తతస్తమాదాయ జగామ వీరః సంస్తూయమానో యుధి రాక్షసేన్ద్రః। శృణ్వన్ నినాదం త్రిదివాలయానాం ప్లవఙ్గరాజగ్రహవిస్మితానామ్
అప్పుడు రాక్షసేంద్రుడు, యుద్ధంలో ప్రశంసలు అందుకుంటూ, సుగ్రీవుడిని ఎత్తుకెళ్లాడు. వానరరాజు పట్టుబడటాన్ని చూసి, ఆకాశవాసులు ఆశ్చర్యంతో చేసిన అరుపులు విని పోయాడు.
తతస్తమాదాయ తదా స మేనే హరీన్ద్రమిన్ద్రోపమమిన్ద్రవీర్యః। అస్మిన్ హతే సర్వమిదం హతం స్యాత్ సరాఘవం సైన్యమితీన్ద్రశత్రుః
అప్పుడు, సుగ్రీవుడిని పట్టుకుని, ఇంద్రుడితో సమానమైన బలమున్న కుంభకర్ణుడు ఇలా ఆలోచించాడు: 'ఈ వానరరాజును చంపితే, రాఘవుడితో కూడిన ఈ సైన్యం అంతా నాశనం అవుతుంది.'
విద్రుతాం వాహినీం దృష్ట్వా వానరాణామితస్తతః। కుమ్భకర్ణేన సుగ్రీవం గృహీతం చాపి వానరమ్
వానరసైన్యం ఇక్కడ అక్కడ పరుగులు తీస్తూ పారిపోతూ ఉండగా, కుంభకర్ణుడు సుగ్రీవుడిని పట్టుకున్న దృశ్యం చూసి, వానరులు భయపడిపోయారు.
హనూమాంశ్చిన్తయామాస మతిమాన్ మారుతాత్మజః। ఏవం గృహీతే సుగ్రీవే కిం కర్తవ్యం మయా భవేత్
వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుడు, వివేకంతో ఇలా ఆలోచించాడు: 'ఇలా సుగ్రీవుడు పట్టుబడినప్పుడు, నేను ఏం చేయాలి?'
యద్ధి న్యాయ్యం మయా కర్తుం తత్ కరిష్యామ్యసంశయమ్। భూత్వా పర్వతసంకాశో నాశయిష్యామి రాక్షసమ్
నేను చేయవలసిన ధర్మమైన పనిని తప్పకుండా చేస్తాను. కొండలా మహా రూపాన్ని ధరించి, ఆ రాక్షసుడిని నాశనం చేస్తాను.
మయా హతే సంయతి కుమ్భకర్ణే మహాబలే ముష్టివిశీర్ణదేహే। విమోచితే వానరపార్థివే చ భవన్తు హృష్టాః ప్లవగాః సమగ్రాః
యుద్ధంలో మహాబలశాలి కుంభకర్ణుడిని నేను చేతులతో దేహాన్ని పగలగొట్టి, వానర రాజును విడిపిస్తే, అన్ని వానరులు ఆనందంతో ఉత్సాహపడతారు.
అథవా స్వయమప్యేష మోక్షం ప్రాప్స్యతి వానరః। గృహీతోఽయం యది భవేత్ త్రిదశైః సాసురోరగైః
లేదా, ఈ వానరుడు తానే స్వయంగా విముక్తిని పొందవచ్చు. దేవతలు, అసురులు, నాగులు ఇతనిని పట్టుకున్నట్లయితే, అతను తప్పించుకుంటాడు.
మన్యే న తావదాత్మానం బుధ్యతే వానరాధిపః। శైలప్రహారాభిహతః కుమ్భకర్ణేన సంయుగే
కుంభకర్ణుడు యుద్ధంలో కొండ వంటి దెబ్బతో కొట్టినందువల్ల వానరాధిపతి ఇంకా తనకు తానే తెలియని స్థితిలో ఉన్నాడని నేను అనుకుంటున్నాను.
అయం ముహూర్తాత్ సుగ్రీవో లబ్ధసంజ్ఞో మహాహవే। ఆత్మనో వానరాణాం చ యత్ పథ్యం తత్ కరిష్యతి
ఈ గొప్ప యుద్ధంలో, కొద్దిసేపట్లోనే సుగ్రీవుడు మళ్లీ స్ఫూర్తిని పొందుతాడు. తనకూ, వానరులకు మంచిదైనది ఏదైతే, అది చేస్తాడు.
మయా తు మోక్షితస్యాస్య సుగ్రీవస్య మహాత్మనః। అప్రీతిశ్చ భవేత్ కష్టా కీర్తినాశశ్చ శాశ్వతః
కాని నేను ఈ మహాత్ముడు సుగ్రీవుని విడిపిస్తే, అతనికి బాధ కలుగుతుంది. అంతేకాదు, అతని కీర్తి శాశ్వతంగా నశిస్తుంది.
తస్మాన్ముహూర్తం కాంక్షిష్యే విక్రమం మోక్షితస్య తు। భిన్నం చ వానరానీకం తావదాశ్వాసయామ్యహమ్
అందువల్ల, విడిపడినవాడి పరాక్రమాన్ని కొంతసేపు ఎదురుచూస్తాను. అంతవరకు, చెదరిపోయిన వానర సైన్యాన్ని ధైర్యపరుస్తాను.
ఇత్యేవం చిన్తయిత్వాథ హనూమాన్ మారుతాత్మజః। భూయః సంస్తమ్భయామాస వానరాణాం మహాచమూమ్
ఇలా ఆలోచించిన అనంతరం, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు మళ్లీ వానరుల మహాసైన్యాన్ని ఉత్సాహపరిచాడు.
స కుమ్భకర్ణోఽథ వివేశ లఙ్కాం స్ఫురన్తమాదాయ మహాహరిం తమ్। విమానచర్యాగృహగోపురస్థైః పుష్పాగ్ర్యవర్షైరభిపూజ్యమానః
తర్వాత కుంభకర్ణుడు, పోరాడుతున్న మహావానరుణ్ణి మోస్తూ లంకలోకి ప్రవేశించాడు. అప్పటికి విమానాలు, భవనాలు, గోపురాలలో ఉన్నవారు ఉత్తమ పుష్పాలతో అతనిని సత్కరించారు.
లాజగన్ధోదవర్షైస్తు సేచ్యమానః శనైః శనైః। రాజవీథ్యాస్తు శీతత్వాత్ సంజ్ఞాం ప్రాప మహాబలః
అక్కడ లాజపొడి పరిమళాలతో, ధాన్యపు వానతో మెల్లగా స్నానంచేసిన వానరుడు, రాజవీధిలోని చల్లదనంతో మళ్లీ స్పృహ పొందాడు.
తతః స సంజ్ఞాముపలభ్య కృచ్ఛ్రాద్ బలీయసస్తస్య భుజాన్తరస్థః। అవేక్షమాణః పురరాజమార్గం విచిన్తయామాస ముహుర్మహాత్మా
అనంతరం, ఆ మహాత్ముడు కష్టపడి స్పృహను పొందిన తరువాత, ఆ బలవంతుడి చేతుల్లో ఉండగానే, నగర రాజవీధిని పరిశీలిస్తూ, పునఃపునః ఆలోచించసాగాడు.
ఏవం గృహీతేన కథం ను నామ శక్యం మయా సమ్ప్రతికర్తుమద్య। తథా కరిష్యామి యథా హరీణాం భవిష్యతీష్టం చ హితం చ కార్యమ్
ఇలా పట్టుబడిన నేను, ఇప్పుడు ఎలా ప్రవర్తించగలను? అయినా, వానరులకు కావలసినది, మేలు కలిగేది జరిగేలా నేను ప్రయత్నిస్తాను.
తతః కరాగ్రైః సహసా సమేత్య రాజా హరీణామమరేన్ద్రశత్రోః। ఖరైశ్చ కర్ణౌ దశనైశ్చ నాసాం దదంశ పాదైర్విదదార పార్శ్వౌ
తర్వాత, వానరుల రాజు, దేవేంద్రునికి శత్రువు, అకస్మాత్తుగా తన చేతులతో దగ్గరికి వెళ్లి, పదునైన పళ్లతో చెవులను, దంతాలతో ముక్కును కొరికాడు. తన కాళ్లతో ప్రక్కలను చీల్చాడు.
స కుమ్భకర్ణో హృతకర్ణనాసో విదారితస్తేన రదైర్నఖైశ్చ। రోషాభిభూతః క్షతజార్ద్రగాత్రః సుగ్రీవమావిధ్య పిపేష భూమౌ
అలా కుంభకర్ణుడి చెవులు, ముక్కు తీయబడి, పళ్లతో, నఖాలతో గాయపడి, కోపంతో రక్తంలో తడిసి, సుగ్రీవుని పట్టుకుని నేలపై బలంగా నలిపేశాడు.
స భూతలే భీమబలాభిపిష్టః సురారిభిస్తైరభిహన్యమానః। జగామ ఖం కన్దుకవజ్జవేన పునశ్చ రామేణ సమాజగామ
భయంకరమైన శక్తివంతులైన ఆ దేవతాశత్రువుల చేత నేలపై నలిపించబడి, బంతిలా వేగంగా ఆకాశంలోకి ఎగిరి, మళ్లీ రాముని వద్దకు చేరాడు.
కర్ణనాసావిహీనస్తు కుమ్భకర్ణో మహాబలః। రరాజ శోణితోత్సిక్తో గిరిః ప్రస్రవణైరివ
చెవులు, ముక్కు కోల్పోయిన మహాబలుడు కుంభకర్ణుడు, రక్తంతో తడిసి, ప్రవాహాలు పారుతున్న కొండలా ప్రకాశించాడు.
శోణితార్ద్రో మహాకాయో రాక్షసో భీమదర్శనః। యుద్ధాయాభిముఖో భూయో మనశ్చక్రే నిశాచరః
రక్తంలో తడిసిన మహాకాయుడు, భయంకరమైన రూపమున్న రాక్షసుడు, మళ్లీ యుద్ధానికి మనసు పెట్టాడు.
అమర్షాచ్ఛోణితోద్గారీ శుశుభే రావణానుజః। నీలాఞ్జనచయప్రఖ్యః ససంధ్య ఇవ తోయదః
కోపంతో రక్తం పారుతున్న రావణుని తమ్ముడు, సాయంకాల మేఘాల వలె నీలంగా మెరిసిపోతున్నాడు.
గతే చ తస్మిన్ సురరాజశత్రుః క్రోధాత్ ప్రదుద్రావ రణాయ భూయః। అనాయుధోఽస్మీతి విచిన్త్య రౌద్రో ఘోరం తదా ముద్గరమాససాద
ఆయన వెళ్ళిన తర్వాత, దేవతలకు శత్రువైన రాక్షసుడు కోపంతో మళ్లీ యుద్ధానికి దూకాడు. తన దగ్గర ఆయుధాలు లేవని ఆలోచించి, భయంకరమైన ముద్గరాన్ని తీసుకున్నాడు.
తతః స పుర్యాః సహసా మహౌజా నిష్క్రమ్య తద్ వానరసైన్యముగ్రమ్। బభక్ష రక్షో యుధి కుమ్భకర్ణః ప్రజా యుగాన్తాగ్నిరివ ప్రవృద్ధః
తర్వాత, మహాశక్తితో నగరం నుండి అకస్మాత్తుగా బయటకు వచ్చిన కుంభకర్ణుడు, యుద్ధంలో భయంకరమైన వానరసైన్యాన్ని ప్రళయాగ్ని ప్రాణులను దహించినట్లుగా తినడం ప్రారంభించాడు.
బుభుక్షితః శోణితమాంసగృధ్నుః ప్రవిశ్య తద్ వానరసైన్యముగ్రమ్। చఖాద రక్షాంసి హరీన్ పిశాచా- న్నృక్షాంశ్చ మోహాద్ యుధి కుమ్భకర్ణః। యథైవ మృత్యుర్హరతే యుగాన్తే స భక్షయామాస హరీంశ్చ ముఖ్యాన్
ఆ రాక్షసుడు కుంభకర్ణుడు, ఆకలితో రక్తం, మాంసం పట్ల ఆశతో, ఆ ఉగ్రమైన వానరసైన్యంలోకి ప్రవేశించి, యుద్ధంలో మోహంతో రాక్షసులు, వానరులు, పిశాచులు, ఎలుగుబంట్లను ప్రళయకాలంలో మృత్యువు ప్రాణులను పీల్చినట్లుగా తినసాగాడు. ముఖ్యమైన వానరులను కూడా అతను భక్షించాడు.
ఏకం ద్వౌ త్రీన్ బహూన్ క్రుద్ధో వానరాన్ సహ రాక్షసైః। సమాదాయైకహస్తేన ప్రచిక్షేప త్వరన్ ముఖే
కోపంతో ఒకడు, ఇద్దరు, ముగ్గురు లేదా అనేక మంది వానరులను రాక్షసులతో కలిసి ఒక్క చేతితో పట్టుకుని వేగంగా నోటిలో వేసుకున్నాడు.
సమ్ప్రస్రవంస్తదా మేదః శోణితం చ మహాబలః। వధ్యమానో నగేన్ద్రాగ్రైర్భక్షయామాస వానరాన్
పర్వతశిఖరాలతో కొట్టబడుతున్నప్పుడు, అతని శరీరం మేదస్సు, రక్తంతో తడిసిపోతుండగా, ఆ మహాబలుడు వానరులను తినడాన్ని ఆపలేదు.
తే భక్ష్యమాణా హరయో రామం జగ్ముస్తదా గతిమ్। కుమ్భకర్ణో భృశం క్రుద్ధః కపీన్ ఖాదన్ ప్రధావతి
తినబడుతున్న ఆ వానరులు అప్పుడే రాముని ఆశ్రయించడానికి పరుగెత్తారు. కుంభకర్ణుడు తీవ్రమైన కోపంతో వానరులను తినుతూ తిరిగాడు.
శతాని సప్త చాష్టౌ చ వింశత్ త్రింశత్ తథైవ చ। సమ్పరిష్వజ్య బాహుభ్యాం ఖాదన్ విపరిధావతి
ఏడు వందలు, ఎనిమిది వందలు, ఇరవై, ముప్పై వానరులను ఇలా తన చేతులతో పట్టుకుని తినుతూ చుట్టూ తిరిగాడు.
మేదోవసాశోణితదిగ్ధగాత్రః కర్ణావసక్తగ్రథితాన్త్రమాలః। వవర్ష శూలాని సుతీక్ష్ణదంష్ట్రః కాలో యుగాన్తస్థ ఇవ ప్రవృద్ధః
మేదస్సు, వసా, రక్తంతో అతని శరీరం ముదురగా మారింది. చెవులకు అంత్రమాలలు వేలాడుతున్నాయి. పదునైన పళ్లతో కుంభకర్ణుడు యుగాంతకాలపు కాలుడు లాగా కఠినంగా శూలాలను వర్షించసాగాడు.