తమవధ్యం మఘవతా యమేన వరుణేన వా। ప్రేక్ష్య భీమాక్షమాయాన్తం వానరా విప్రదుద్రువుః
ఇంద్రుడికి, యముడికి, వరుణుడికీ జయించలేని భయంకరమైన కళ్ళతో అతడు వస్తున్నాడని చూసి, వానరులు భయంతో పారిపోయారు.
తాంస్తు విప్రద్రుతాన్ దృష్ట్వా రాజపుత్రోఽఙ్గదోఽబ్రవీత్। నలం నీలం గవాక్షం చ కుముదం చ మహాబలమ్
వానరులు భయంతో పరుగెత్తుతున్నదాన్ని చూసి, రాజకుమారుడు అంగదుడు నల, నీల, గవాక్ష, మహాబలుడు కుముదుడిని ఇలా అడిగాడు.
ఆత్మనస్తాని విస్మృత్య వీర్యాణ్యభిజనాని చ। క్వ గచ్ఛత భయత్రస్తాః ప్రాకృతా హరయో యథా
మీరు మీ శక్తిని, గొప్ప వంశాన్ని మరిచి, సాధారణ వానరుల్లా భయంతో ఎక్కడికి పరుగెడుతున్నారు? అని అడిగాడు.
సాధు సౌమ్యా నివర్తధ్వం కిం ప్రాణాన్ పరిరక్షథ। నాలం యుద్ధాయ వై రక్షో మహతీయం విభీషికా
స్నేహితులారా, తిరిగి రండి! ప్రాణాలను కాపాడుకోవడమే ఎందుకు? యుద్ధానికి ఈ రాక్షసుడు చాలడు; ఈ భయం చాలా పెద్దది.
మహతీముత్థితామేనాం రాక్షసానాం విభీషికామ్। విక్రమాద్ విధమిష్యామో నివర్తధ్వం ప్లవఙ్గమాః
రాక్షసుల ఈ గొప్ప భయం ఇప్పుడు వచ్చింది. మన ధైర్యంతో దీన్ని తొలగించగలం. వానరులారా, తిరిగి రండి!
కృచ్ఛ్రేణ తు సమాశ్వస్య సంగమ్య చ తతస్తతః। వృక్షాన్ గృహీత్వా హరయః సమ్ప్రతస్థూ రణాజిరే
కష్టంగా ధైర్యం తెచ్చుకుని, ఒక్కటై, వానరులు చెట్లు పట్టుకుని యుద్ధభూమిలోకి ముందుకు వెళ్లారు.
తే నివర్త్య తు సంరబ్ధాః కుమ్భకర్ణం వనౌకసః। నిజఘ్నుః పరమక్రుద్ధాః సమదా ఇవ కుఞ్జరాః
తిరిగి ధైర్యం తెచ్చుకున్న అరణ్యవాసులు, కోపంతో మదించిన ఏనుగుల్లా, పరాక్రమంగా కుంభకర్ణుడిపై దాడి చేశారు.
ప్రాంశుభిర్గిరిశృఙ్గైశ్చ శిలాభిశ్చ మహాబలాః। పాదపైః పుష్పితాగ్రైశ్చ హన్యమానో న కమ్పతే
ఎత్తైన పర్వతశిఖరాలు, భారీ రాళ్లు, పుష్పాలతో నిండిన చెట్లతో కొట్టినా, ఆ బలవంతుడు కదల్లేదు.
తస్య గాత్రేషు పతితా భిద్యన్తే బహవః శిలాః। పాదపాః పుష్పితాగ్రాశ్చ భగ్నాః పేతుర్మహీతలే
అతని శరీరంపై పడిన ఎన్నో రాళ్లు విరిగిపోతున్నాయి; పుష్పాలతో ఉన్న చెట్లు విరిగి నేలపై పడుతున్నాయి.
సోఽపి సైన్యాని సంక్రుద్ధౌ వానరాణాం మహౌజసామ్। మమన్థ పరమాయత్తో వనాన్యగ్నిరివోత్థితః
అతడూ కోపంతో, తన శక్తిని మొత్తం ఉపయోగించి, అరణ్యవాసి వానరుల సైన్యాన్ని అగ్ని అరణ్యంలో వ్యాపించినట్టు చీల్చిపోశాడు.
లోహితార్ద్రాస్తు బహవః శేరతే వానరర్షభాః। నిరస్తాః పతితా భూమౌ తామ్రపుష్పా ఇవ ద్రుమాః
రక్తంతో తడిసిన ఎన్నో వానర నాయకులు, తామ్రవర్ణపు పువ్వులతో ఉన్న చెట్లు నేలపై పడినట్టు, చనిపోయి అక్కడే పడ్డారు.
లఙ్ఘయన్తః ప్రధావన్తో వానరా నావలోకయన్। కేచిత్ సముద్రే పతితాః కేచిద్ గగనమాస్థితాః
వానరులు వెనక్కి చూడకుండా, దూకుతూ పరుగెత్తుతూ, కొందరు సముద్రంలో పడిపోయారు; మరికొందరు ఆకాశాన్ని చేరారు.
వధ్యమానాస్తు తే వీరా రాక్షసేన చ లీలయా। సాగరం యేన తే తీర్ణాః పథా తేనైవ దుద్రువుః
ఆ వీరులు, రాక్షసుడు సులభంగా వారిని చంపుతుండగా, ఎప్పుడో సముద్రాన్ని దాటి వచ్చిన దారినే తిరిగి పారిపోయారు.
తే స్థలాని తదా నిమ్నం వివర్ణవదనా భయాత్। ఋక్షా వృక్షాన్ సమారూఢాః కేచిత్ పర్వతమాశ్రితాః
ఆ సమయంలో, భయంతో ముఖాలు వాడిపోయిన రిక్షలు, కొందరు చెట్లపైకి ఎక్కారు; మరికొందరు పర్వతాలపై ఆశ్రయం పొందారు; నేలను వదిలేశారు.
మమజ్జురర్ణవే కేచిద్ గుహాః కేచిత్ సమాశ్రితాః। నిపేతుః కేచిదపరే కేచిన్నైవావతస్థిరే। కేచిద్ భూమౌ నిపతితాః కేచిత్ సుప్తా మృతా ఇవ
కొంతమంది ఉప్పొంగుతున్న సముద్రంలో మునిగిపోయారు, మరికొందరు గుహల్లో దాగుకున్నారు, ఇంకొందరు కింద పడిపోయారు, మరికొందరు నిలబడలేక పోయారు. కొంతమంది నేలమీద పడి ఉన్నారు, మరికొందరు చనిపోయినట్టు నిద్రపోయారు.
తాన్ సమీక్ష్యాఙ్గదో భగ్నాన్ వానరానిదమబ్రవీత్। అవతిష్ఠత యుధ్యామో నివర్తధ్వం ప్లవంగమాః
వానరులు ఇలా విరిగి పోయినదాన్ని చూసి, అంగదుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ వానరులారా! నిలబడండి! మనం యుద్ధం చేద్దాం! తిరిగి రండి!'
భగ్నానాం వో న పశ్యామి పరిక్రమ్య మహీమిమామ్। స్థానం సర్వే నివర్తధ్వం కిం ప్రాణాన్ పరిరక్షథ
మీరు ఇలా విరిగిపోతే, ఈ భూమిని చుట్టి చూసినా మీకు నిలవడానికి చోటు కనిపించదు. అందరూ తిరిగి రండి! ప్రాణాలను ఎందుకు కాపాడుకుంటున్నారు?
నిరాయుధానాం క్రమతామసఙ్గగతిపౌరుషాః। దారా హ్యుపహసిష్యన్తి స వై ఘాతః సుజీవతామ్
మీ దగ్గర ఆయుధాలు లేవు, ధైర్యం, శక్తి కూడా లేదు. మీ భార్యలు మిమ్మల్ని ఎగతాళి చేస్తారు. బాగా బ్రతికినవారికి అది నిజమైన అపమానం.
కులేషు జాతాః సర్వేఽస్మిన్ విస్తీర్ణేషు మహత్సు చ। క్వ గచ్ఛత భయత్రస్తాః ప్రాకృతా హరయో యథా। అనార్యాః ఖలు యద్భీతాస్త్యక్త్వా వీర్యం ప్రధావత
మీరు అందరూ గొప్ప వంశాల్లో పుట్టినవారు. భయంతో పారిపోతే, మీరు సాధారణ వానరుల్లా ఎందుకు ప్రవర్తిస్తున్నారు? ధైర్యాన్ని వదిలేసి భయంతో పారిపోవడం నీచుల లక్షణం.
వికత్థనాని వో యాని భవద్భిర్జనసంసది। తాని వః క్వ ను యాతాని సోదగ్రాణి హితాని చ
మీరు జనసమూహంలో చెప్పిన గొప్ప గొప్ప మాటలు, ఆ గర్వభరితమైన మాటలు ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉన్నాయి?
భీరోః ప్రవాదాః శ్రూయన్తే యస్తు జీవతి ధిక్కృతః। మార్గః సత్పురుషైర్జుష్టః సేవ్యతాం త్యజ్యతాం భయమ్
భయపడే వాళ్ల మాటలు వినిపిస్తున్నాయి. భయంతో బ్రతికేవాడు అపహాస్యం పొందతాడు. మంచి వారు నడిచే మార్గాన్ని అనుసరించండి, భయాన్ని వదిలేయండి.
శయామహే వా నిహతాః పృథివ్యామల్పజీవితాః। ప్రాప్నుయామో బ్రహ్మలోకం దుష్ప్రాపం చ కుయోధిభిః
మన ప్రాణాలు చిన్నవే అయినా, నేలమీద పడిపోయి చనిపోతే మంచిదే. చెడ్డవారికి అందని బ్రహ్మలోకాన్ని మనం పొందవచ్చు.
అవాప్నుయామః కీర్తిం వా నిహత్వా శత్రుమాహవే। నిహతా వీరలోకస్య భోక్ష్యామో వసు వానరాః
లేదా, శత్రువును యుద్ధంలో చంపి కీర్తిని సంపాదిద్దాం. చనిపోతే వీరుల లోకాన్ని పొందుతాం, లేకపోతే ధనాన్ని పొందుతాం, ఓ వానరులారా!
న కుమ్భకర్ణః కాకుత్స్థం దృష్ట్వా జీవన్ గమిష్యతి। దీప్యమానమివాసాద్య పతఙ్గో జ్వలనం యథా
కుంభకర్ణుడు కకుత్స్థుడిని చూసిన తర్వాత బ్రతికి ఉండడు. ఒక పురుగు మంటలోకి వెళ్లినట్టు, అతనూ నాశనం అవుతాడు.
పలాయనేన చోద్దిష్టాః ప్రాణాన్ రక్షామహే వయమ్। ఏకేన బహవో భగ్నా యశో నాశం గమిష్యతి
పారిపోవడం వల్ల మనం ప్రాణాలను కాపాడుకుంటున్నాం. ఒకడే అనేక మందిని ఓడించాడు. మన కీర్తి పోతుంది.
ఏవం బ్రువాణం తం శూరమఙ్గదం కనకాఙ్గదమ్। ద్రవమాణాస్తతో వాక్యమూచుః శూరవిగర్హితమ్
బంగారు అలంకారాలు ధరించిన ధైర్యవంతుడైన అంగదుడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, పారిపోతున్న వారు ధైర్యవంతులు తక్కువగా భావించే మాటలు చెప్పారు.
కృతం నః కదనం ఘోరం కుమ్భకర్ణేన రక్షసా। న స్థానకాలో గచ్ఛామో దయితం జీవితం హి నః
కుంభకర్ణుడు మన మీద ఘోరమైన హింస చేశాడు. ఇప్పుడు నిలబడే సమయం కాదు, స్థలం కూడా కాదు. మన ప్రాణాలు మాకు ప్రియమైనవి, కాబట్టి పోదాం.
ఏతావదుక్త్వా వచనం సర్వే తే భేజిరే దిశః। భీమం భీమాక్షమాయాన్తం దృష్ట్వా వానరయూథపాః
ఇలా చెప్పాక, అందరూ వేర్వేరు దిశల్లో పరుగెత్తారు. ఎందుకంటే, భయంకరమైన భీముడు, భయానకమైన కళ్లతో వస్తున్నాడని వానర నాయకులు చూశారు.
ద్రవమాణాస్తు తే వీరా అఙ్గదేన బలీముఖాః। సాన్త్వనైశ్చానుమానైశ్చ తతః సర్వే నివర్తితాః
అయితే, అంగదుడు ముందుండి ధైర్యం చెప్పి, ఓదార్పు మాటలు చెప్పి, వారందరినీ తిరిగి రమ్మని ఒప్పించాడు.
ప్రహర్షముపనీతాశ్చ వాలిపుత్రేణ ధీమతా। ఆజ్ఞాప్రతీక్షాస్తస్థుశ్చ సర్వే వానరయూథపాః
వాలిపుత్రుడైన అంగదుడు చెప్పిన మాటలకు ఆనందంతో, వానర నాయకులు అందరూ ఆజ్ఞ కోసం ఎదురుచూస్తూ నిలబడ్డారు.