లోహితార్ద్రాస్తు బహవః శేరతే వానరర్షభాః। నిరస్తాః పతితా భూమౌ తామ్రపుష్పా ఇవ ద్రుమాః
రక్తంతో తడిసిన ఎన్నో వానర నాయకులు, తామ్రవర్ణపు పువ్వులతో ఉన్న చెట్లు నేలపై పడినట్టు, చనిపోయి అక్కడే పడ్డారు.
లఙ్ఘయన్తః ప్రధావన్తో వానరా నావలోకయన్। కేచిత్ సముద్రే పతితాః కేచిద్ గగనమాస్థితాః
వానరులు వెనక్కి చూడకుండా, దూకుతూ పరుగెత్తుతూ, కొందరు సముద్రంలో పడిపోయారు; మరికొందరు ఆకాశాన్ని చేరారు.
వధ్యమానాస్తు తే వీరా రాక్షసేన చ లీలయా। సాగరం యేన తే తీర్ణాః పథా తేనైవ దుద్రువుః
ఆ వీరులు, రాక్షసుడు సులభంగా వారిని చంపుతుండగా, ఎప్పుడో సముద్రాన్ని దాటి వచ్చిన దారినే తిరిగి పారిపోయారు.
తే స్థలాని తదా నిమ్నం వివర్ణవదనా భయాత్। ఋక్షా వృక్షాన్ సమారూఢాః కేచిత్ పర్వతమాశ్రితాః
ఆ సమయంలో, భయంతో ముఖాలు వాడిపోయిన రిక్షలు, కొందరు చెట్లపైకి ఎక్కారు; మరికొందరు పర్వతాలపై ఆశ్రయం పొందారు; నేలను వదిలేశారు.
మమజ్జురర్ణవే కేచిద్ గుహాః కేచిత్ సమాశ్రితాః। నిపేతుః కేచిదపరే కేచిన్నైవావతస్థిరే। కేచిద్ భూమౌ నిపతితాః కేచిత్ సుప్తా మృతా ఇవ
కొంతమంది ఉప్పొంగుతున్న సముద్రంలో మునిగిపోయారు, మరికొందరు గుహల్లో దాగుకున్నారు, ఇంకొందరు కింద పడిపోయారు, మరికొందరు నిలబడలేక పోయారు. కొంతమంది నేలమీద పడి ఉన్నారు, మరికొందరు చనిపోయినట్టు నిద్రపోయారు.
తాన్ సమీక్ష్యాఙ్గదో భగ్నాన్ వానరానిదమబ్రవీత్। అవతిష్ఠత యుధ్యామో నివర్తధ్వం ప్లవంగమాః
వానరులు ఇలా విరిగి పోయినదాన్ని చూసి, అంగదుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ వానరులారా! నిలబడండి! మనం యుద్ధం చేద్దాం! తిరిగి రండి!'
భగ్నానాం వో న పశ్యామి పరిక్రమ్య మహీమిమామ్। స్థానం సర్వే నివర్తధ్వం కిం ప్రాణాన్ పరిరక్షథ
మీరు ఇలా విరిగిపోతే, ఈ భూమిని చుట్టి చూసినా మీకు నిలవడానికి చోటు కనిపించదు. అందరూ తిరిగి రండి! ప్రాణాలను ఎందుకు కాపాడుకుంటున్నారు?
నిరాయుధానాం క్రమతామసఙ్గగతిపౌరుషాః। దారా హ్యుపహసిష్యన్తి స వై ఘాతః సుజీవతామ్
మీ దగ్గర ఆయుధాలు లేవు, ధైర్యం, శక్తి కూడా లేదు. మీ భార్యలు మిమ్మల్ని ఎగతాళి చేస్తారు. బాగా బ్రతికినవారికి అది నిజమైన అపమానం.
కులేషు జాతాః సర్వేఽస్మిన్ విస్తీర్ణేషు మహత్సు చ। క్వ గచ్ఛత భయత్రస్తాః ప్రాకృతా హరయో యథా। అనార్యాః ఖలు యద్భీతాస్త్యక్త్వా వీర్యం ప్రధావత
మీరు అందరూ గొప్ప వంశాల్లో పుట్టినవారు. భయంతో పారిపోతే, మీరు సాధారణ వానరుల్లా ఎందుకు ప్రవర్తిస్తున్నారు? ధైర్యాన్ని వదిలేసి భయంతో పారిపోవడం నీచుల లక్షణం.
వికత్థనాని వో యాని భవద్భిర్జనసంసది। తాని వః క్వ ను యాతాని సోదగ్రాణి హితాని చ
మీరు జనసమూహంలో చెప్పిన గొప్ప గొప్ప మాటలు, ఆ గర్వభరితమైన మాటలు ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉన్నాయి?
భీరోః ప్రవాదాః శ్రూయన్తే యస్తు జీవతి ధిక్కృతః। మార్గః సత్పురుషైర్జుష్టః సేవ్యతాం త్యజ్యతాం భయమ్
భయపడే వాళ్ల మాటలు వినిపిస్తున్నాయి. భయంతో బ్రతికేవాడు అపహాస్యం పొందతాడు. మంచి వారు నడిచే మార్గాన్ని అనుసరించండి, భయాన్ని వదిలేయండి.
శయామహే వా నిహతాః పృథివ్యామల్పజీవితాః। ప్రాప్నుయామో బ్రహ్మలోకం దుష్ప్రాపం చ కుయోధిభిః
మన ప్రాణాలు చిన్నవే అయినా, నేలమీద పడిపోయి చనిపోతే మంచిదే. చెడ్డవారికి అందని బ్రహ్మలోకాన్ని మనం పొందవచ్చు.
అవాప్నుయామః కీర్తిం వా నిహత్వా శత్రుమాహవే। నిహతా వీరలోకస్య భోక్ష్యామో వసు వానరాః
లేదా, శత్రువును యుద్ధంలో చంపి కీర్తిని సంపాదిద్దాం. చనిపోతే వీరుల లోకాన్ని పొందుతాం, లేకపోతే ధనాన్ని పొందుతాం, ఓ వానరులారా!
న కుమ్భకర్ణః కాకుత్స్థం దృష్ట్వా జీవన్ గమిష్యతి। దీప్యమానమివాసాద్య పతఙ్గో జ్వలనం యథా
కుంభకర్ణుడు కకుత్స్థుడిని చూసిన తర్వాత బ్రతికి ఉండడు. ఒక పురుగు మంటలోకి వెళ్లినట్టు, అతనూ నాశనం అవుతాడు.
పలాయనేన చోద్దిష్టాః ప్రాణాన్ రక్షామహే వయమ్। ఏకేన బహవో భగ్నా యశో నాశం గమిష్యతి
పారిపోవడం వల్ల మనం ప్రాణాలను కాపాడుకుంటున్నాం. ఒకడే అనేక మందిని ఓడించాడు. మన కీర్తి పోతుంది.
ఏవం బ్రువాణం తం శూరమఙ్గదం కనకాఙ్గదమ్। ద్రవమాణాస్తతో వాక్యమూచుః శూరవిగర్హితమ్
బంగారు అలంకారాలు ధరించిన ధైర్యవంతుడైన అంగదుడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, పారిపోతున్న వారు ధైర్యవంతులు తక్కువగా భావించే మాటలు చెప్పారు.
కృతం నః కదనం ఘోరం కుమ్భకర్ణేన రక్షసా। న స్థానకాలో గచ్ఛామో దయితం జీవితం హి నః
కుంభకర్ణుడు మన మీద ఘోరమైన హింస చేశాడు. ఇప్పుడు నిలబడే సమయం కాదు, స్థలం కూడా కాదు. మన ప్రాణాలు మాకు ప్రియమైనవి, కాబట్టి పోదాం.
ఏతావదుక్త్వా వచనం సర్వే తే భేజిరే దిశః। భీమం భీమాక్షమాయాన్తం దృష్ట్వా వానరయూథపాః
ఇలా చెప్పాక, అందరూ వేర్వేరు దిశల్లో పరుగెత్తారు. ఎందుకంటే, భయంకరమైన భీముడు, భయానకమైన కళ్లతో వస్తున్నాడని వానర నాయకులు చూశారు.
ద్రవమాణాస్తు తే వీరా అఙ్గదేన బలీముఖాః। సాన్త్వనైశ్చానుమానైశ్చ తతః సర్వే నివర్తితాః
అయితే, అంగదుడు ముందుండి ధైర్యం చెప్పి, ఓదార్పు మాటలు చెప్పి, వారందరినీ తిరిగి రమ్మని ఒప్పించాడు.
ప్రహర్షముపనీతాశ్చ వాలిపుత్రేణ ధీమతా। ఆజ్ఞాప్రతీక్షాస్తస్థుశ్చ సర్వే వానరయూథపాః
వాలిపుత్రుడైన అంగదుడు చెప్పిన మాటలకు ఆనందంతో, వానర నాయకులు అందరూ ఆజ్ఞ కోసం ఎదురుచూస్తూ నిలబడ్డారు.
ఋషభశరభమైన్దధూమ్రనీలాః కుముదసుషేణగవాక్షరమ్భతారాః। ద్వివిదపనసవాయుపుత్రముఖ్యా- స్త్వరితతరాభిముఖం రణం ప్రయాతాః
ఋషభుడు, శరభుడు, మైందుడు, ధూమ్రుడు, నీలుడు, కుముదుడు, సుషేణుడు, గవాక్షుడు, రంభుడు, తారుడు, అలాగే ద్వివిదుడు, పనసుడు, వాయుపుత్రుడు — వీరందరూ వేగంగా యుద్ధానికి పరుగెత్తారు.
thumb|సప్తషష్టితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే సప్తషష్టితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో అరవై ఏడవ సర్గను వినండి.
తే నివృత్తా మహాకాయాః శ్రుత్వాఙ్గదవచస్తదా। నైష్ఠికీం బుద్ధిమాస్థాయ సర్వే సంగ్రామకాఙ్క్షిణః
అంగదుడు చెప్పిన మాటలు విని, ఆ గొప్ప శరీరాల వానరులు వెనక్కి తిరిగి, ధృడమైన సంకల్పంతో, యుద్ధం చేయాలని మనసులో ఉత్సాహంతో ముందుకు సాగారు.
సముదీరితవీర్యాస్తే సమారోపితవిక్రమాః। పర్యవస్థాపితా వాక్యైరఙ్గదేన బలీయసా
వీరత ఉప్పొంగి, పరాక్రమాన్ని ప్రదర్శిస్తూ, బలవంతుడు అయిన అంగదుని మాటలతో వారు ధైర్యంగా నిలబడ్డారు.
ప్రయాతాశ్చ గతా హర్షం మరణే కృతనిశ్చయాః। చక్రుః సుతుములం యుద్ధం వానరాస్త్యక్తజీవితాః
మరణాన్ని నిర్ణయించుకుని, ఆనందంగా యుద్ధానికి బయలుదేరారు. ప్రాణాన్ని లెక్కచేయకుండా వానరులు ఘోరమైన యుద్ధం చేశారు.
అథ వృక్షాన్ మహాకాయాః సానూని సుమహాన్తి చ। వానరాస్తూర్ణముద్యమ్య కుమ్భకర్ణమభిద్రవన్
తర్వాత, ఆ గొప్ప శరీరాల వానరులు పెద్ద పెద్ద చెట్లు, కొండ శిఖరాలు త్వరగా ఎత్తుకుని, కుంభకర్ణుడిని ఎదుర్కొనడానికి పరుగెత్తారు.
కుమ్భకర్ణః సుసంక్రుద్ధో గదాముద్యమ్య వీర్యవాన్। ధర్షయన్ స మహాకాయః సమన్తాద్ వ్యక్షిపద్ రిపూన్
కుంభకర్ణుడు తీవ్ర కోపంతో, గొప్ప బలంతో తన గదను ఎత్తి, తన మహా శరీరంతో చుట్టూ ఉన్న శత్రువులను కొట్టాడు.
శతాని సప్త చాష్టౌ చ సహస్రాణి చ వానరాః। ప్రకీర్ణాః శేరతే భూమౌ కుమ్భకర్ణేన తాడితాః
ఏడు వందల ఎనిమిది వేల మంది వానరులు, కుంభకర్ణుడు కొట్టడంతో భూమిపై చెల్లాచెదురుగా పడిపోయారు.
షోడశాష్టౌ చ దశ చ వింశత్త్రింశత్తథైవ చ। పరిక్షిప్య చ బాహుభ్యాం ఖాదన్ స పరిధావతి। భక్షయన్ భృశసంక్రుద్ధో గరుడః పన్నగానివ
పదహారు, ఎనిమిది, పది, ఇరవై, ముప్పై మందిని తన చేతులతో చుట్టిపట్టి, ఆగ్రహంతో గరుడుడు పాములను మింగినట్టు, పరుగెత్తుతూ మింగేశాడు.
కృచ్ఛ్రేణ చ సమాశ్వస్తాః సంగమ్య చ తతస్తతః। వృక్షాద్రిహస్తా హరయస్తస్థుః సంగ్రామమూర్ధని
ఎంతో కష్టంగా కొంత మంది వానరులు మళ్లీ ఊపిరి పీల్చుకుని, అక్కడక్కడా చేరి, చెట్లు కొండలు చేతుల్లో పట్టుకుని యుద్ధం ముందువైపు నిలబడ్డారు.