స శూలమావిధ్య తడిత్ప్రకాశం గిరిం యథా ప్రజ్వలితాగ్నిశృఙ్గమ్। బాహ్వన్తరే మారుతిమాజఘాన గుహోఽచలం క్రౌఞ్చమివోగ్రశక్త్యా
అప్పుడు కుంభకర్ణుడు మెరుపులా మెరిసే, అగ్ని జ్వాలలతో మండుతున్న పర్వతాన్ని తన శూలంతో గాయపరిచాడు. ఆ శూలాన్ని బాహువుల మధ్య హనుమంతునిపై విసిరాడు. అది గుహుడు ఉగ్రమైన ఆయుధంతో కౌంచ పర్వతాన్ని గాయపరిచినట్లే జరిగింది.
స శూలనిర్భిన్నమహాభుజాన్తరః ప్రవిహ్వలః శోణితముద్వమన్ ముఖాత్ । ననాద భీమం హనుమాన్ మహాహవే యుగాన్తమేఘస్తనితస్వనోపమమ్
ఆ శూలం చేత గొప్ప భుజాల మధ్య గాయపడి, హనుమంతుడు తడబడుతూ, నోటినుంచి రక్తం కార్చుకుంటూ, భయంకరమైన యుద్ధంలో యుగాంత మేఘాల గర్జనలా భయంకరంగా అరవాడు.
తతో వినేదుః సహసా ప్రహృష్టా రక్షోగణాస్తం వ్యథితం సమీక్ష్య। ప్లవంగమాస్తు వ్యథితా భయార్తాః ప్రదుద్రువుః సంయతి కుమ్భకర్ణాత్
హనుమంతుడు బాధతో ఉన్నాడని చూసి, రాక్షస గణాలు ఆనందంతో ఒక్కసారిగా అరవసాగారు. వానరులు భయంతో వణిగి, యుద్ధంలో కుంభకర్ణుని నుండి పారిపోయారు.
తతస్తు నీలో బలవాన్ పర్యవస్థాపయన్ బలమ్। ప్రవిచిక్షేప శైలాగ్రం కుమ్భకర్ణాయ ధీమతే
అప్పుడు బలవంతుడైన నీలుడు తన సైన్యాన్ని సమీకరించి, ఒక పర్వత శిఖరాన్ని జ్ఞానవంతుడైన కుంభకర్ణునిపై విసిరాడు.
తదాపతన్తం సమ్ప్రేక్ష్య ముష్టినాభిజఘాన హ। ముష్టిప్రహారాభిహతం తచ్ఛైలాగ్రం వ్యశీర్యత। సవిస్ఫులిఙ్గం సజ్వాలం నిపపాత మహీతలే
ఆ పర్వత శిఖరం వేగంగా వస్తున్నదని గమనించిన కుంభకర్ణుడు దాన్ని తన ముష్టితో గట్టిగా కొట్టాడు. ఆ ముష్టిప్రహారానికి ఆ శిఖరం ముక్కలై, అగ్ని రేఖలతో మంటలు చిమ్ముతూ భూమిపై పడిపోయింది.
ఋషభః శరభో నీలో గవాక్షో గన్ధమాదనః। పఞ్చ వానరశార్దూలాః కుమ్భకర్ణముపాద్రవన్
ఋషభుడు, శరభుడు, నీలుడు, గవాక్షుడు, గంధమాదనుడు — ఈ అయిదు వానర వీరులు కుంభకర్ణునిపై దూకారు.
శైలైర్వృక్షైస్తలైః పాదైర్ముష్టిభిశ్చ మహాబలాః। కుమ్భకర్ణం మహాకాయం నిజఘ్నుః సర్వతో యుధి
వారు పర్వతాలు, చెట్లు, తాళపత్రాలు, కాళ్లు, ముష్టులతో అన్ని వైపుల నుంచి మహా శరీరుడైన కుంభకర్ణునిపై యుద్ధంలో దాడి చేశారు.
స్పర్శానివ ప్రహారాంస్తాన్ వేదయానో న వివ్యథే। ఋషభం తు మహావేగం బాహుభ్యాం పరిషస్వజే
ఆ దెబ్బలు తాకినట్లు మాత్రమే అనిపించాయి గాని, అతడు కదలలేదు. కానీ వేగవంతుడైన ఋషభుని తన బాహువులతో పట్టుకున్నాడు.
కుమ్భకర్ణభుజాభ్యాం తు పీడితో వానరర్షభః। నిపపాతర్షభో భీమః ప్రముఖాగతశోణితః
కుంభకర్ణుని బాహువుల్లో నలిగిపోయిన మహా బలశాలి ఋషభుడు ముఖం నుంచి రక్తం కారుతూ భూమిపై పడిపోయాడు.
ముష్టినా శరభం హత్వా జానునా నీలమాహవే। ఆజఘాన గవాక్షం తు తలేనేన్ద్రరిపుస్తదా। పాదేనాభ్యహనత్ క్రుద్ధస్తరసా గన్ధమాదనమ్
శరభుని ముష్టితో కొట్టి, నీలుని మోకాళితో యుద్ధంలో గాయపరిచి, ఆ సమయంలో గవాక్షుని తలతో కొట్టి, కోపంతో వేగంగా గంధమాదనుని కాలితో తన్నాడు.
దత్తప్రహారవ్యథితా ముముహుః శోణితోక్షితాః। నిపేతుస్తే తు మేదిన్యాం నికృత్తా ఇవ కింశుకాః
ఆ దెబ్బలతో గాయపడి, రక్తంలో తడిసి, వారు స్పృహ కోల్పోయి, కత్తిరించిన కింశుక పువ్వుల్లా భూమిపై పడిపోయారు.
తేషు వానరముఖ్యేషు పాతితేషు మహాత్మసు। వానరాణాం సహస్రాణి కుమ్భకర్ణం ప్రదుద్రువుః
ఆ మహాత్ములైన వానర ప్రధానులు పడిపోవడంతో, వానరుల వేలాది మంది కుంభకర్ణుని నుండి పారిపోయారు.
తం శైలమివ శైలాభాః సర్వే తు ప్లవగర్షభాః। సమారుహ్య సముత్పత్య దదంశుశ్చ మహాబలాః
పర్వతాల్లాంటి ఆ వానర నాయకులు అందరూ అతని మీదెక్కి, ఎగిరి, అతన్ని కొరికి గాయపరిచారు.
తం నఖైర్దశనైశ్చాపి ముష్టిభిర్బాహుభిస్తథా। కుమ్భకర్ణం మహాబాహుం నిజఘ్నుః ప్లవగర్షభాః
వారు తమ గోర్లు, పళ్ళు, ముష్టులు, బాహువులతో కుంభకర్ణుని, ఆ మహాబాహువును గాయపరిచారు.
స వానరసహస్రైస్తు విచితః పర్వతోపమః। రరాజ రాక్షసవ్యాఘ్రో గిరిరాత్మరుహైరివ
వానరుల వేలాది మంది అతనిపై చేరిపోవడంతో, ఆ రాక్షస సింహుడు పర్వతాన్ని తాను పెరిగిన చెట్లతో అలంకరించినట్లుగా ప్రకాశించాడు.
బాహుభ్యాం వానరాన్ సర్వాన్ ప్రగృహ్య స మహాబలః। భక్షయామాస సంక్రుద్ధో గరుడః పన్నగానివ
అతడు మహా బలంతో తన బాహువులతో వానరులను పట్టుకుని, కోపంతో గరుడుడు పాములను మింగినట్లు వారిని మింగసాగాడు.
ప్రక్షిప్తాః కుమ్భకర్ణేన వక్త్రే పాతాలసంనిభే। నాసాపుటాభ్యాం సంజగ్ముః కర్ణాభ్యాం చైవ వానరాః
కుంభకర్ణుడు తన పాతాళంలా లోతైన నోటిలో వానరులను వేసినప్పుడు, వారు ముక్కు రంధ్రాలు, చెవి రంధ్రాల ద్వారా బయటకు వచ్చారు.
భక్షయన్ భృశసంక్రుద్ధో హరీన్ పర్వతసంనిభః। బభఞ్జ వానరాన్ సర్వాన్ సంక్రుద్ధో రాక్షసోత్తమః
పర్వతంలా ఉన్న ఆ రాక్షసోత్తముడు, భయంకరంగా కోపంతో వానరులను మింగుతూ, తన ఆగ్రహంలో వారిని నాశనం చేశాడు.
మాంసశోణితసంక్లేదాం కుర్వన్ భూమిం స రాక్షసః। చచార హరిసైన్యేషు కాలాగ్నిరివ మూర్చ్ఛితః
ఆ రాక్షసుడు మాంసం, రక్తంతో నేలను తడిపేస్తూ, కోపంతో మునిగిపోయిన కాలాగ్నిలా వానర సైన్యంలో సంచరించాడు.
వజ్రహస్తో యథా శక్రః పాశహస్త ఇవాన్తకః। శూలహస్తో బభౌ యుద్ధే కుమ్భకర్ణో మహాబలః
యుద్ధంలో మహాబలుడు కుంభకర్ణుడు చేతిలో శూలంతో, వజ్రాన్ని పట్టుకున్న ఇంద్రుడిలా, పాశాన్ని పట్టుకున్న యమధర్మరాజులా ప్రకాశించాడు.
యథా శుష్కాణ్యరణ్యాని గ్రీష్మే దహతి పావకః। తథా వానరసైన్యాని కుమ్భకర్ణో దదాహ సః
ఎండాకాలంలో అరణ్యాల్లో పొడి చెట్లను అగ్ని కాల్చినట్టు, కుంభకర్ణుడు వానర సైన్యాలను కాల్చేశాడు.
తతస్తే వధ్యమానాస్తు హతయూథాః ప్లవంగమాః। వానరా భయసంవిగ్నా వినేదుర్వికృతైః స్వరైః
అప్పుడు వధించబడుతూ, తమ గుంపులు నశించిపోతుండగా, వానరులు భయంతో వక్రమైన స్వరాలతో అరవడం మొదలుపెట్టారు.
అనేకశో వధ్యమానాః కుమ్భకర్ణేన వానరాః। రాఘవం శరణం జగ్ముర్వ్యథితా భిన్నచేతసః
కుంభకర్ణుడు వధిస్తున్న అనేక వానరులు, బాధతో, మనస్సు తల్లడిల్లి, రాఘవుని ఆశ్రయంగా చేరారు.
ప్రభగ్నాన్ వానరాన్ దృష్ట్వా వజ్రహస్తాత్మజాత్మజః। అభ్యధావత వేగేన కుమ్భకర్ణం మహాహవే
వజ్రహస్తుని చేతిలో వానరులు చితికిపోతున్నదాన్ని చూసి, వాయుపుత్రుని కుమారుడు మహాయుద్ధంలో వేగంగా కుంభకర్ణుని మీదికి పరిగెత్తాడు.
శైలశృఙ్గం మహద్ గృహ్య వినదన్ స ముహుర్ముహుః। త్రాసయన్ రాక్షసాన్ సర్వాన్ కుమ్భకర్ణపదానుగాన్
ఒక పెద్ద కొండ శిఖరాన్ని ఎత్తిపట్టి, మళ్లీ మళ్లీ గర్జిస్తూ, కుంభకర్ణుని అనుచరమైన రాక్షసులందరినీ భయపెట్టాడు.
చిక్షేప శైలశిఖరం కుమ్భకర్ణస్య మూర్ధని। స తేనాభిహతో మూర్ధ్ని శైలేనేన్ద్రరిపుస్తదా
ఆ కొండ శిఖరాన్ని కుంభకర్ణుని తలపైకి విసిరాడు; ఆ కొండ తలపై పడటంతో, ఇంద్రుని శత్రువు గాయపడ్డాడు.
కుమ్భకర్ణః ప్రజజ్వాల క్రోధేన మహతా తదా। సోఽభ్యధావత వేగేన వాలిపుత్రమమర్షణః
అప్పుడు కుంభకర్ణుడు గొప్ప కోపంతో మండిపడి, ఆగ్రహంతో వాలిపుత్రుని మీద వేగంగా దూకాడు.
కుమ్భకర్ణో మహానాదస్త్రాసయన్ సర్వవానరాన్। శూలం ససర్జ వై రోషాదఙ్గదే తు మహాబలః
కుంభకర్ణుడు గొప్ప గర్జనతో వానరులందరినీ భయపెట్టాడు; కోపంతో తన శూలాన్ని మహాబలుడు అంగదునిపై విసిరాడు.
తదాపతన్తం బలవాన్ యుద్ధమార్గవిశారదః। లాఘవాన్మోక్షయామాస బలవాన్ వానరర్షభః
ఆ శక్తివంతమైన శూలం వేగంగా వస్తుండగా, యుద్ధ నైపుణ్యం కలిగిన వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, తన చురుకుతనంతో దాన్ని తప్పించుకున్నాడు.
ఉత్పత్య చైనం తరసా తలేనోరస్యతాడయత్। స తేనాభిహతః కోపాత్ ప్రముమోహాచలోపమః
వేగంగా ఎగిరి, తన తలంతో అతని ఛాతిపై బలంగా కొట్టాడు; ఆ దెబ్బతో కోపంతో, కొండలాంటి వాడు అపస్మారంలో పడిపోయాడు.