర్జ నిశితాన్ శరాన్
అప్పుడు దశరథుని కుమారుడు రాముడు భయంకరమైన ఆయుధాన్ని ప్రయోగించి, పదునైన బాణాలతో కుంభకర్ణుడి హృదయాన్ని లక్ష్యంగా చేసాడు.
తస్య రామేణ విద్ధస్య సహసాభిప్రధావతః। అఙ్గారమిశ్రాః క్రుద్ధస్య ముఖాన్నిశ్చేరురర్చిషః
రాముడు వేసిన బాణాలకు గాయపడి, కోపంతో ముందుకు దూసుకెళ్తున్న కుంభకర్ణుడి నోటినుండి అగ్నికణాలు మిశ్రమమైన జ్వాలలు ఉప్పొంగాయి.
రామాస్త్రవిద్ధో ఘోరం వై నర్దన్ రాక్షసపుఙ్గవః। అభ్యధావత సంక్రుద్ధో హరీన్ విద్రావయన్ రణే
రాముడి ఆయుధానికి గాయపడి, భయంకరమైన రాక్షసుల అధిపతి గర్జిస్తూ, కోపంతో వానరులను యుద్ధంలో చెల్లాచెదురుగా పారద్రోలుతూ పరుగెత్తాడు.
తస్యోరసి నిమగ్నాస్తే శరా బర్హిణవాససః। హస్తాచ్చాస్య పరిభ్రష్టా గదా చోర్వ్యాం పపాత హ
ఆ మయూరపింఛాలతో అలంకరించబడిన బాణాలు అతని ఛాతిలో మునిగిపోయాయి. అతని చేతిలోని గదా జారిపడి భూమిపై పడిపోయింది.