ధనుఃశతపరీణాహః స షట్శతసముచ్ఛ్రితః। రౌద్రః శకటచక్రాక్షో మహాపర్వతసంనిభః
అతని విల్లు వంద చేతుల పొడవు, అతని ఎత్తు ఆరు వందలు, అతని కన్నులు బండిపెరడాల్లా, అతని రూపం పెద్ద కొండలా భయంకరంగా కనిపించింది.
సంనిపత్య చ రక్షాంసి దగ్ధశైలోపమో మహాన్। కుమ్భకర్ణో మహావక్త్రః ప్రహసన్నిదమబ్రవీత్
అతడు అగ్ని మండుతున్న కొండలా పెద్దవాడై రాక్షసులను చుట్టూ కూడగట్టాడు. ఆ గొప్ప నోరు కలిగిన కుంభకర్ణుడు నవ్వుతూ ఇలా అన్నాడు.
అద్య వానరముఖ్యానాం తాని యూథాని భాగశః। నిర్దహిష్యామి సంక్రుద్ధః పతఙ్గానివ పావకః
ఈ రోజు నేను కోపంతో వానరుల గొప్ప గుంపులను ఒక్కొక్కటిగా అగ్నిలా చుట్టేస్తాను, ఎలా పుట్టగొడుగులను మంట తినేస్తుందో అలా.
నాపరాధ్యన్తి మే కామం వానరా వనచారిణః। జాతిరస్మద్విధానాం సా పురోద్యానవిభూషణమ్
వనంలో తిరిగే ఈ వానరులు నిజంగా నాకేమీ తప్పు చేయలేదు. మనలాంటి వారికీ యుద్ధంలో ఇలాంటి పనులు గర్వకారణంగా ఉంటాయి.
పురరోధస్య మూలం తు రాఘవః సహలక్ష్మణః। హతే తస్మిన్ హతం సర్వం తం వధిష్యామి సంయుగే
కాని శత్రువుల మూలం రాఘవుడు, లక్ష్మణుడు. అతడిని చంపితే అన్నీ ముగుస్తాయి. యుద్ధంలో అతడిని నేనే సంహరిస్తాను.
ఏవం తస్య బ్రువాణస్య కుమ్భకర్ణస్య రాక్షసాః। నాదం చక్రుర్మహాఘోరం కమ్పయన్త ఇవార్ణవమ్
కుంభకర్ణుడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, రాక్షసులు భయంకరమైన అరుపుతో సముద్రాన్ని కంపించించినట్టు గర్జించారు.
తస్య నిష్పతతస్తూర్ణం కుమ్భకర్ణస్య ధీమతః। బభూవుర్ఘోరరూపాణి నిమిత్తాని సమన్తతః
ఆ ధీరుడు కుంభకర్ణుడు వేగంగా ముందుకు పోతుండగా, చుట్టూ అన్ని వైపులా భయంకరమైన అపశకునాలు కనిపించాయి.
ఉల్కాశనియుతా మేఘా బభూవుర్గర్దభారుణాః। ససాగరవనా చైవ వసుధా సమకమ్పత
పిడుగులు, ఉల్కలు నిండిన మేఘాలు గాడిద రంగులో మారాయి. సముద్రాలు, అడవులతో కూడిన భూమి మొత్తం కంపించింది.
ఘోరరూపాః శివా నేదుః సజ్వాలకవలైర్ముఖైః। మణ్డలాన్యపసవ్యాని బబన్ధుశ్చ విహంగమాః
ముఖాల్లో అగ్ని మండుతున్న భయంకరమైన నక్కలు అరవడం మొదలుపెట్టాయి. పక్షులు ఎడమవైపు వలయాలు వేసుకుంటూ, అపశకునంగా ఎగరసాగాయి.
నిష్పపాత చ గృధ్రోఽస్య శూలే వై పథి గచ్ఛతః। ప్రాస్ఫురన్నయనం చాస్య సవ్యో బాహురకమ్పత
అతడు మార్గంలో నడుస్తుండగా, అతని కత్తిపై ఉన్న గిడుగు కిందపడిపోయింది. అతని ఎడమ కంటి రెప్ప దడదడలాడింది, ఎడమ చేయి కంపించింది.
నిష్పపాత తదా చోల్కా జ్వలన్తీ భీమనిఃస్వనా। ఆదిత్యో నిష్ప్రభశ్చాసీన్న వాతి చ సుఖోఽనిలః
అప్పుడు భయంకరమైన శబ్దంతో ఒక అగ్నిపిండం కిందపడింది. సూర్యుడు కాంతిని కోల్పోయాడు, గాలి కూడా మధురంగా వీయడం ఆపింది.
అచిన్తయన్ మహోత్పాతానుదితాన్ రోమహర్షణాన్। నిర్యయౌ కుమ్భకర్ణస్తు కృతాన్తబలచోదితః
అలా భయపెట్టే పెద్ద అపశకునాలు కలిగినా, వాటిని పట్టించుకోకుండా, మరణదేవుడు ప్రేరేపించినట్లు కుంభకర్ణుడు బయలుదేరాడు.
స లఙ్ఘయిత్వా ప్రాకారం పద్భ్యాం పర్వతసంనిభః। దదర్శాభ్రఘనప్రఖ్యం వానరానీకమద్భుతమ్
పెద్ద కొండలా ఉన్న అతడు తన కాలులతో ప్రాకారాన్ని దాటి, మేఘాల గుంపులా కనిపించే అద్భుతమైన వానర సైన్యాన్ని చూశాడు.
తే దృష్ట్వా రాక్షసశ్రేష్ఠం వానరాః పర్వతోపమమ్। వాయునున్నా ఇవ ఘనా యయుః సర్వా దిశస్తదా
రాక్షసుల్లో శ్రేష్ఠుడైన అతడిని చూసి, కొండల్లా ఉన్న వానరులు గాలిలో మేఘాలు ఎగిరిపోతున్నట్టు అన్ని దిశలకూ పారిపోయారు.
తద్ వానరానీకమతిప్రచణ్డం దిశో ద్రవద్భిన్నమివాభ్రజాలమ్। స కుమ్భకర్ణః సమవేక్ష్య హర్షా- న్ననాద భూయో ఘనవద్ఘనాభః
అత్యంత భయంకరమైన వానర సైన్యం అన్ని దిశలకూ విడివిడిగా పారిపోతున్న దృశ్యాన్ని చూసి, మేఘాన్ని తలపించే కుంభకర్ణుడు ఆనందంతో మళ్లీ మేఘగర్జనలా గర్జించాడు.
తే తస్య ఘోరం నినదం నిశమ్య యథా నినాదం దివి వారిదస్య। పేతుర్ధరణ్యాం బహవః ప్లవఙ్గా నికృత్తమూలా ఇవ శాలవృక్షాః
ఆయన భయంకరమైన గర్జనను, ఆకాశంలో మేఘం మ్రోగినట్టు విని, అనేక వానరులు వేర్లు కోసిన శాలవృక్షాల్లా నేలపై పడిపోయారు.
విపులపరిఘవాన్ స కుమ్భకర్ణో రిపునిధనాయ వినిఃసృతో మహాత్మా। కపిగణభయమాదదత్ సుభీమం ప్రభురివ కింకరదణ్డవాన్ యుగాన్తే
బలమైన కుంభకర్ణుడు గొప్ప ఇనుప గదను చేతబట్టి, శత్రువులను సంహరించేందుకు బయలుదేరాడు. అతని భయంకరమైన రూపం చూసి వానరసైన్యానికి గొప్ప భయం కలిగింది. యుగాంతంలో శిక్షా దండాన్ని ఊపే ప్రభువులా కనిపించాడు.
thumb|షట్షష్టితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే షట్షష్టితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో అరవై ఆరవ సర్గను ఇప్పుడు వినండి.
స లఙ్ఘయిత్వా ప్రాకారం గిరికూటోపమో మహాన్। నిర్యయౌ నగరాత్ తూర్ణం కుమ్భకర్ణో మహాబలః
పర్వతశిఖరంలా ఉన్న మహాబలుడు కుంభకర్ణుడు, కోటగోడను దాటి, పట్టణం నుంచి వేగంగా బయటకు వచ్చాడు.
ననాద చ మహానాదం సముద్రమభినాదయన్। విజయన్నివ నిర్ఘాతాన్ విధమన్నివ పర్వతాన్
అతడు భీకరంగా గర్జించి, ఆ నాదం సముద్రాన్ని మారుమోగేలా చేసింది. అతడు మెరుపులను జయించినట్టు, పర్వతాలను చెల్లరువేసినట్టు అనిపించింది.
తమవధ్యం మఘవతా యమేన వరుణేన వా। ప్రేక్ష్య భీమాక్షమాయాన్తం వానరా విప్రదుద్రువుః
ఇంద్రుడికి, యముడికి, వరుణుడికీ జయించలేని భయంకరమైన కళ్ళతో అతడు వస్తున్నాడని చూసి, వానరులు భయంతో పారిపోయారు.
తాంస్తు విప్రద్రుతాన్ దృష్ట్వా రాజపుత్రోఽఙ్గదోఽబ్రవీత్। నలం నీలం గవాక్షం చ కుముదం చ మహాబలమ్
వానరులు భయంతో పరుగెత్తుతున్నదాన్ని చూసి, రాజకుమారుడు అంగదుడు నల, నీల, గవాక్ష, మహాబలుడు కుముదుడిని ఇలా అడిగాడు.
ఆత్మనస్తాని విస్మృత్య వీర్యాణ్యభిజనాని చ। క్వ గచ్ఛత భయత్రస్తాః ప్రాకృతా హరయో యథా
మీరు మీ శక్తిని, గొప్ప వంశాన్ని మరిచి, సాధారణ వానరుల్లా భయంతో ఎక్కడికి పరుగెడుతున్నారు? అని అడిగాడు.
సాధు సౌమ్యా నివర్తధ్వం కిం ప్రాణాన్ పరిరక్షథ। నాలం యుద్ధాయ వై రక్షో మహతీయం విభీషికా
స్నేహితులారా, తిరిగి రండి! ప్రాణాలను కాపాడుకోవడమే ఎందుకు? యుద్ధానికి ఈ రాక్షసుడు చాలడు; ఈ భయం చాలా పెద్దది.
మహతీముత్థితామేనాం రాక్షసానాం విభీషికామ్। విక్రమాద్ విధమిష్యామో నివర్తధ్వం ప్లవఙ్గమాః
రాక్షసుల ఈ గొప్ప భయం ఇప్పుడు వచ్చింది. మన ధైర్యంతో దీన్ని తొలగించగలం. వానరులారా, తిరిగి రండి!
కృచ్ఛ్రేణ తు సమాశ్వస్య సంగమ్య చ తతస్తతః। వృక్షాన్ గృహీత్వా హరయః సమ్ప్రతస్థూ రణాజిరే
కష్టంగా ధైర్యం తెచ్చుకుని, ఒక్కటై, వానరులు చెట్లు పట్టుకుని యుద్ధభూమిలోకి ముందుకు వెళ్లారు.
తే నివర్త్య తు సంరబ్ధాః కుమ్భకర్ణం వనౌకసః। నిజఘ్నుః పరమక్రుద్ధాః సమదా ఇవ కుఞ్జరాః
తిరిగి ధైర్యం తెచ్చుకున్న అరణ్యవాసులు, కోపంతో మదించిన ఏనుగుల్లా, పరాక్రమంగా కుంభకర్ణుడిపై దాడి చేశారు.
ప్రాంశుభిర్గిరిశృఙ్గైశ్చ శిలాభిశ్చ మహాబలాః। పాదపైః పుష్పితాగ్రైశ్చ హన్యమానో న కమ్పతే
ఎత్తైన పర్వతశిఖరాలు, భారీ రాళ్లు, పుష్పాలతో నిండిన చెట్లతో కొట్టినా, ఆ బలవంతుడు కదల్లేదు.
తస్య గాత్రేషు పతితా భిద్యన్తే బహవః శిలాః। పాదపాః పుష్పితాగ్రాశ్చ భగ్నాః పేతుర్మహీతలే
అతని శరీరంపై పడిన ఎన్నో రాళ్లు విరిగిపోతున్నాయి; పుష్పాలతో ఉన్న చెట్లు విరిగి నేలపై పడుతున్నాయి.
సోఽపి సైన్యాని సంక్రుద్ధౌ వానరాణాం మహౌజసామ్। మమన్థ పరమాయత్తో వనాన్యగ్నిరివోత్థితః
అతడూ కోపంతో, తన శక్తిని మొత్తం ఉపయోగించి, అరణ్యవాసి వానరుల సైన్యాన్ని అగ్ని అరణ్యంలో వ్యాపించినట్టు చీల్చిపోశాడు.