దత్తప్రహారవ్యథితా ముముహుః శోణితోక్షితాః। నిపేతుస్తే తు మేదిన్యాం నికృత్తా ఇవ కింశుకాః
ఆ దెబ్బలతో గాయపడి, రక్తంలో తడిసి, వారు స్పృహ కోల్పోయి, కత్తిరించిన కింశుక పువ్వుల్లా భూమిపై పడిపోయారు.
తేషు వానరముఖ్యేషు పాతితేషు మహాత్మసు। వానరాణాం సహస్రాణి కుమ్భకర్ణం ప్రదుద్రువుః
ఆ మహాత్ములైన వానర ప్రధానులు పడిపోవడంతో, వానరుల వేలాది మంది కుంభకర్ణుని నుండి పారిపోయారు.
తం శైలమివ శైలాభాః సర్వే తు ప్లవగర్షభాః। సమారుహ్య సముత్పత్య దదంశుశ్చ మహాబలాః
పర్వతాల్లాంటి ఆ వానర నాయకులు అందరూ అతని మీదెక్కి, ఎగిరి, అతన్ని కొరికి గాయపరిచారు.
తం నఖైర్దశనైశ్చాపి ముష్టిభిర్బాహుభిస్తథా। కుమ్భకర్ణం మహాబాహుం నిజఘ్నుః ప్లవగర్షభాః
వారు తమ గోర్లు, పళ్ళు, ముష్టులు, బాహువులతో కుంభకర్ణుని, ఆ మహాబాహువును గాయపరిచారు.
స వానరసహస్రైస్తు విచితః పర్వతోపమః। రరాజ రాక్షసవ్యాఘ్రో గిరిరాత్మరుహైరివ
వానరుల వేలాది మంది అతనిపై చేరిపోవడంతో, ఆ రాక్షస సింహుడు పర్వతాన్ని తాను పెరిగిన చెట్లతో అలంకరించినట్లుగా ప్రకాశించాడు.
బాహుభ్యాం వానరాన్ సర్వాన్ ప్రగృహ్య స మహాబలః। భక్షయామాస సంక్రుద్ధో గరుడః పన్నగానివ
అతడు మహా బలంతో తన బాహువులతో వానరులను పట్టుకుని, కోపంతో గరుడుడు పాములను మింగినట్లు వారిని మింగసాగాడు.
ప్రక్షిప్తాః కుమ్భకర్ణేన వక్త్రే పాతాలసంనిభే। నాసాపుటాభ్యాం సంజగ్ముః కర్ణాభ్యాం చైవ వానరాః
కుంభకర్ణుడు తన పాతాళంలా లోతైన నోటిలో వానరులను వేసినప్పుడు, వారు ముక్కు రంధ్రాలు, చెవి రంధ్రాల ద్వారా బయటకు వచ్చారు.
భక్షయన్ భృశసంక్రుద్ధో హరీన్ పర్వతసంనిభః। బభఞ్జ వానరాన్ సర్వాన్ సంక్రుద్ధో రాక్షసోత్తమః
పర్వతంలా ఉన్న ఆ రాక్షసోత్తముడు, భయంకరంగా కోపంతో వానరులను మింగుతూ, తన ఆగ్రహంలో వారిని నాశనం చేశాడు.
మాంసశోణితసంక్లేదాం కుర్వన్ భూమిం స రాక్షసః। చచార హరిసైన్యేషు కాలాగ్నిరివ మూర్చ్ఛితః
ఆ రాక్షసుడు మాంసం, రక్తంతో నేలను తడిపేస్తూ, కోపంతో మునిగిపోయిన కాలాగ్నిలా వానర సైన్యంలో సంచరించాడు.
వజ్రహస్తో యథా శక్రః పాశహస్త ఇవాన్తకః। శూలహస్తో బభౌ యుద్ధే కుమ్భకర్ణో మహాబలః
యుద్ధంలో మహాబలుడు కుంభకర్ణుడు చేతిలో శూలంతో, వజ్రాన్ని పట్టుకున్న ఇంద్రుడిలా, పాశాన్ని పట్టుకున్న యమధర్మరాజులా ప్రకాశించాడు.
యథా శుష్కాణ్యరణ్యాని గ్రీష్మే దహతి పావకః। తథా వానరసైన్యాని కుమ్భకర్ణో దదాహ సః
ఎండాకాలంలో అరణ్యాల్లో పొడి చెట్లను అగ్ని కాల్చినట్టు, కుంభకర్ణుడు వానర సైన్యాలను కాల్చేశాడు.
తతస్తే వధ్యమానాస్తు హతయూథాః ప్లవంగమాః। వానరా భయసంవిగ్నా వినేదుర్వికృతైః స్వరైః
అప్పుడు వధించబడుతూ, తమ గుంపులు నశించిపోతుండగా, వానరులు భయంతో వక్రమైన స్వరాలతో అరవడం మొదలుపెట్టారు.
అనేకశో వధ్యమానాః కుమ్భకర్ణేన వానరాః। రాఘవం శరణం జగ్ముర్వ్యథితా భిన్నచేతసః
కుంభకర్ణుడు వధిస్తున్న అనేక వానరులు, బాధతో, మనస్సు తల్లడిల్లి, రాఘవుని ఆశ్రయంగా చేరారు.
ప్రభగ్నాన్ వానరాన్ దృష్ట్వా వజ్రహస్తాత్మజాత్మజః। అభ్యధావత వేగేన కుమ్భకర్ణం మహాహవే
వజ్రహస్తుని చేతిలో వానరులు చితికిపోతున్నదాన్ని చూసి, వాయుపుత్రుని కుమారుడు మహాయుద్ధంలో వేగంగా కుంభకర్ణుని మీదికి పరిగెత్తాడు.
శైలశృఙ్గం మహద్ గృహ్య వినదన్ స ముహుర్ముహుః। త్రాసయన్ రాక్షసాన్ సర్వాన్ కుమ్భకర్ణపదానుగాన్
ఒక పెద్ద కొండ శిఖరాన్ని ఎత్తిపట్టి, మళ్లీ మళ్లీ గర్జిస్తూ, కుంభకర్ణుని అనుచరమైన రాక్షసులందరినీ భయపెట్టాడు.
చిక్షేప శైలశిఖరం కుమ్భకర్ణస్య మూర్ధని। స తేనాభిహతో మూర్ధ్ని శైలేనేన్ద్రరిపుస్తదా
ఆ కొండ శిఖరాన్ని కుంభకర్ణుని తలపైకి విసిరాడు; ఆ కొండ తలపై పడటంతో, ఇంద్రుని శత్రువు గాయపడ్డాడు.
కుమ్భకర్ణః ప్రజజ్వాల క్రోధేన మహతా తదా। సోఽభ్యధావత వేగేన వాలిపుత్రమమర్షణః
అప్పుడు కుంభకర్ణుడు గొప్ప కోపంతో మండిపడి, ఆగ్రహంతో వాలిపుత్రుని మీద వేగంగా దూకాడు.
కుమ్భకర్ణో మహానాదస్త్రాసయన్ సర్వవానరాన్। శూలం ససర్జ వై రోషాదఙ్గదే తు మహాబలః
కుంభకర్ణుడు గొప్ప గర్జనతో వానరులందరినీ భయపెట్టాడు; కోపంతో తన శూలాన్ని మహాబలుడు అంగదునిపై విసిరాడు.
తదాపతన్తం బలవాన్ యుద్ధమార్గవిశారదః। లాఘవాన్మోక్షయామాస బలవాన్ వానరర్షభః
ఆ శక్తివంతమైన శూలం వేగంగా వస్తుండగా, యుద్ధ నైపుణ్యం కలిగిన వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, తన చురుకుతనంతో దాన్ని తప్పించుకున్నాడు.
ఉత్పత్య చైనం తరసా తలేనోరస్యతాడయత్। స తేనాభిహతః కోపాత్ ప్రముమోహాచలోపమః
వేగంగా ఎగిరి, తన తలంతో అతని ఛాతిపై బలంగా కొట్టాడు; ఆ దెబ్బతో కోపంతో, కొండలాంటి వాడు అపస్మారంలో పడిపోయాడు.
స లబ్ధసంజ్ఞోఽతిబలో ముష్టిం సంగృహ్య రాక్షసః। అపహస్తేన చిక్షేప విసంజ్ఞః స పపాత హ
అతిబలుడు అయిన రాక్షసుడు మళ్లీ స్పృహ పొందాడు; తన ఎడమ చేతితో గట్టిగా ముష్టిని చేసి విసిరాడు; దాంతో స్పృహ తప్పి నేలపై పడిపోయాడు.
తస్మిన్ ప్లవగశార్దూలే విసంజ్ఞే పతితే భువి। తచ్ఛూలం సముపాదాయ సుగ్రీవమభిదుద్రువే
ఆ వానర శార్దూలుడు స్పృహ కోల్పోయి నేలపై పడిపోవడంతో, కుంభకర్ణుడు తన శూలాన్ని తీసుకుని సుగ్రీవుని మీదికి పరిగెత్తాడు.
తమాపతన్తం సమ్ప్రేక్ష్య కుమ్భకర్ణం మహాబలమ్। ఉత్పపాత తదా వీరః సుగ్రీవో వానరాధిపః
అపార బలమున్న కుంభకర్ణుడు దూసుకొస్తున్నాడని చూసి, వానరాధిపతి సుగ్రీవుడు ధైర్యంగా ఎగిరాడు.
స పర్వతాగ్రముత్క్షిప్య సమావిధ్య మహాకపిః। అభిదుద్రావ వేగేన కుమ్భకర్ణం మహాబలమ్
ఆ మహాకపి ఒక కొండ శిఖరాన్ని ఎత్తిపట్టి, దాన్ని తిప్పుతూ, వేగంగా మహాబలుడు కుంభకర్ణుని మీదికి పరిగెత్తాడు.
తమాపతన్తం సమ్ప్రేక్ష్య కుమ్భకర్ణః ప్లవంగమమ్। తస్థౌ వివృత్తసర్వాఙ్గో వానరేన్ద్రస్య సమ్ముఖః
వానరుడు దూసుకొస్తున్నాడని చూసి, కుంభకర్ణుడు తన శరీరమంతా విస్తరించి, వానరాధిపతి ఎదుట నిలబడ్డాడు.
కపిశోణితదిగ్ధాఙ్గం భక్షయన్తం మహాకపీన్। కుమ్భకర్ణం స్థితం దృష్ట్వా సుగ్రీవో వాక్యమబ్రవీత్
కపుల రక్తంతో తన అవయవాలు ముద్దబడి, మహాకపులను తినేస్తున్న కుంభకర్ణుడు అక్కడ నిలబడి ఉండడాన్ని చూసి, సుగ్రీవుడు ఇలా అన్నాడు.
పాతితాశ్చ త్వయా వీరాః కృతం కర్మ సుదుష్కరమ్। భక్షితాని చ సైన్యాని ప్రాప్తం తే పరమం యశః
ధైర్యవంతుడా, నీవు వీరులను సంహరించావు, చాలా కష్టమైన పని చేశావు, సైన్యాలను కూడా భక్షించావు. నీకు గొప్ప కీర్తి లభించింది.
త్యజ తద్ వానరానీకం ప్రాకృతైః కిం కరిష్యసి। సహస్వైకం నిపాతం మే పర్వతస్యాస్య రాక్షస
ఈ వానరసైన్యాన్ని వదిలిపెట్టు; సాధారణ వానరులతో నీకు ఏమి చేయగలవు? ఓ రాక్షసా, నా చేత ఈ కొండను ఒంటరిగా తట్టుకోగలవా చూడు.
తద్ వాక్యం హరిరాజస్య సత్త్వధైర్యసమన్వితమ్। శ్రుత్వా రాక్షసశార్దూలః కుమ్భకర్ణోఽబ్రవీద్ వచః
వానరరాజు ధైర్యంతో, స్థిరతతో చెప్పిన మాటలు వినగానే, రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన కుంభకర్ణుడు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
ప్రజాపతేస్తు పౌత్రస్త్వం తథైవర్క్షరజఃసుతః। ధృతిపౌరుషసమ్పన్నస్తస్మాద్ గర్జసి వానర
నీవు ప్రజాపతికి మనవడవు, అలాగే అర్కుని ధూళికి కుమారుడవు. ధైర్యం, పరాక్రమం నీలో ఉన్నాయి, అందుకే నీవు గర్జిస్తున్నావు వానరా.