స కుమ్భకర్ణస్య వచో నిశమ్య వ్యావిధ్య శైలం సహసా ముమోచ। తేనాజఘానోరసి కుమ్భకర్ణం శైలేన వజ్రాశనిసంనిభేన
కుంభకర్ణుడు చెప్పిన మాటలు విని, వానరరాజు ఆ కొండను తిప్పి, వేగంగా విసిరాడు. ఆ వజ్రంలాంటి కొండతో కుంభకర్ణుడి ఛాతిపై బలంగా కొట్టాడు.
తచ్ఛైలశృఙ్గం సహసా విభిన్నం భుజాన్తరే తస్య తదా విశాలే। తతో విషేదుః సహసా ప్లవంగా రక్షోగణాశ్చాపి ముదా వినేదుః
ఆ కొండశిఖరం అతని విస్తారమైన చేతుల మధ్య వెంటనే విరిగిపోయింది. వెంటనే వానరులు భయంతో అరవగా, రాక్షససైన్యం ఆనందంతో గట్టిగా కేకలు వేసింది.
స శైలశృఙ్గాభిహతశ్చుకోప ననాద రోషాచ్చ వివృత్య వక్త్రమ్। వ్యావిధ్య శూలం స తడిత్ప్రకాశం చిక్షేప హర్యృక్షపతేర్వధాయ
ఆ కొండశిఖరంతో తగిలి, అతడు కోపంతో గర్జించాడు, ముఖాన్ని విప్పి, ఉగ్రంగా అరవసాగాడు. మెరుపులా మెరిసే శూలాన్ని తిప్పి, వానరాధిపతిని చంపేందుకు విసిరాడు.
తత్ కుమ్భకర్ణస్య భుజప్రణున్నం శూలం శితం కాఞ్చనధామయష్టిమ్। క్షిప్రం సముత్పత్య నిగృహ్య దోర్భ్యాం బభఞ్జ వేగేన సుతోఽనిలస్య
కుంభకర్ణుడు విసిరిన బంగారు కంబంతో కూడిన పదునైన శూలాన్ని, హనుమంతుడు వేగంగా ఎగిరి, రెండు చేతులతో పట్టుకుని బలంగా విరిచేసాడు.
కృతం భారసహస్రస్య శూలం కాలాయసం మహత్। బభఞ్జ జానుమారోప్య తదా హృష్టః ప్లవంగమః
వెయ్యి భారం ఉన్న ఆ పెద్ద ఇనుప శూలాన్ని, ఆనందంతో హనుమంతుడు తన మోకాళిపై పెట్టి విరిచేశాడు.
శూలం భగ్నం హనుమతా దృష్ట్వా వానరవాహినీ। హృష్టా ననాద బహుశః సర్వతశ్చాపి దుద్రువే
హనుమంతుడు శూలాన్ని విరిచిన దృశ్యం చూసి, వానరసైన్యం ఆనందంతో పలుమార్లు గర్జించింది, చుట్టూ పరుగులు పెట్టింది.
బభూవాథ పరిత్రస్తో రాక్షసో విముఖోఽభవత్। సింహనాదం చ తే చక్రుః ప్రహృష్టా వనగోచరాః। మారుతిం పూజయాంచక్రుర్దృష్ట్వా శూలం తథాగతమ్
అప్పుడు రాక్షసుడు భయంతో వెనక్కి తలుపెట్టాడు. అడవి జీవులు ఆనందంతో సింహగర్జనలు చేశారు, ఆ విధంగా శూలం నాశనం అయిన దృష్టికి మారుతిని ఘనంగా సత్కరించారు.
స తత్ తథా భగ్నమవేక్ష్య శూలం చుకోప రక్షోధిపతిర్మహాత్మా। ఉత్పాట్య లఙ్కామలయాత్ స శృఙ్గం జఘాన సుగ్రీవముపేత్య తేన
అలా తన శూలం విరిగిపోయినదాన్ని చూసి, మహాత్ముడైన రాక్షసాధిపతి కోపంతో ఊగిపోయాడు. లంకా పర్వతం నుండి ఒక శిఖరాన్ని పీకి, దగ్గరికి వచ్చిన సుగ్రీవుడిపై దానితో బలంగా కొట్టాడు.
సమభ్యుపేత్యాద్భుతఘోరవీర్యం స కుమ్భకర్ణో యుధి వానరేన్ద్రమ్। జహార సుగ్రీవమభిప్రగృహ్య యథానిలో మేఘమివ ప్రచణ్డః
అద్భుతమైన, భయంకరమైన బలమున్న కుంభకర్ణుడు యుద్ధంలో వానరరాజు మీదికి వచ్చాడు. సుగ్రీవుడిని గట్టిగా పట్టుకుని, ప్రబలమైన గాలి మేఘాన్ని ఎత్తుకుపోయినట్లు ఎత్తుకెళ్లాడు.
స తం మహామేఘనికాశరూప- ముత్పాట్య గచ్ఛన్ యుధి కుమ్భకర్ణః। రరాజ మేరుప్రతిమానరూపో మేరుర్యథా వ్యుచ్ఛ్రితఘోరశృఙ్గః
కుంభకర్ణుడు, మహా మేఘంలా కనిపిస్తూ, యుద్ధంలో సుగ్రీవుడిని ఎత్తుకెళ్లాడు. అతని రూపం మేరు పర్వతంలా ప్రకాశిస్తూ, భయంకరమైన శిఖరంతో మెరిసిపోయింది.
తతస్తమాదాయ జగామ వీరః సంస్తూయమానో యుధి రాక్షసేన్ద్రః। శృణ్వన్ నినాదం త్రిదివాలయానాం ప్లవఙ్గరాజగ్రహవిస్మితానామ్
అప్పుడు రాక్షసేంద్రుడు, యుద్ధంలో ప్రశంసలు అందుకుంటూ, సుగ్రీవుడిని ఎత్తుకెళ్లాడు. వానరరాజు పట్టుబడటాన్ని చూసి, ఆకాశవాసులు ఆశ్చర్యంతో చేసిన అరుపులు విని పోయాడు.
తతస్తమాదాయ తదా స మేనే హరీన్ద్రమిన్ద్రోపమమిన్ద్రవీర్యః। అస్మిన్ హతే సర్వమిదం హతం స్యాత్ సరాఘవం సైన్యమితీన్ద్రశత్రుః
అప్పుడు, సుగ్రీవుడిని పట్టుకుని, ఇంద్రుడితో సమానమైన బలమున్న కుంభకర్ణుడు ఇలా ఆలోచించాడు: 'ఈ వానరరాజును చంపితే, రాఘవుడితో కూడిన ఈ సైన్యం అంతా నాశనం అవుతుంది.'
విద్రుతాం వాహినీం దృష్ట్వా వానరాణామితస్తతః। కుమ్భకర్ణేన సుగ్రీవం గృహీతం చాపి వానరమ్
వానరసైన్యం ఇక్కడ అక్కడ పరుగులు తీస్తూ పారిపోతూ ఉండగా, కుంభకర్ణుడు సుగ్రీవుడిని పట్టుకున్న దృశ్యం చూసి, వానరులు భయపడిపోయారు.
హనూమాంశ్చిన్తయామాస మతిమాన్ మారుతాత్మజః। ఏవం గృహీతే సుగ్రీవే కిం కర్తవ్యం మయా భవేత్
వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుడు, వివేకంతో ఇలా ఆలోచించాడు: 'ఇలా సుగ్రీవుడు పట్టుబడినప్పుడు, నేను ఏం చేయాలి?'
యద్ధి న్యాయ్యం మయా కర్తుం తత్ కరిష్యామ్యసంశయమ్। భూత్వా పర్వతసంకాశో నాశయిష్యామి రాక్షసమ్
నేను చేయవలసిన ధర్మమైన పనిని తప్పకుండా చేస్తాను. కొండలా మహా రూపాన్ని ధరించి, ఆ రాక్షసుడిని నాశనం చేస్తాను.
మయా హతే సంయతి కుమ్భకర్ణే మహాబలే ముష్టివిశీర్ణదేహే। విమోచితే వానరపార్థివే చ భవన్తు హృష్టాః ప్లవగాః సమగ్రాః
యుద్ధంలో మహాబలశాలి కుంభకర్ణుడిని నేను చేతులతో దేహాన్ని పగలగొట్టి, వానర రాజును విడిపిస్తే, అన్ని వానరులు ఆనందంతో ఉత్సాహపడతారు.
అథవా స్వయమప్యేష మోక్షం ప్రాప్స్యతి వానరః। గృహీతోఽయం యది భవేత్ త్రిదశైః సాసురోరగైః
లేదా, ఈ వానరుడు తానే స్వయంగా విముక్తిని పొందవచ్చు. దేవతలు, అసురులు, నాగులు ఇతనిని పట్టుకున్నట్లయితే, అతను తప్పించుకుంటాడు.
మన్యే న తావదాత్మానం బుధ్యతే వానరాధిపః। శైలప్రహారాభిహతః కుమ్భకర్ణేన సంయుగే
కుంభకర్ణుడు యుద్ధంలో కొండ వంటి దెబ్బతో కొట్టినందువల్ల వానరాధిపతి ఇంకా తనకు తానే తెలియని స్థితిలో ఉన్నాడని నేను అనుకుంటున్నాను.
అయం ముహూర్తాత్ సుగ్రీవో లబ్ధసంజ్ఞో మహాహవే। ఆత్మనో వానరాణాం చ యత్ పథ్యం తత్ కరిష్యతి
ఈ గొప్ప యుద్ధంలో, కొద్దిసేపట్లోనే సుగ్రీవుడు మళ్లీ స్ఫూర్తిని పొందుతాడు. తనకూ, వానరులకు మంచిదైనది ఏదైతే, అది చేస్తాడు.
మయా తు మోక్షితస్యాస్య సుగ్రీవస్య మహాత్మనః। అప్రీతిశ్చ భవేత్ కష్టా కీర్తినాశశ్చ శాశ్వతః
కాని నేను ఈ మహాత్ముడు సుగ్రీవుని విడిపిస్తే, అతనికి బాధ కలుగుతుంది. అంతేకాదు, అతని కీర్తి శాశ్వతంగా నశిస్తుంది.
తస్మాన్ముహూర్తం కాంక్షిష్యే విక్రమం మోక్షితస్య తు। భిన్నం చ వానరానీకం తావదాశ్వాసయామ్యహమ్
అందువల్ల, విడిపడినవాడి పరాక్రమాన్ని కొంతసేపు ఎదురుచూస్తాను. అంతవరకు, చెదరిపోయిన వానర సైన్యాన్ని ధైర్యపరుస్తాను.
ఇత్యేవం చిన్తయిత్వాథ హనూమాన్ మారుతాత్మజః। భూయః సంస్తమ్భయామాస వానరాణాం మహాచమూమ్
ఇలా ఆలోచించిన అనంతరం, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు మళ్లీ వానరుల మహాసైన్యాన్ని ఉత్సాహపరిచాడు.
స కుమ్భకర్ణోఽథ వివేశ లఙ్కాం స్ఫురన్తమాదాయ మహాహరిం తమ్। విమానచర్యాగృహగోపురస్థైః పుష్పాగ్ర్యవర్షైరభిపూజ్యమానః
తర్వాత కుంభకర్ణుడు, పోరాడుతున్న మహావానరుణ్ణి మోస్తూ లంకలోకి ప్రవేశించాడు. అప్పటికి విమానాలు, భవనాలు, గోపురాలలో ఉన్నవారు ఉత్తమ పుష్పాలతో అతనిని సత్కరించారు.
లాజగన్ధోదవర్షైస్తు సేచ్యమానః శనైః శనైః। రాజవీథ్యాస్తు శీతత్వాత్ సంజ్ఞాం ప్రాప మహాబలః
అక్కడ లాజపొడి పరిమళాలతో, ధాన్యపు వానతో మెల్లగా స్నానంచేసిన వానరుడు, రాజవీధిలోని చల్లదనంతో మళ్లీ స్పృహ పొందాడు.
తతః స సంజ్ఞాముపలభ్య కృచ్ఛ్రాద్ బలీయసస్తస్య భుజాన్తరస్థః। అవేక్షమాణః పురరాజమార్గం విచిన్తయామాస ముహుర్మహాత్మా
అనంతరం, ఆ మహాత్ముడు కష్టపడి స్పృహను పొందిన తరువాత, ఆ బలవంతుడి చేతుల్లో ఉండగానే, నగర రాజవీధిని పరిశీలిస్తూ, పునఃపునః ఆలోచించసాగాడు.
ఏవం గృహీతేన కథం ను నామ శక్యం మయా సమ్ప్రతికర్తుమద్య। తథా కరిష్యామి యథా హరీణాం భవిష్యతీష్టం చ హితం చ కార్యమ్
ఇలా పట్టుబడిన నేను, ఇప్పుడు ఎలా ప్రవర్తించగలను? అయినా, వానరులకు కావలసినది, మేలు కలిగేది జరిగేలా నేను ప్రయత్నిస్తాను.
తతః కరాగ్రైః సహసా సమేత్య రాజా హరీణామమరేన్ద్రశత్రోః। ఖరైశ్చ కర్ణౌ దశనైశ్చ నాసాం దదంశ పాదైర్విదదార పార్శ్వౌ
తర్వాత, వానరుల రాజు, దేవేంద్రునికి శత్రువు, అకస్మాత్తుగా తన చేతులతో దగ్గరికి వెళ్లి, పదునైన పళ్లతో చెవులను, దంతాలతో ముక్కును కొరికాడు. తన కాళ్లతో ప్రక్కలను చీల్చాడు.
స కుమ్భకర్ణో హృతకర్ణనాసో విదారితస్తేన రదైర్నఖైశ్చ। రోషాభిభూతః క్షతజార్ద్రగాత్రః సుగ్రీవమావిధ్య పిపేష భూమౌ
అలా కుంభకర్ణుడి చెవులు, ముక్కు తీయబడి, పళ్లతో, నఖాలతో గాయపడి, కోపంతో రక్తంలో తడిసి, సుగ్రీవుని పట్టుకుని నేలపై బలంగా నలిపేశాడు.
స భూతలే భీమబలాభిపిష్టః సురారిభిస్తైరభిహన్యమానః। జగామ ఖం కన్దుకవజ్జవేన పునశ్చ రామేణ సమాజగామ
భయంకరమైన శక్తివంతులైన ఆ దేవతాశత్రువుల చేత నేలపై నలిపించబడి, బంతిలా వేగంగా ఆకాశంలోకి ఎగిరి, మళ్లీ రాముని వద్దకు చేరాడు.
కర్ణనాసావిహీనస్తు కుమ్భకర్ణో మహాబలః। రరాజ శోణితోత్సిక్తో గిరిః ప్రస్రవణైరివ
చెవులు, ముక్కు కోల్పోయిన మహాబలుడు కుంభకర్ణుడు, రక్తంతో తడిసి, ప్రవాహాలు పారుతున్న కొండలా ప్రకాశించాడు.