నిష్పపాత తదా చోల్కా జ్వలన్తీ భీమనిఃస్వనా। ఆదిత్యో నిష్ప్రభశ్చాసీన్న వాతి చ సుఖోఽనిలః
అప్పుడు భయంకరమైన శబ్దంతో ఒక అగ్నిపిండం కిందపడింది. సూర్యుడు కాంతిని కోల్పోయాడు, గాలి కూడా మధురంగా వీయడం ఆపింది.
అచిన్తయన్ మహోత్పాతానుదితాన్ రోమహర్షణాన్। నిర్యయౌ కుమ్భకర్ణస్తు కృతాన్తబలచోదితః
అలా భయపెట్టే పెద్ద అపశకునాలు కలిగినా, వాటిని పట్టించుకోకుండా, మరణదేవుడు ప్రేరేపించినట్లు కుంభకర్ణుడు బయలుదేరాడు.
స లఙ్ఘయిత్వా ప్రాకారం పద్భ్యాం పర్వతసంనిభః। దదర్శాభ్రఘనప్రఖ్యం వానరానీకమద్భుతమ్
పెద్ద కొండలా ఉన్న అతడు తన కాలులతో ప్రాకారాన్ని దాటి, మేఘాల గుంపులా కనిపించే అద్భుతమైన వానర సైన్యాన్ని చూశాడు.
తే దృష్ట్వా రాక్షసశ్రేష్ఠం వానరాః పర్వతోపమమ్। వాయునున్నా ఇవ ఘనా యయుః సర్వా దిశస్తదా
రాక్షసుల్లో శ్రేష్ఠుడైన అతడిని చూసి, కొండల్లా ఉన్న వానరులు గాలిలో మేఘాలు ఎగిరిపోతున్నట్టు అన్ని దిశలకూ పారిపోయారు.
తద్ వానరానీకమతిప్రచణ్డం దిశో ద్రవద్భిన్నమివాభ్రజాలమ్। స కుమ్భకర్ణః సమవేక్ష్య హర్షా- న్ననాద భూయో ఘనవద్ఘనాభః
అత్యంత భయంకరమైన వానర సైన్యం అన్ని దిశలకూ విడివిడిగా పారిపోతున్న దృశ్యాన్ని చూసి, మేఘాన్ని తలపించే కుంభకర్ణుడు ఆనందంతో మళ్లీ మేఘగర్జనలా గర్జించాడు.
తే తస్య ఘోరం నినదం నిశమ్య యథా నినాదం దివి వారిదస్య। పేతుర్ధరణ్యాం బహవః ప్లవఙ్గా నికృత్తమూలా ఇవ శాలవృక్షాః
ఆయన భయంకరమైన గర్జనను, ఆకాశంలో మేఘం మ్రోగినట్టు విని, అనేక వానరులు వేర్లు కోసిన శాలవృక్షాల్లా నేలపై పడిపోయారు.
విపులపరిఘవాన్ స కుమ్భకర్ణో రిపునిధనాయ వినిఃసృతో మహాత్మా। కపిగణభయమాదదత్ సుభీమం ప్రభురివ కింకరదణ్డవాన్ యుగాన్తే
బలమైన కుంభకర్ణుడు గొప్ప ఇనుప గదను చేతబట్టి, శత్రువులను సంహరించేందుకు బయలుదేరాడు. అతని భయంకరమైన రూపం చూసి వానరసైన్యానికి గొప్ప భయం కలిగింది. యుగాంతంలో శిక్షా దండాన్ని ఊపే ప్రభువులా కనిపించాడు.
thumb|షట్షష్టితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే షట్షష్టితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో అరవై ఆరవ సర్గను ఇప్పుడు వినండి.
స లఙ్ఘయిత్వా ప్రాకారం గిరికూటోపమో మహాన్। నిర్యయౌ నగరాత్ తూర్ణం కుమ్భకర్ణో మహాబలః
పర్వతశిఖరంలా ఉన్న మహాబలుడు కుంభకర్ణుడు, కోటగోడను దాటి, పట్టణం నుంచి వేగంగా బయటకు వచ్చాడు.
ననాద చ మహానాదం సముద్రమభినాదయన్। విజయన్నివ నిర్ఘాతాన్ విధమన్నివ పర్వతాన్
అతడు భీకరంగా గర్జించి, ఆ నాదం సముద్రాన్ని మారుమోగేలా చేసింది. అతడు మెరుపులను జయించినట్టు, పర్వతాలను చెల్లరువేసినట్టు అనిపించింది.
తమవధ్యం మఘవతా యమేన వరుణేన వా। ప్రేక్ష్య భీమాక్షమాయాన్తం వానరా విప్రదుద్రువుః
ఇంద్రుడికి, యముడికి, వరుణుడికీ జయించలేని భయంకరమైన కళ్ళతో అతడు వస్తున్నాడని చూసి, వానరులు భయంతో పారిపోయారు.
తాంస్తు విప్రద్రుతాన్ దృష్ట్వా రాజపుత్రోఽఙ్గదోఽబ్రవీత్। నలం నీలం గవాక్షం చ కుముదం చ మహాబలమ్
వానరులు భయంతో పరుగెత్తుతున్నదాన్ని చూసి, రాజకుమారుడు అంగదుడు నల, నీల, గవాక్ష, మహాబలుడు కుముదుడిని ఇలా అడిగాడు.
ఆత్మనస్తాని విస్మృత్య వీర్యాణ్యభిజనాని చ। క్వ గచ్ఛత భయత్రస్తాః ప్రాకృతా హరయో యథా
మీరు మీ శక్తిని, గొప్ప వంశాన్ని మరిచి, సాధారణ వానరుల్లా భయంతో ఎక్కడికి పరుగెడుతున్నారు? అని అడిగాడు.
సాధు సౌమ్యా నివర్తధ్వం కిం ప్రాణాన్ పరిరక్షథ। నాలం యుద్ధాయ వై రక్షో మహతీయం విభీషికా
స్నేహితులారా, తిరిగి రండి! ప్రాణాలను కాపాడుకోవడమే ఎందుకు? యుద్ధానికి ఈ రాక్షసుడు చాలడు; ఈ భయం చాలా పెద్దది.
మహతీముత్థితామేనాం రాక్షసానాం విభీషికామ్। విక్రమాద్ విధమిష్యామో నివర్తధ్వం ప్లవఙ్గమాః
రాక్షసుల ఈ గొప్ప భయం ఇప్పుడు వచ్చింది. మన ధైర్యంతో దీన్ని తొలగించగలం. వానరులారా, తిరిగి రండి!
కృచ్ఛ్రేణ తు సమాశ్వస్య సంగమ్య చ తతస్తతః। వృక్షాన్ గృహీత్వా హరయః సమ్ప్రతస్థూ రణాజిరే
కష్టంగా ధైర్యం తెచ్చుకుని, ఒక్కటై, వానరులు చెట్లు పట్టుకుని యుద్ధభూమిలోకి ముందుకు వెళ్లారు.
తే నివర్త్య తు సంరబ్ధాః కుమ్భకర్ణం వనౌకసః। నిజఘ్నుః పరమక్రుద్ధాః సమదా ఇవ కుఞ్జరాః
తిరిగి ధైర్యం తెచ్చుకున్న అరణ్యవాసులు, కోపంతో మదించిన ఏనుగుల్లా, పరాక్రమంగా కుంభకర్ణుడిపై దాడి చేశారు.
ప్రాంశుభిర్గిరిశృఙ్గైశ్చ శిలాభిశ్చ మహాబలాః। పాదపైః పుష్పితాగ్రైశ్చ హన్యమానో న కమ్పతే
ఎత్తైన పర్వతశిఖరాలు, భారీ రాళ్లు, పుష్పాలతో నిండిన చెట్లతో కొట్టినా, ఆ బలవంతుడు కదల్లేదు.
తస్య గాత్రేషు పతితా భిద్యన్తే బహవః శిలాః। పాదపాః పుష్పితాగ్రాశ్చ భగ్నాః పేతుర్మహీతలే
అతని శరీరంపై పడిన ఎన్నో రాళ్లు విరిగిపోతున్నాయి; పుష్పాలతో ఉన్న చెట్లు విరిగి నేలపై పడుతున్నాయి.
సోఽపి సైన్యాని సంక్రుద్ధౌ వానరాణాం మహౌజసామ్। మమన్థ పరమాయత్తో వనాన్యగ్నిరివోత్థితః
అతడూ కోపంతో, తన శక్తిని మొత్తం ఉపయోగించి, అరణ్యవాసి వానరుల సైన్యాన్ని అగ్ని అరణ్యంలో వ్యాపించినట్టు చీల్చిపోశాడు.
లోహితార్ద్రాస్తు బహవః శేరతే వానరర్షభాః। నిరస్తాః పతితా భూమౌ తామ్రపుష్పా ఇవ ద్రుమాః
రక్తంతో తడిసిన ఎన్నో వానర నాయకులు, తామ్రవర్ణపు పువ్వులతో ఉన్న చెట్లు నేలపై పడినట్టు, చనిపోయి అక్కడే పడ్డారు.
లఙ్ఘయన్తః ప్రధావన్తో వానరా నావలోకయన్। కేచిత్ సముద్రే పతితాః కేచిద్ గగనమాస్థితాః
వానరులు వెనక్కి చూడకుండా, దూకుతూ పరుగెత్తుతూ, కొందరు సముద్రంలో పడిపోయారు; మరికొందరు ఆకాశాన్ని చేరారు.
వధ్యమానాస్తు తే వీరా రాక్షసేన చ లీలయా। సాగరం యేన తే తీర్ణాః పథా తేనైవ దుద్రువుః
ఆ వీరులు, రాక్షసుడు సులభంగా వారిని చంపుతుండగా, ఎప్పుడో సముద్రాన్ని దాటి వచ్చిన దారినే తిరిగి పారిపోయారు.
తే స్థలాని తదా నిమ్నం వివర్ణవదనా భయాత్। ఋక్షా వృక్షాన్ సమారూఢాః కేచిత్ పర్వతమాశ్రితాః
ఆ సమయంలో, భయంతో ముఖాలు వాడిపోయిన రిక్షలు, కొందరు చెట్లపైకి ఎక్కారు; మరికొందరు పర్వతాలపై ఆశ్రయం పొందారు; నేలను వదిలేశారు.
మమజ్జురర్ణవే కేచిద్ గుహాః కేచిత్ సమాశ్రితాః। నిపేతుః కేచిదపరే కేచిన్నైవావతస్థిరే। కేచిద్ భూమౌ నిపతితాః కేచిత్ సుప్తా మృతా ఇవ
కొంతమంది ఉప్పొంగుతున్న సముద్రంలో మునిగిపోయారు, మరికొందరు గుహల్లో దాగుకున్నారు, ఇంకొందరు కింద పడిపోయారు, మరికొందరు నిలబడలేక పోయారు. కొంతమంది నేలమీద పడి ఉన్నారు, మరికొందరు చనిపోయినట్టు నిద్రపోయారు.
తాన్ సమీక్ష్యాఙ్గదో భగ్నాన్ వానరానిదమబ్రవీత్। అవతిష్ఠత యుధ్యామో నివర్తధ్వం ప్లవంగమాః
వానరులు ఇలా విరిగి పోయినదాన్ని చూసి, అంగదుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ వానరులారా! నిలబడండి! మనం యుద్ధం చేద్దాం! తిరిగి రండి!'
భగ్నానాం వో న పశ్యామి పరిక్రమ్య మహీమిమామ్। స్థానం సర్వే నివర్తధ్వం కిం ప్రాణాన్ పరిరక్షథ
మీరు ఇలా విరిగిపోతే, ఈ భూమిని చుట్టి చూసినా మీకు నిలవడానికి చోటు కనిపించదు. అందరూ తిరిగి రండి! ప్రాణాలను ఎందుకు కాపాడుకుంటున్నారు?
నిరాయుధానాం క్రమతామసఙ్గగతిపౌరుషాః। దారా హ్యుపహసిష్యన్తి స వై ఘాతః సుజీవతామ్
మీ దగ్గర ఆయుధాలు లేవు, ధైర్యం, శక్తి కూడా లేదు. మీ భార్యలు మిమ్మల్ని ఎగతాళి చేస్తారు. బాగా బ్రతికినవారికి అది నిజమైన అపమానం.
కులేషు జాతాః సర్వేఽస్మిన్ విస్తీర్ణేషు మహత్సు చ। క్వ గచ్ఛత భయత్రస్తాః ప్రాకృతా హరయో యథా। అనార్యాః ఖలు యద్భీతాస్త్యక్త్వా వీర్యం ప్రధావత
మీరు అందరూ గొప్ప వంశాల్లో పుట్టినవారు. భయంతో పారిపోతే, మీరు సాధారణ వానరుల్లా ఎందుకు ప్రవర్తిస్తున్నారు? ధైర్యాన్ని వదిలేసి భయంతో పారిపోవడం నీచుల లక్షణం.
వికత్థనాని వో యాని భవద్భిర్జనసంసది। తాని వః క్వ ను యాతాని సోదగ్రాణి హితాని చ
మీరు జనసమూహంలో చెప్పిన గొప్ప గొప్ప మాటలు, ఆ గర్వభరితమైన మాటలు ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉన్నాయి?