యథా శుష్కాణ్యరణ్యాని గ్రీష్మే దహతి పావకః। తథా వానరసైన్యాని కుమ్భకర్ణో దదాహ సః
ఎండాకాలంలో అరణ్యాల్లో పొడి చెట్లను అగ్ని కాల్చినట్టు, కుంభకర్ణుడు వానర సైన్యాలను కాల్చేశాడు.
తతస్తే వధ్యమానాస్తు హతయూథాః ప్లవంగమాః। వానరా భయసంవిగ్నా వినేదుర్వికృతైః స్వరైః
అప్పుడు వధించబడుతూ, తమ గుంపులు నశించిపోతుండగా, వానరులు భయంతో వక్రమైన స్వరాలతో అరవడం మొదలుపెట్టారు.
అనేకశో వధ్యమానాః కుమ్భకర్ణేన వానరాః। రాఘవం శరణం జగ్ముర్వ్యథితా భిన్నచేతసః
కుంభకర్ణుడు వధిస్తున్న అనేక వానరులు, బాధతో, మనస్సు తల్లడిల్లి, రాఘవుని ఆశ్రయంగా చేరారు.
ప్రభగ్నాన్ వానరాన్ దృష్ట్వా వజ్రహస్తాత్మజాత్మజః। అభ్యధావత వేగేన కుమ్భకర్ణం మహాహవే
వజ్రహస్తుని చేతిలో వానరులు చితికిపోతున్నదాన్ని చూసి, వాయుపుత్రుని కుమారుడు మహాయుద్ధంలో వేగంగా కుంభకర్ణుని మీదికి పరిగెత్తాడు.
శైలశృఙ్గం మహద్ గృహ్య వినదన్ స ముహుర్ముహుః। త్రాసయన్ రాక్షసాన్ సర్వాన్ కుమ్భకర్ణపదానుగాన్
ఒక పెద్ద కొండ శిఖరాన్ని ఎత్తిపట్టి, మళ్లీ మళ్లీ గర్జిస్తూ, కుంభకర్ణుని అనుచరమైన రాక్షసులందరినీ భయపెట్టాడు.
చిక్షేప శైలశిఖరం కుమ్భకర్ణస్య మూర్ధని। స తేనాభిహతో మూర్ధ్ని శైలేనేన్ద్రరిపుస్తదా
ఆ కొండ శిఖరాన్ని కుంభకర్ణుని తలపైకి విసిరాడు; ఆ కొండ తలపై పడటంతో, ఇంద్రుని శత్రువు గాయపడ్డాడు.
కుమ్భకర్ణః ప్రజజ్వాల క్రోధేన మహతా తదా। సోఽభ్యధావత వేగేన వాలిపుత్రమమర్షణః
అప్పుడు కుంభకర్ణుడు గొప్ప కోపంతో మండిపడి, ఆగ్రహంతో వాలిపుత్రుని మీద వేగంగా దూకాడు.
కుమ్భకర్ణో మహానాదస్త్రాసయన్ సర్వవానరాన్। శూలం ససర్జ వై రోషాదఙ్గదే తు మహాబలః
కుంభకర్ణుడు గొప్ప గర్జనతో వానరులందరినీ భయపెట్టాడు; కోపంతో తన శూలాన్ని మహాబలుడు అంగదునిపై విసిరాడు.
తదాపతన్తం బలవాన్ యుద్ధమార్గవిశారదః। లాఘవాన్మోక్షయామాస బలవాన్ వానరర్షభః
ఆ శక్తివంతమైన శూలం వేగంగా వస్తుండగా, యుద్ధ నైపుణ్యం కలిగిన వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, తన చురుకుతనంతో దాన్ని తప్పించుకున్నాడు.
ఉత్పత్య చైనం తరసా తలేనోరస్యతాడయత్। స తేనాభిహతః కోపాత్ ప్రముమోహాచలోపమః
వేగంగా ఎగిరి, తన తలంతో అతని ఛాతిపై బలంగా కొట్టాడు; ఆ దెబ్బతో కోపంతో, కొండలాంటి వాడు అపస్మారంలో పడిపోయాడు.
స లబ్ధసంజ్ఞోఽతిబలో ముష్టిం సంగృహ్య రాక్షసః। అపహస్తేన చిక్షేప విసంజ్ఞః స పపాత హ
అతిబలుడు అయిన రాక్షసుడు మళ్లీ స్పృహ పొందాడు; తన ఎడమ చేతితో గట్టిగా ముష్టిని చేసి విసిరాడు; దాంతో స్పృహ తప్పి నేలపై పడిపోయాడు.
తస్మిన్ ప్లవగశార్దూలే విసంజ్ఞే పతితే భువి। తచ్ఛూలం సముపాదాయ సుగ్రీవమభిదుద్రువే
ఆ వానర శార్దూలుడు స్పృహ కోల్పోయి నేలపై పడిపోవడంతో, కుంభకర్ణుడు తన శూలాన్ని తీసుకుని సుగ్రీవుని మీదికి పరిగెత్తాడు.
తమాపతన్తం సమ్ప్రేక్ష్య కుమ్భకర్ణం మహాబలమ్। ఉత్పపాత తదా వీరః సుగ్రీవో వానరాధిపః
అపార బలమున్న కుంభకర్ణుడు దూసుకొస్తున్నాడని చూసి, వానరాధిపతి సుగ్రీవుడు ధైర్యంగా ఎగిరాడు.
స పర్వతాగ్రముత్క్షిప్య సమావిధ్య మహాకపిః। అభిదుద్రావ వేగేన కుమ్భకర్ణం మహాబలమ్
ఆ మహాకపి ఒక కొండ శిఖరాన్ని ఎత్తిపట్టి, దాన్ని తిప్పుతూ, వేగంగా మహాబలుడు కుంభకర్ణుని మీదికి పరిగెత్తాడు.
తమాపతన్తం సమ్ప్రేక్ష్య కుమ్భకర్ణః ప్లవంగమమ్। తస్థౌ వివృత్తసర్వాఙ్గో వానరేన్ద్రస్య సమ్ముఖః
వానరుడు దూసుకొస్తున్నాడని చూసి, కుంభకర్ణుడు తన శరీరమంతా విస్తరించి, వానరాధిపతి ఎదుట నిలబడ్డాడు.
కపిశోణితదిగ్ధాఙ్గం భక్షయన్తం మహాకపీన్। కుమ్భకర్ణం స్థితం దృష్ట్వా సుగ్రీవో వాక్యమబ్రవీత్
కపుల రక్తంతో తన అవయవాలు ముద్దబడి, మహాకపులను తినేస్తున్న కుంభకర్ణుడు అక్కడ నిలబడి ఉండడాన్ని చూసి, సుగ్రీవుడు ఇలా అన్నాడు.
పాతితాశ్చ త్వయా వీరాః కృతం కర్మ సుదుష్కరమ్। భక్షితాని చ సైన్యాని ప్రాప్తం తే పరమం యశః
ధైర్యవంతుడా, నీవు వీరులను సంహరించావు, చాలా కష్టమైన పని చేశావు, సైన్యాలను కూడా భక్షించావు. నీకు గొప్ప కీర్తి లభించింది.
త్యజ తద్ వానరానీకం ప్రాకృతైః కిం కరిష్యసి। సహస్వైకం నిపాతం మే పర్వతస్యాస్య రాక్షస
ఈ వానరసైన్యాన్ని వదిలిపెట్టు; సాధారణ వానరులతో నీకు ఏమి చేయగలవు? ఓ రాక్షసా, నా చేత ఈ కొండను ఒంటరిగా తట్టుకోగలవా చూడు.
తద్ వాక్యం హరిరాజస్య సత్త్వధైర్యసమన్వితమ్। శ్రుత్వా రాక్షసశార్దూలః కుమ్భకర్ణోఽబ్రవీద్ వచః
వానరరాజు ధైర్యంతో, స్థిరతతో చెప్పిన మాటలు వినగానే, రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన కుంభకర్ణుడు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
ప్రజాపతేస్తు పౌత్రస్త్వం తథైవర్క్షరజఃసుతః। ధృతిపౌరుషసమ్పన్నస్తస్మాద్ గర్జసి వానర
నీవు ప్రజాపతికి మనవడవు, అలాగే అర్కుని ధూళికి కుమారుడవు. ధైర్యం, పరాక్రమం నీలో ఉన్నాయి, అందుకే నీవు గర్జిస్తున్నావు వానరా.
స కుమ్భకర్ణస్య వచో నిశమ్య వ్యావిధ్య శైలం సహసా ముమోచ। తేనాజఘానోరసి కుమ్భకర్ణం శైలేన వజ్రాశనిసంనిభేన
కుంభకర్ణుడు చెప్పిన మాటలు విని, వానరరాజు ఆ కొండను తిప్పి, వేగంగా విసిరాడు. ఆ వజ్రంలాంటి కొండతో కుంభకర్ణుడి ఛాతిపై బలంగా కొట్టాడు.
తచ్ఛైలశృఙ్గం సహసా విభిన్నం భుజాన్తరే తస్య తదా విశాలే। తతో విషేదుః సహసా ప్లవంగా రక్షోగణాశ్చాపి ముదా వినేదుః
ఆ కొండశిఖరం అతని విస్తారమైన చేతుల మధ్య వెంటనే విరిగిపోయింది. వెంటనే వానరులు భయంతో అరవగా, రాక్షససైన్యం ఆనందంతో గట్టిగా కేకలు వేసింది.
స శైలశృఙ్గాభిహతశ్చుకోప ననాద రోషాచ్చ వివృత్య వక్త్రమ్। వ్యావిధ్య శూలం స తడిత్ప్రకాశం చిక్షేప హర్యృక్షపతేర్వధాయ
ఆ కొండశిఖరంతో తగిలి, అతడు కోపంతో గర్జించాడు, ముఖాన్ని విప్పి, ఉగ్రంగా అరవసాగాడు. మెరుపులా మెరిసే శూలాన్ని తిప్పి, వానరాధిపతిని చంపేందుకు విసిరాడు.
తత్ కుమ్భకర్ణస్య భుజప్రణున్నం శూలం శితం కాఞ్చనధామయష్టిమ్। క్షిప్రం సముత్పత్య నిగృహ్య దోర్భ్యాం బభఞ్జ వేగేన సుతోఽనిలస్య
కుంభకర్ణుడు విసిరిన బంగారు కంబంతో కూడిన పదునైన శూలాన్ని, హనుమంతుడు వేగంగా ఎగిరి, రెండు చేతులతో పట్టుకుని బలంగా విరిచేసాడు.
కృతం భారసహస్రస్య శూలం కాలాయసం మహత్। బభఞ్జ జానుమారోప్య తదా హృష్టః ప్లవంగమః
వెయ్యి భారం ఉన్న ఆ పెద్ద ఇనుప శూలాన్ని, ఆనందంతో హనుమంతుడు తన మోకాళిపై పెట్టి విరిచేశాడు.
శూలం భగ్నం హనుమతా దృష్ట్వా వానరవాహినీ। హృష్టా ననాద బహుశః సర్వతశ్చాపి దుద్రువే
హనుమంతుడు శూలాన్ని విరిచిన దృశ్యం చూసి, వానరసైన్యం ఆనందంతో పలుమార్లు గర్జించింది, చుట్టూ పరుగులు పెట్టింది.
బభూవాథ పరిత్రస్తో రాక్షసో విముఖోఽభవత్। సింహనాదం చ తే చక్రుః ప్రహృష్టా వనగోచరాః। మారుతిం పూజయాంచక్రుర్దృష్ట్వా శూలం తథాగతమ్
అప్పుడు రాక్షసుడు భయంతో వెనక్కి తలుపెట్టాడు. అడవి జీవులు ఆనందంతో సింహగర్జనలు చేశారు, ఆ విధంగా శూలం నాశనం అయిన దృష్టికి మారుతిని ఘనంగా సత్కరించారు.
స తత్ తథా భగ్నమవేక్ష్య శూలం చుకోప రక్షోధిపతిర్మహాత్మా। ఉత్పాట్య లఙ్కామలయాత్ స శృఙ్గం జఘాన సుగ్రీవముపేత్య తేన
అలా తన శూలం విరిగిపోయినదాన్ని చూసి, మహాత్ముడైన రాక్షసాధిపతి కోపంతో ఊగిపోయాడు. లంకా పర్వతం నుండి ఒక శిఖరాన్ని పీకి, దగ్గరికి వచ్చిన సుగ్రీవుడిపై దానితో బలంగా కొట్టాడు.
సమభ్యుపేత్యాద్భుతఘోరవీర్యం స కుమ్భకర్ణో యుధి వానరేన్ద్రమ్। జహార సుగ్రీవమభిప్రగృహ్య యథానిలో మేఘమివ ప్రచణ్డః
అద్భుతమైన, భయంకరమైన బలమున్న కుంభకర్ణుడు యుద్ధంలో వానరరాజు మీదికి వచ్చాడు. సుగ్రీవుడిని గట్టిగా పట్టుకుని, ప్రబలమైన గాలి మేఘాన్ని ఎత్తుకుపోయినట్లు ఎత్తుకెళ్లాడు.
స తం మహామేఘనికాశరూప- ముత్పాట్య గచ్ఛన్ యుధి కుమ్భకర్ణః। రరాజ మేరుప్రతిమానరూపో మేరుర్యథా వ్యుచ్ఛ్రితఘోరశృఙ్గః
కుంభకర్ణుడు, మహా మేఘంలా కనిపిస్తూ, యుద్ధంలో సుగ్రీవుడిని ఎత్తుకెళ్లాడు. అతని రూపం మేరు పర్వతంలా ప్రకాశిస్తూ, భయంకరమైన శిఖరంతో మెరిసిపోయింది.