thumb|అష్టపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే అష్టపఞ్చాశః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో యాభై ఎనిమిదవ సర్గను వినండి.
తతస్త్రిశఙ్కోర్వచనం శ్రుత్వా క్రోధసమన్వితమ్। ఋషిపుత్రశతం రామ రాజానమిదమబ్రవీత్
తదుపరి, త్రిశంకువు కోపంతో చెప్పిన మాటలు విని, వందమంది ఋషిపుత్రులు, ఓ రామా, రాజును ఇలా అడిగారు.
ప్రత్యాఖ్యాతోఽసి దుర్మేధో గురుణా సత్యవాదినా। తం కథం సమతిక్రమ్య శాఖాన్తరముపేయివాన్
నీ గురువు, సత్యవాది, నిన్ను తిరస్కరించాడు. అయినా నువ్వెలా మరొక శాఖవద్దకు వెళ్లావు, చెడు మనసున్నవాడా?
ఇక్ష్వాకూణాం హి సర్వేషాం పురోధాః పరమా గతిః। న చాతిక్రమితుం శక్యం వచనం సత్యవాదినః
ఇక్ష్వాకువంశంలో అందరికీ పురోహితుడే గొప్పదారి. సత్యవాది మాటను ఎవరూ అతిక్రమించలేరు.
అశక్యమితి సోవాచ వసిష్ఠో భగవానృషిః। తం వయం వై సమాహర్తుం క్రతుం శక్తాః కథంచన
అది అసాధ్యమని వశిష్ఠ మహర్షి అన్నాడు. అయినా మేము ఏదో విధంగా యజ్ఞాన్ని నిర్వహించగలం.
బాలిశస్త్వం నరశ్రేష్ఠ గమ్యతాం స్వపురం పునః। యాజనే భగవాన్ శక్తస్త్రైలోక్యస్యాపి పార్థివ
నీవు ఇంకా బాలుడివి, మాన్యుడా, మళ్ళీ నీ నగరానికి వెళ్ళిపో. ఈ యజ్ఞాన్ని మూడు లోకాలకైనా వశిష్ఠుడు చేయగలడు, రాజా.
అవమానం కథం కర్తుం తస్య శక్ష్యామహే వయమ్। తేషాం తద్ వచనం శ్రుత్వా క్రోధపర్యాకులాక్షరమ్
మనము ఆయనను ఎట్లా అవమానించగలం? వారు కోపంతో నిండిన మాటలు చెప్పినప్పుడు—
స రాజా పునరేవైతానిదం వచనమబ్రవీత్। ప్రత్యాఖ్యాతో భగవతా గురుపుత్రైస్తథైవ హి
అప్పుడు రాజు మళ్లీ వారితో ఇలా అన్నాడు: 'భగవంతుడు, అలాగే గురుపుత్రులు కూడా నన్ను తిరస్కరించారు.'
అన్యాం గతిం గమిష్యామి స్వస్తి వోఽస్తు తపోధనాః। ఋషిపుత్రాస్తు తచ్ఛ్రుత్వా వాక్యం ఘోరాభిసంహితమ్
'ఇంకొక మార్గం వెతుకుతాను. మునులారా, మీకు శుభం కలగాలి.' అని అన్నాడు. ఋషిపుత్రులు ఆ భయంకరమైన మాటలు విని—
శేపుః పరమసంక్రుద్ధాశ్చణ్డాలత్వం గమిష్యసి। ఇత్యుక్త్వా తే మహాత్మానో వివిశుః స్వం స్వమాశ్రమమ్
అతిగా కోపంతో వారు శాపమిచ్చారు: 'నీవు చండాలుడవుతావు!' అని చెప్పి, ఆ మహాత్ములు తమ ఆశ్రమాలకు వెళ్లిపోయారు.
అథ రాత్ర్యాం వ్యతీతాయాం రాజా చణ్డాలతాం గతః। నీలవస్త్రధరో నీలః పురుషో ధ్వస్తమూర్ధజః
రాత్రి గడిచిన తరువాత, రాజు చండాలుడయ్యాడు; నీలవస్త్రాలు ధరించి, నల్లగా, జుట్టు చిత్తడిగా మారాడు.
చిత్యమాల్యాంగరాగశ్చ ఆయసాభరణోఽభవత్। తం దృష్ట్వా మన్త్రిణః సర్వే త్యజ్య చణ్డాలరూపిణమ్
చిత్తిన మాలలు వేసుకొని, బూడిద పూసుకొని, ఇనుపాభరణాలు ధరించాడు. అతన్ని చండాల రూపంలో చూసి, అతని మంత్రి వర్గం అంతా—
ప్రాద్రవన్ సహితా రామ పౌరా యేఽస్యానుగామినః। ఏకో హి రాజా కాకుత్స్థ జగామ పరమాత్మవాన్
ఓ రామా, అతని అనుచరులైన పౌరులతో కలిసి పారిపోయారు. కకుత్స్థ వంశజుడైన ఆ రాజు ఒక్కడే, పరమాత్మబలంతో ముందుకు వెళ్లాడు.
దహ్యమానో దివారాత్రం విశ్వామిత్రం తపోధనమ్। విశ్వామిత్రస్తు తం దృష్ట్వా రాజానం విఫలీకృతమ్
పగలు రాత్రి తపించుకుంటూ, విశ్వామిత్రుడిని ఆశ్రయించాడు. విశ్వామిత్రుడు రాజును ఫలితం లేకుండా చూసి—
చణ్డాలరూపిణం రామ మునిః కారుణ్యమాగతః। కారుణ్యాత్ స మహాతేజా వాక్యం పరమధార్మికః
చండాల రూపంలో ఉన్న రాజును చూసి, ఆ ముని దయతో నిండిపోయాడు. ఆ మహాత్ముడు, పరమధార్మికుడు, దయతో ఇలా అన్నాడు—
ఇదం జగాద భద్రం తే రాజానం ఘోరదర్శనమ్। కిమాగమనకార్యం తే రాజపుత్ర మహాబల
'నీకు శుభం కలగాలి,' అని ఆ భయంకర రూపంలో ఉన్న రాజును ఉద్దేశించి అన్నాడు. 'ఓ మహాబలుడా, నీవు ఎందుకు వచ్చావు?'
అయోధ్యాధిపతే వీర శాపాచ్చణ్డాలతాం గతః। అథ తద్వాక్యమాకర్ణ్య రాజా చణ్డాలతాం గతః
అయోధ్యాధిపతి వీరా, శాపం వల్ల నీవు చండాలుడవయ్యావు. ఆ మాటలు విన్న రాజు కూడా చండాలుడిగా మారిపోయాడు.
అబ్రవీత్ ప్రాఞ్జలిర్వాక్యం వాక్యజ్ఞో వాక్యకోవిదమ్। ప్రత్యాఖ్యాతోఽస్మి గురుణా గురుపుత్రైస్తథైవ చ
రాజు చేతులు జోడించి, మాటల్లో నిపుణుడైన వానికి ఇలా అన్నాడు: "నా గురువు, ఆయన కుమారులు నన్ను తిరస్కరించారు."
అనవాప్యైవ తం కామం మయా ప్రాప్తో విపర్యయః। సశరీరో దివం యాయామితి మే సౌమ్యదర్శన
నా కోరిక నెరవేరక ముందే నాకు విరుద్ధమైనదే ఎదురైంది. దయతో కనిపించే వాడా, నేను శరీరంతోనే స్వర్గానికి వెళ్లాలని కోరుకుంటున్నాను.
మయా చేష్టం క్రతుశతం తచ్చ నావాప్యతే ఫలమ్। అనృతం నోక్తపూర్వం మే న చ వక్ష్యే కదాచన
నేను వంద యజ్ఞాలు చేసినా ఫలితం దక్కలేదు. నేను ఎప్పుడూ అబద్ధం చెప్పలేదు, ఇకపై కూడా చెప్పను.
కృచ్ఛ్రేష్వపి గతః సౌమ్య క్షత్రధర్మేణ తే శపే। యజ్ఞైర్బహువిధైరిష్టం ప్రజా ధర్మేణ పాలితాః
సంకటాల్లో ఉన్నప్పటికీ, ఓ సౌమ్యుడా, నేను క్షత్రియ ధర్మాన్ని పాటించాను. అనేక యజ్ఞాలు చేసి, ప్రజలను ధర్మంతో రక్షించాను.
గురవశ్చ మహాత్మానః శీలవృత్తేన తోషితాః। ధర్మే ప్రయతమానస్య యజ్ఞం చాహర్తుమిచ్ఛతః
పెద్దలు, మహాత్ములు నా స్వభావం, ప్రవర్తనతో సంతృప్తి చెందారు. నేను ధర్మంలో శ్రమించి, యజ్ఞం చేయాలని కోరుకున్నాను.
పరితోషం న గచ్ఛన్తి గురవో మునిపుంగవ। దైవమేవ పరం మన్యే పౌరుషం తు నిరర్థకమ్
అయినా, మునులలో శ్రేష్ఠుడా, పెద్దలు సంతృప్తి చెందడం లేదు. నేను విధిని అత్యంత ముఖ్యమైనదిగా భావిస్తున్నాను, మానవ ప్రయత్నం వ్యర్థమని అనుకుంటున్నాను.
దైవేనాక్రమ్యతే సర్వం దైవం హి పరమా గతిః। తస్య మే పరమార్తస్య ప్రసాదమభికాంక్షతః। కర్తుమర్హసి భద్రం తే దైవోపహతకర్మణః
విధి అన్నిటినీ అధిగమిస్తుంది; విధే పరమగమ్యం. నేను ఎంతో బాధపడుతూ నీ కృప కోరుతున్నాను. విధి వల్ల నా కార్యాలు అడ్డుపడినందున, నీవు నాకు దయ చూపాలి.
నాన్యాం గతిం గమిష్యామి నాన్యచ్ఛరణమస్తి మే। దైవం పురుషకారేణ నివర్తయితుమర్హసి
నేను ఇంకెవరినీ ఆశ్రయించను, నాకు మరొక ఆశ్రయం లేదు. నీవు నీ ప్రయత్నంతో విధిని మార్చాలి.
thumb|ఏకోనషష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే ఏకోనషష్ఠితమః సర్గః ॥౧-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో యాభై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
ఉక్తవాక్యం తు రాజానం కృపయా కుశికాత్మజః। అబ్రవీన్మధురం వాక్యం సాక్షాచ్చణ్డాలతాం గతమ్
కుశికుని కుమారుడు, దయతో, నిజంగా చండాలుడైన రాజును మృదువుగా పలికాడు.
ఇక్ష్వాకో స్వాగతం వత్స జానామి త్వాం సుధార్మికమ్। శరణం తే ప్రదాస్యామి మా భైషీర్నృపపుంగవ
ఇక్ష్వాకువంశజా, స్వాగతం బిడ్డా! నీవు నిజంగా ధార్మికుడని నాకు తెలుసు. నీకు ఆశ్రయం ఇస్తాను, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, భయపడకూ.
అహమామన్త్రయే సర్వాన్ మహర్షీన్ పుణ్యకర్మణః। యజ్ఞసాహ్యకరాన్ రాజంస్తతో యక్ష్యసి నిర్వృతః
ధర్మకర్మలు చేసిన మహర్షులను, యజ్ఞానికి సహాయపడే వారిని నేను పిలుస్తాను. రాజా, అప్పుడు నీవు సంతోషంగా యజ్ఞం చేయగలవు.
గురుశాపకృతం రూపం యదిదం త్వయి వర్తతే। అనేన సహ రూపేణ సశరీరో గమిష్యసి
గురువు శాపం వల్ల నీకు వచ్చిన ఈ రూపంతోనే, నీవు శరీరంతో స్వర్గానికి వెళ్ళగలవు.