స లబ్ధసంజ్ఞోఽతిబలో ముష్టిం సంగృహ్య రాక్షసః। అపహస్తేన చిక్షేప విసంజ్ఞః స పపాత హ
అతిబలుడు అయిన రాక్షసుడు మళ్లీ స్పృహ పొందాడు; తన ఎడమ చేతితో గట్టిగా ముష్టిని చేసి విసిరాడు; దాంతో స్పృహ తప్పి నేలపై పడిపోయాడు.
తస్మిన్ ప్లవగశార్దూలే విసంజ్ఞే పతితే భువి। తచ్ఛూలం సముపాదాయ సుగ్రీవమభిదుద్రువే
ఆ వానర శార్దూలుడు స్పృహ కోల్పోయి నేలపై పడిపోవడంతో, కుంభకర్ణుడు తన శూలాన్ని తీసుకుని సుగ్రీవుని మీదికి పరిగెత్తాడు.
తమాపతన్తం సమ్ప్రేక్ష్య కుమ్భకర్ణం మహాబలమ్। ఉత్పపాత తదా వీరః సుగ్రీవో వానరాధిపః
అపార బలమున్న కుంభకర్ణుడు దూసుకొస్తున్నాడని చూసి, వానరాధిపతి సుగ్రీవుడు ధైర్యంగా ఎగిరాడు.
స పర్వతాగ్రముత్క్షిప్య సమావిధ్య మహాకపిః। అభిదుద్రావ వేగేన కుమ్భకర్ణం మహాబలమ్
ఆ మహాకపి ఒక కొండ శిఖరాన్ని ఎత్తిపట్టి, దాన్ని తిప్పుతూ, వేగంగా మహాబలుడు కుంభకర్ణుని మీదికి పరిగెత్తాడు.
తమాపతన్తం సమ్ప్రేక్ష్య కుమ్భకర్ణః ప్లవంగమమ్। తస్థౌ వివృత్తసర్వాఙ్గో వానరేన్ద్రస్య సమ్ముఖః
వానరుడు దూసుకొస్తున్నాడని చూసి, కుంభకర్ణుడు తన శరీరమంతా విస్తరించి, వానరాధిపతి ఎదుట నిలబడ్డాడు.
కపిశోణితదిగ్ధాఙ్గం భక్షయన్తం మహాకపీన్। కుమ్భకర్ణం స్థితం దృష్ట్వా సుగ్రీవో వాక్యమబ్రవీత్
కపుల రక్తంతో తన అవయవాలు ముద్దబడి, మహాకపులను తినేస్తున్న కుంభకర్ణుడు అక్కడ నిలబడి ఉండడాన్ని చూసి, సుగ్రీవుడు ఇలా అన్నాడు.
పాతితాశ్చ త్వయా వీరాః కృతం కర్మ సుదుష్కరమ్। భక్షితాని చ సైన్యాని ప్రాప్తం తే పరమం యశః
ధైర్యవంతుడా, నీవు వీరులను సంహరించావు, చాలా కష్టమైన పని చేశావు, సైన్యాలను కూడా భక్షించావు. నీకు గొప్ప కీర్తి లభించింది.
త్యజ తద్ వానరానీకం ప్రాకృతైః కిం కరిష్యసి। సహస్వైకం నిపాతం మే పర్వతస్యాస్య రాక్షస
ఈ వానరసైన్యాన్ని వదిలిపెట్టు; సాధారణ వానరులతో నీకు ఏమి చేయగలవు? ఓ రాక్షసా, నా చేత ఈ కొండను ఒంటరిగా తట్టుకోగలవా చూడు.
తద్ వాక్యం హరిరాజస్య సత్త్వధైర్యసమన్వితమ్। శ్రుత్వా రాక్షసశార్దూలః కుమ్భకర్ణోఽబ్రవీద్ వచః
వానరరాజు ధైర్యంతో, స్థిరతతో చెప్పిన మాటలు వినగానే, రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన కుంభకర్ణుడు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
ప్రజాపతేస్తు పౌత్రస్త్వం తథైవర్క్షరజఃసుతః। ధృతిపౌరుషసమ్పన్నస్తస్మాద్ గర్జసి వానర
నీవు ప్రజాపతికి మనవడవు, అలాగే అర్కుని ధూళికి కుమారుడవు. ధైర్యం, పరాక్రమం నీలో ఉన్నాయి, అందుకే నీవు గర్జిస్తున్నావు వానరా.
స కుమ్భకర్ణస్య వచో నిశమ్య వ్యావిధ్య శైలం సహసా ముమోచ। తేనాజఘానోరసి కుమ్భకర్ణం శైలేన వజ్రాశనిసంనిభేన
కుంభకర్ణుడు చెప్పిన మాటలు విని, వానరరాజు ఆ కొండను తిప్పి, వేగంగా విసిరాడు. ఆ వజ్రంలాంటి కొండతో కుంభకర్ణుడి ఛాతిపై బలంగా కొట్టాడు.
తచ్ఛైలశృఙ్గం సహసా విభిన్నం భుజాన్తరే తస్య తదా విశాలే। తతో విషేదుః సహసా ప్లవంగా రక్షోగణాశ్చాపి ముదా వినేదుః
ఆ కొండశిఖరం అతని విస్తారమైన చేతుల మధ్య వెంటనే విరిగిపోయింది. వెంటనే వానరులు భయంతో అరవగా, రాక్షససైన్యం ఆనందంతో గట్టిగా కేకలు వేసింది.
స శైలశృఙ్గాభిహతశ్చుకోప ననాద రోషాచ్చ వివృత్య వక్త్రమ్। వ్యావిధ్య శూలం స తడిత్ప్రకాశం చిక్షేప హర్యృక్షపతేర్వధాయ
ఆ కొండశిఖరంతో తగిలి, అతడు కోపంతో గర్జించాడు, ముఖాన్ని విప్పి, ఉగ్రంగా అరవసాగాడు. మెరుపులా మెరిసే శూలాన్ని తిప్పి, వానరాధిపతిని చంపేందుకు విసిరాడు.
తత్ కుమ్భకర్ణస్య భుజప్రణున్నం శూలం శితం కాఞ్చనధామయష్టిమ్। క్షిప్రం సముత్పత్య నిగృహ్య దోర్భ్యాం బభఞ్జ వేగేన సుతోఽనిలస్య
కుంభకర్ణుడు విసిరిన బంగారు కంబంతో కూడిన పదునైన శూలాన్ని, హనుమంతుడు వేగంగా ఎగిరి, రెండు చేతులతో పట్టుకుని బలంగా విరిచేసాడు.
కృతం భారసహస్రస్య శూలం కాలాయసం మహత్। బభఞ్జ జానుమారోప్య తదా హృష్టః ప్లవంగమః
వెయ్యి భారం ఉన్న ఆ పెద్ద ఇనుప శూలాన్ని, ఆనందంతో హనుమంతుడు తన మోకాళిపై పెట్టి విరిచేశాడు.
శూలం భగ్నం హనుమతా దృష్ట్వా వానరవాహినీ। హృష్టా ననాద బహుశః సర్వతశ్చాపి దుద్రువే
హనుమంతుడు శూలాన్ని విరిచిన దృశ్యం చూసి, వానరసైన్యం ఆనందంతో పలుమార్లు గర్జించింది, చుట్టూ పరుగులు పెట్టింది.
బభూవాథ పరిత్రస్తో రాక్షసో విముఖోఽభవత్। సింహనాదం చ తే చక్రుః ప్రహృష్టా వనగోచరాః। మారుతిం పూజయాంచక్రుర్దృష్ట్వా శూలం తథాగతమ్
అప్పుడు రాక్షసుడు భయంతో వెనక్కి తలుపెట్టాడు. అడవి జీవులు ఆనందంతో సింహగర్జనలు చేశారు, ఆ విధంగా శూలం నాశనం అయిన దృష్టికి మారుతిని ఘనంగా సత్కరించారు.
స తత్ తథా భగ్నమవేక్ష్య శూలం చుకోప రక్షోధిపతిర్మహాత్మా। ఉత్పాట్య లఙ్కామలయాత్ స శృఙ్గం జఘాన సుగ్రీవముపేత్య తేన
అలా తన శూలం విరిగిపోయినదాన్ని చూసి, మహాత్ముడైన రాక్షసాధిపతి కోపంతో ఊగిపోయాడు. లంకా పర్వతం నుండి ఒక శిఖరాన్ని పీకి, దగ్గరికి వచ్చిన సుగ్రీవుడిపై దానితో బలంగా కొట్టాడు.
సమభ్యుపేత్యాద్భుతఘోరవీర్యం స కుమ్భకర్ణో యుధి వానరేన్ద్రమ్। జహార సుగ్రీవమభిప్రగృహ్య యథానిలో మేఘమివ ప్రచణ్డః
అద్భుతమైన, భయంకరమైన బలమున్న కుంభకర్ణుడు యుద్ధంలో వానరరాజు మీదికి వచ్చాడు. సుగ్రీవుడిని గట్టిగా పట్టుకుని, ప్రబలమైన గాలి మేఘాన్ని ఎత్తుకుపోయినట్లు ఎత్తుకెళ్లాడు.
స తం మహామేఘనికాశరూప- ముత్పాట్య గచ్ఛన్ యుధి కుమ్భకర్ణః। రరాజ మేరుప్రతిమానరూపో మేరుర్యథా వ్యుచ్ఛ్రితఘోరశృఙ్గః
కుంభకర్ణుడు, మహా మేఘంలా కనిపిస్తూ, యుద్ధంలో సుగ్రీవుడిని ఎత్తుకెళ్లాడు. అతని రూపం మేరు పర్వతంలా ప్రకాశిస్తూ, భయంకరమైన శిఖరంతో మెరిసిపోయింది.
తతస్తమాదాయ జగామ వీరః సంస్తూయమానో యుధి రాక్షసేన్ద్రః। శృణ్వన్ నినాదం త్రిదివాలయానాం ప్లవఙ్గరాజగ్రహవిస్మితానామ్
అప్పుడు రాక్షసేంద్రుడు, యుద్ధంలో ప్రశంసలు అందుకుంటూ, సుగ్రీవుడిని ఎత్తుకెళ్లాడు. వానరరాజు పట్టుబడటాన్ని చూసి, ఆకాశవాసులు ఆశ్చర్యంతో చేసిన అరుపులు విని పోయాడు.
తతస్తమాదాయ తదా స మేనే హరీన్ద్రమిన్ద్రోపమమిన్ద్రవీర్యః। అస్మిన్ హతే సర్వమిదం హతం స్యాత్ సరాఘవం సైన్యమితీన్ద్రశత్రుః
అప్పుడు, సుగ్రీవుడిని పట్టుకుని, ఇంద్రుడితో సమానమైన బలమున్న కుంభకర్ణుడు ఇలా ఆలోచించాడు: 'ఈ వానరరాజును చంపితే, రాఘవుడితో కూడిన ఈ సైన్యం అంతా నాశనం అవుతుంది.'
విద్రుతాం వాహినీం దృష్ట్వా వానరాణామితస్తతః। కుమ్భకర్ణేన సుగ్రీవం గృహీతం చాపి వానరమ్
వానరసైన్యం ఇక్కడ అక్కడ పరుగులు తీస్తూ పారిపోతూ ఉండగా, కుంభకర్ణుడు సుగ్రీవుడిని పట్టుకున్న దృశ్యం చూసి, వానరులు భయపడిపోయారు.
హనూమాంశ్చిన్తయామాస మతిమాన్ మారుతాత్మజః। ఏవం గృహీతే సుగ్రీవే కిం కర్తవ్యం మయా భవేత్
వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుడు, వివేకంతో ఇలా ఆలోచించాడు: 'ఇలా సుగ్రీవుడు పట్టుబడినప్పుడు, నేను ఏం చేయాలి?'
యద్ధి న్యాయ్యం మయా కర్తుం తత్ కరిష్యామ్యసంశయమ్। భూత్వా పర్వతసంకాశో నాశయిష్యామి రాక్షసమ్
నేను చేయవలసిన ధర్మమైన పనిని తప్పకుండా చేస్తాను. కొండలా మహా రూపాన్ని ధరించి, ఆ రాక్షసుడిని నాశనం చేస్తాను.
మయా హతే సంయతి కుమ్భకర్ణే మహాబలే ముష్టివిశీర్ణదేహే। విమోచితే వానరపార్థివే చ భవన్తు హృష్టాః ప్లవగాః సమగ్రాః
యుద్ధంలో మహాబలశాలి కుంభకర్ణుడిని నేను చేతులతో దేహాన్ని పగలగొట్టి, వానర రాజును విడిపిస్తే, అన్ని వానరులు ఆనందంతో ఉత్సాహపడతారు.
అథవా స్వయమప్యేష మోక్షం ప్రాప్స్యతి వానరః। గృహీతోఽయం యది భవేత్ త్రిదశైః సాసురోరగైః
లేదా, ఈ వానరుడు తానే స్వయంగా విముక్తిని పొందవచ్చు. దేవతలు, అసురులు, నాగులు ఇతనిని పట్టుకున్నట్లయితే, అతను తప్పించుకుంటాడు.
మన్యే న తావదాత్మానం బుధ్యతే వానరాధిపః। శైలప్రహారాభిహతః కుమ్భకర్ణేన సంయుగే
కుంభకర్ణుడు యుద్ధంలో కొండ వంటి దెబ్బతో కొట్టినందువల్ల వానరాధిపతి ఇంకా తనకు తానే తెలియని స్థితిలో ఉన్నాడని నేను అనుకుంటున్నాను.
అయం ముహూర్తాత్ సుగ్రీవో లబ్ధసంజ్ఞో మహాహవే। ఆత్మనో వానరాణాం చ యత్ పథ్యం తత్ కరిష్యతి
ఈ గొప్ప యుద్ధంలో, కొద్దిసేపట్లోనే సుగ్రీవుడు మళ్లీ స్ఫూర్తిని పొందుతాడు. తనకూ, వానరులకు మంచిదైనది ఏదైతే, అది చేస్తాడు.
మయా తు మోక్షితస్యాస్య సుగ్రీవస్య మహాత్మనః। అప్రీతిశ్చ భవేత్ కష్టా కీర్తినాశశ్చ శాశ్వతః
కాని నేను ఈ మహాత్ముడు సుగ్రీవుని విడిపిస్తే, అతనికి బాధ కలుగుతుంది. అంతేకాదు, అతని కీర్తి శాశ్వతంగా నశిస్తుంది.