తస్మాన్ముహూర్తం కాంక్షిష్యే విక్రమం మోక్షితస్య తు। భిన్నం చ వానరానీకం తావదాశ్వాసయామ్యహమ్
అందువల్ల, విడిపడినవాడి పరాక్రమాన్ని కొంతసేపు ఎదురుచూస్తాను. అంతవరకు, చెదరిపోయిన వానర సైన్యాన్ని ధైర్యపరుస్తాను.
ఇత్యేవం చిన్తయిత్వాథ హనూమాన్ మారుతాత్మజః। భూయః సంస్తమ్భయామాస వానరాణాం మహాచమూమ్
ఇలా ఆలోచించిన అనంతరం, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు మళ్లీ వానరుల మహాసైన్యాన్ని ఉత్సాహపరిచాడు.
స కుమ్భకర్ణోఽథ వివేశ లఙ్కాం స్ఫురన్తమాదాయ మహాహరిం తమ్। విమానచర్యాగృహగోపురస్థైః పుష్పాగ్ర్యవర్షైరభిపూజ్యమానః
తర్వాత కుంభకర్ణుడు, పోరాడుతున్న మహావానరుణ్ణి మోస్తూ లంకలోకి ప్రవేశించాడు. అప్పటికి విమానాలు, భవనాలు, గోపురాలలో ఉన్నవారు ఉత్తమ పుష్పాలతో అతనిని సత్కరించారు.
లాజగన్ధోదవర్షైస్తు సేచ్యమానః శనైః శనైః। రాజవీథ్యాస్తు శీతత్వాత్ సంజ్ఞాం ప్రాప మహాబలః
అక్కడ లాజపొడి పరిమళాలతో, ధాన్యపు వానతో మెల్లగా స్నానంచేసిన వానరుడు, రాజవీధిలోని చల్లదనంతో మళ్లీ స్పృహ పొందాడు.
తతః స సంజ్ఞాముపలభ్య కృచ్ఛ్రాద్ బలీయసస్తస్య భుజాన్తరస్థః। అవేక్షమాణః పురరాజమార్గం విచిన్తయామాస ముహుర్మహాత్మా
అనంతరం, ఆ మహాత్ముడు కష్టపడి స్పృహను పొందిన తరువాత, ఆ బలవంతుడి చేతుల్లో ఉండగానే, నగర రాజవీధిని పరిశీలిస్తూ, పునఃపునః ఆలోచించసాగాడు.
ఏవం గృహీతేన కథం ను నామ శక్యం మయా సమ్ప్రతికర్తుమద్య। తథా కరిష్యామి యథా హరీణాం భవిష్యతీష్టం చ హితం చ కార్యమ్
ఇలా పట్టుబడిన నేను, ఇప్పుడు ఎలా ప్రవర్తించగలను? అయినా, వానరులకు కావలసినది, మేలు కలిగేది జరిగేలా నేను ప్రయత్నిస్తాను.
తతః కరాగ్రైః సహసా సమేత్య రాజా హరీణామమరేన్ద్రశత్రోః। ఖరైశ్చ కర్ణౌ దశనైశ్చ నాసాం దదంశ పాదైర్విదదార పార్శ్వౌ
తర్వాత, వానరుల రాజు, దేవేంద్రునికి శత్రువు, అకస్మాత్తుగా తన చేతులతో దగ్గరికి వెళ్లి, పదునైన పళ్లతో చెవులను, దంతాలతో ముక్కును కొరికాడు. తన కాళ్లతో ప్రక్కలను చీల్చాడు.
స కుమ్భకర్ణో హృతకర్ణనాసో విదారితస్తేన రదైర్నఖైశ్చ। రోషాభిభూతః క్షతజార్ద్రగాత్రః సుగ్రీవమావిధ్య పిపేష భూమౌ
అలా కుంభకర్ణుడి చెవులు, ముక్కు తీయబడి, పళ్లతో, నఖాలతో గాయపడి, కోపంతో రక్తంలో తడిసి, సుగ్రీవుని పట్టుకుని నేలపై బలంగా నలిపేశాడు.
స భూతలే భీమబలాభిపిష్టః సురారిభిస్తైరభిహన్యమానః। జగామ ఖం కన్దుకవజ్జవేన పునశ్చ రామేణ సమాజగామ
భయంకరమైన శక్తివంతులైన ఆ దేవతాశత్రువుల చేత నేలపై నలిపించబడి, బంతిలా వేగంగా ఆకాశంలోకి ఎగిరి, మళ్లీ రాముని వద్దకు చేరాడు.
కర్ణనాసావిహీనస్తు కుమ్భకర్ణో మహాబలః। రరాజ శోణితోత్సిక్తో గిరిః ప్రస్రవణైరివ
చెవులు, ముక్కు కోల్పోయిన మహాబలుడు కుంభకర్ణుడు, రక్తంతో తడిసి, ప్రవాహాలు పారుతున్న కొండలా ప్రకాశించాడు.
శోణితార్ద్రో మహాకాయో రాక్షసో భీమదర్శనః। యుద్ధాయాభిముఖో భూయో మనశ్చక్రే నిశాచరః
రక్తంలో తడిసిన మహాకాయుడు, భయంకరమైన రూపమున్న రాక్షసుడు, మళ్లీ యుద్ధానికి మనసు పెట్టాడు.
అమర్షాచ్ఛోణితోద్గారీ శుశుభే రావణానుజః। నీలాఞ్జనచయప్రఖ్యః ససంధ్య ఇవ తోయదః
కోపంతో రక్తం పారుతున్న రావణుని తమ్ముడు, సాయంకాల మేఘాల వలె నీలంగా మెరిసిపోతున్నాడు.
గతే చ తస్మిన్ సురరాజశత్రుః క్రోధాత్ ప్రదుద్రావ రణాయ భూయః। అనాయుధోఽస్మీతి విచిన్త్య రౌద్రో ఘోరం తదా ముద్గరమాససాద
ఆయన వెళ్ళిన తర్వాత, దేవతలకు శత్రువైన రాక్షసుడు కోపంతో మళ్లీ యుద్ధానికి దూకాడు. తన దగ్గర ఆయుధాలు లేవని ఆలోచించి, భయంకరమైన ముద్గరాన్ని తీసుకున్నాడు.
తతః స పుర్యాః సహసా మహౌజా నిష్క్రమ్య తద్ వానరసైన్యముగ్రమ్। బభక్ష రక్షో యుధి కుమ్భకర్ణః ప్రజా యుగాన్తాగ్నిరివ ప్రవృద్ధః
తర్వాత, మహాశక్తితో నగరం నుండి అకస్మాత్తుగా బయటకు వచ్చిన కుంభకర్ణుడు, యుద్ధంలో భయంకరమైన వానరసైన్యాన్ని ప్రళయాగ్ని ప్రాణులను దహించినట్లుగా తినడం ప్రారంభించాడు.
బుభుక్షితః శోణితమాంసగృధ్నుః ప్రవిశ్య తద్ వానరసైన్యముగ్రమ్। చఖాద రక్షాంసి హరీన్ పిశాచా- న్నృక్షాంశ్చ మోహాద్ యుధి కుమ్భకర్ణః। యథైవ మృత్యుర్హరతే యుగాన్తే స భక్షయామాస హరీంశ్చ ముఖ్యాన్
ఆ రాక్షసుడు కుంభకర్ణుడు, ఆకలితో రక్తం, మాంసం పట్ల ఆశతో, ఆ ఉగ్రమైన వానరసైన్యంలోకి ప్రవేశించి, యుద్ధంలో మోహంతో రాక్షసులు, వానరులు, పిశాచులు, ఎలుగుబంట్లను ప్రళయకాలంలో మృత్యువు ప్రాణులను పీల్చినట్లుగా తినసాగాడు. ముఖ్యమైన వానరులను కూడా అతను భక్షించాడు.
ఏకం ద్వౌ త్రీన్ బహూన్ క్రుద్ధో వానరాన్ సహ రాక్షసైః। సమాదాయైకహస్తేన ప్రచిక్షేప త్వరన్ ముఖే
కోపంతో ఒకడు, ఇద్దరు, ముగ్గురు లేదా అనేక మంది వానరులను రాక్షసులతో కలిసి ఒక్క చేతితో పట్టుకుని వేగంగా నోటిలో వేసుకున్నాడు.
సమ్ప్రస్రవంస్తదా మేదః శోణితం చ మహాబలః। వధ్యమానో నగేన్ద్రాగ్రైర్భక్షయామాస వానరాన్
పర్వతశిఖరాలతో కొట్టబడుతున్నప్పుడు, అతని శరీరం మేదస్సు, రక్తంతో తడిసిపోతుండగా, ఆ మహాబలుడు వానరులను తినడాన్ని ఆపలేదు.
తే భక్ష్యమాణా హరయో రామం జగ్ముస్తదా గతిమ్। కుమ్భకర్ణో భృశం క్రుద్ధః కపీన్ ఖాదన్ ప్రధావతి
తినబడుతున్న ఆ వానరులు అప్పుడే రాముని ఆశ్రయించడానికి పరుగెత్తారు. కుంభకర్ణుడు తీవ్రమైన కోపంతో వానరులను తినుతూ తిరిగాడు.
శతాని సప్త చాష్టౌ చ వింశత్ త్రింశత్ తథైవ చ। సమ్పరిష్వజ్య బాహుభ్యాం ఖాదన్ విపరిధావతి
ఏడు వందలు, ఎనిమిది వందలు, ఇరవై, ముప్పై వానరులను ఇలా తన చేతులతో పట్టుకుని తినుతూ చుట్టూ తిరిగాడు.
మేదోవసాశోణితదిగ్ధగాత్రః కర్ణావసక్తగ్రథితాన్త్రమాలః। వవర్ష శూలాని సుతీక్ష్ణదంష్ట్రః కాలో యుగాన్తస్థ ఇవ ప్రవృద్ధః
మేదస్సు, వసా, రక్తంతో అతని శరీరం ముదురగా మారింది. చెవులకు అంత్రమాలలు వేలాడుతున్నాయి. పదునైన పళ్లతో కుంభకర్ణుడు యుగాంతకాలపు కాలుడు లాగా కఠినంగా శూలాలను వర్షించసాగాడు.
తస్మిన్ కాలే సుమిత్రాయాః పుత్రః పరబలార్దనః। చకార లక్ష్మణః క్రుద్ధో యుద్ధం పరపురంజయః
అప్పుడు సుమిత్ర కుమారుడు, శత్రుసైన్యాలను నాశనం చేసే లక్ష్మణుడు, కోపంతో యుద్ధాన్ని ప్రారంభించాడు.
స కుమ్భకర్ణస్య శరాన్ శరీరే సప్త వీర్యవాన్। నిచఖానాదదే చాన్యాన్ విససర్జ చ లక్ష్మణః
వీరుడు అయిన లక్ష్మణుడు, కుంభకర్ణుని శరీరంలో ఏడు బాణాలను పొడిచాడు. మరికొన్ని బాణాలు తీసుకుని వదిలాడు.
పీడ్యమానస్తదస్త్రం తు విశేషం తత్ స రాక్షసః। తతశ్చుకోప బలవాన్ సుమిత్రానన్దవర్ధనః
ఆ ప్రత్యేకమైన ఆయుధాలతో బాధపడుతూ ఆ రాక్షసుడు కోపంతో ఊగిపోయాడు. అప్పుడు సుమిత్రను ఆనందింపజేసే మహాబలుడు లక్ష్మణుడు కూడా ఆగ్రహించాడు.
అథాస్య కవచం శుభ్రం జామ్బూనదమయం శుభమ్। ప్రచ్ఛాదయామాస శరైః సంధ్యాభ్రమివ మారుతః
తర్వాత, స్వర్ణంతో తయారైన అతని ప్రకాశవంతమైన కవచాన్ని బాణాలతో కప్పేశారు. అది సాయంకాల మేఘాలను గాలి కప్పినట్లుగా కనిపించింది.
నీలాఞ్జనచయప్రఖ్యః శరైః కాఞ్చనభూషణైః। ఆపీడ్యమానః శుశుభే మేఘైః సూర్య ఇవాంశుమాన్
నీలం అంజనపు ముద్దల వలె ఉండే బాణాలు, బంగారు అలంకారాలతో అతన్ని చుట్టుముట్టగా, అతను మేఘాలలో సూర్యుడు ప్రకాశించునట్లు మెరిసిపోయాడు.
తతః స రాక్షసో భీమః సుమిత్రానన్దవర్ధనమ్। సావజ్ఞమేవ ప్రోవాచ వాక్యం మేఘౌఘనిఃస్వనః
తర్వాత, భయంకరమైన ఆ రాక్షసుడు, సుమిత్రను ఆనందింపజేసే లక్ష్మణునితో, మేఘగుంపుల మోగు ధ్వనిలా గర్వంతో మాటలు చెప్పాడు.
అన్తకస్యాప్యకష్టేన యుధి జేతారమాహవే। యుధ్యతా మామభీతేన ఖ్యాపితా వీరతా త్వయా
యుద్ధంలో నన్ను ఓడించడమంటే యముడికే కూడా చాలా కష్టం. నాతో భయపడకుండా యుద్ధం చేయడం ద్వారా నీవు నీ వీరత్వాన్ని చూపించావు.
ప్రగృహీతాయుధస్యేహ మృత్యోరివ మహామృధే। తిష్ఠన్నప్యగ్రతః పూజ్యః కిము యుద్ధప్రదాయకః
యుద్ధంలో ఆయుధాలు ధరించి ఎదురుగా నిలబడినవాడు, మహాసంగ్రామంలో యముడు లాంటివాడు, అతడిని గౌరవించాలి. మరి యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నవాడిని ఎంతగానో గౌరవించాలి.
ఐరావతం సమారూఢో వృతః సర్వామరైః ప్రభుః। నైవ శక్రోఽపి సమరే స్థితపూర్వః కదాచన
ఏరావతంపై కూర్చుని, అందరు దేవతలతో కలిసి వచ్చిన ఇంద్రుడే అయినా, యుద్ధంలో నాతో ఎదురుగా నిలవలేకపోయాడు.
అద్య త్వయాహం సౌమిత్రే బాలేనాపి పరాక్రమైః। తోషితో గన్తుమిచ్ఛామి త్వామనుజ్ఞాప్య రాఘవమ్
సౌమిత్రీ! నీవు చిన్నవాడివైనా నీ పరాక్రమాన్ని చూసి నేను సంతోషించాను. ఇప్పుడు రాఘవుని అనుమతి తీసుకుని వెళ్ళాలనుకుంటున్నాను.