సర్వాభరణసర్వాఙ్గః శూలపాణిః స రాక్షసః। త్రివిక్రమకృతోత్సాహో నారాయణ ఇవాబభౌ
అన్ని ఆభరణాలతో శరీరమంతా అలంకరించబడిన ఆ రాక్షసుడు, చేతిలో శూలంతో, మూడు అడుగుల కోసం ఉత్సాహంగా ఉన్న నారాయణుడివలె ప్రకాశించాడు.
భ్రాతరం సమ్పరిష్వజ్య కృత్వా చాపి ప్రదక్షిణమ్। ప్రణమ్య శిరసా తస్మై ప్రతస్థే స మహాబలః
తమ్ముడిని ఆలింగనం చేసి, ప్రదక్షిణగా తిరిగి, తలవంచి నమస్కరించి, ఆ మహాబలుడు ప్రయాణమయ్యాడు.
తమాశీర్భిః ప్రశస్తాభిః ప్రేషయామాస రావణః। శఙ్ఖదున్దుభినిర్ఘోషైః సైన్యైశ్చాపి వరాయుధైః
రావణుడు శుభాకాంక్షలతో అతన్ని పంపించాడు. శంఖాలు, డప్పుల శబ్దాలతో, గొప్ప ఆయుధాలతో ఉన్న సైన్యంతో పాటు అతను బయలుదేరాడు.
తం గజైశ్చ తురంగైశ్చ స్యన్దనైశ్చామ్బుదస్వనైః। అనుజగ్ముర్మహాత్మానో రథినో రథినాం వరమ్
గజాలు, కుదిరాలు, రథాలు మేఘగర్జనలా శబ్దం చేస్తూ, మహాత్ములు, రథసారథులలో శ్రేష్ఠులు అతనిని అనుసరించారు.
సర్పైరుష్ట్రైః ఖరైశ్చైవ సింహద్విపమృగద్విజైః। అనుజగ్ముశ్చ తం ఘోరం కుమ్భకర్ణం మహాబలమ్
పాములు, ఒంటెలు, గాడిదలు, సింహాలు, ఏనుగులు, అడవి జంతువులు, పక్షులు — వీటన్నిటితో కూడి ఆ భయంకరమైన, మహాబలుడైన కుంభకర్ణుని వెంట వెళ్లారు.
స పుష్పవర్షైరవకీర్యమాణో ధృతాతపత్రః శితశూలపాణిః। మదోత్కటః శోణితగన్ధమత్తో వినిర్యయౌ దానవదేవశత్రుః
పుష్పవర్షంతో కప్పబడి, గొడుగు పట్టుకుని, పదునైన శూలాన్ని చేతిలో ఉంచుకుని, మదంతో ఉల్లాసంగా, రక్తసువాసనతో మత్తులో ఉన్న దేవతలు, దానవులకు శత్రువైన వాడు బయటకు వచ్చాడు.
పదాతయశ్చ బహవో మహానాదా మహాబలాః। అన్వయూ రాక్షసా భీమా భీమాక్షాః శస్త్రపాణయః
అనేక మంది బలమైన పాదసేనలు, ఘోరమైన శబ్దంతో, భయంకరమైన కళ్లతో, ఆయుధాలు చేతబట్టి ఉన్న రాక్షసులు అతనిని అనుసరించారు.
రక్తాక్షాః సుబహువ్యామా నీలాఞ్జనచయోపమాః। శూలానుద్యమ్య ఖడ్గాంశ్చ నిశితాంశ్చ పరశ్వధాన్
ఎర్ర కళ్లతో, విస్తారమైన భుజాలతో, నీలం అంజనపు గుట్టలవలె కనిపిస్తూ, వారు శూలాలు, ఖడ్గాలు, పదునైన పరశువులను పైకి ఎత్తారు.
భిన్దిపాలాంశ్చ పరిఘాన్ గదాశ్చ ముసలాని చ। తాలస్కన్ధాంశ్చ విపులాన్ క్షేపణీయాన్ దురాసదాన్
వారు బల్లెములు, ఇనుప ముళ్లకఱ్ఱలు, గదలు, మొగ్గలు, పెద్ద తాళపాకల కఱ్ఱలు — ఇవన్నీ భయంకరంగా, ఎదుర్కోవడానికి చాలా కఠినంగా చేతబట్టుకున్నారు.
అథాన్యద్వపురాదాయ దారుణం ఘోరదర్శనమ్। నిష్పపాత మహాతేజాః కుమ్భకర్ణో మహాబలః
అప్పుడా మహాబలశాలి, మహాతేజస్సు కలిగిన కుంభకర్ణుడు మరో భయానకమైన, భయపెట్టే రూపాన్ని ధరించి అక్కడికి దిగివచ్చాడు.
ధనుఃశతపరీణాహః స షట్శతసముచ్ఛ్రితః। రౌద్రః శకటచక్రాక్షో మహాపర్వతసంనిభః
అతని విల్లు వంద చేతుల పొడవు, అతని ఎత్తు ఆరు వందలు, అతని కన్నులు బండిపెరడాల్లా, అతని రూపం పెద్ద కొండలా భయంకరంగా కనిపించింది.
సంనిపత్య చ రక్షాంసి దగ్ధశైలోపమో మహాన్। కుమ్భకర్ణో మహావక్త్రః ప్రహసన్నిదమబ్రవీత్
అతడు అగ్ని మండుతున్న కొండలా పెద్దవాడై రాక్షసులను చుట్టూ కూడగట్టాడు. ఆ గొప్ప నోరు కలిగిన కుంభకర్ణుడు నవ్వుతూ ఇలా అన్నాడు.
అద్య వానరముఖ్యానాం తాని యూథాని భాగశః। నిర్దహిష్యామి సంక్రుద్ధః పతఙ్గానివ పావకః
ఈ రోజు నేను కోపంతో వానరుల గొప్ప గుంపులను ఒక్కొక్కటిగా అగ్నిలా చుట్టేస్తాను, ఎలా పుట్టగొడుగులను మంట తినేస్తుందో అలా.
నాపరాధ్యన్తి మే కామం వానరా వనచారిణః। జాతిరస్మద్విధానాం సా పురోద్యానవిభూషణమ్
వనంలో తిరిగే ఈ వానరులు నిజంగా నాకేమీ తప్పు చేయలేదు. మనలాంటి వారికీ యుద్ధంలో ఇలాంటి పనులు గర్వకారణంగా ఉంటాయి.
పురరోధస్య మూలం తు రాఘవః సహలక్ష్మణః। హతే తస్మిన్ హతం సర్వం తం వధిష్యామి సంయుగే
కాని శత్రువుల మూలం రాఘవుడు, లక్ష్మణుడు. అతడిని చంపితే అన్నీ ముగుస్తాయి. యుద్ధంలో అతడిని నేనే సంహరిస్తాను.
ఏవం తస్య బ్రువాణస్య కుమ్భకర్ణస్య రాక్షసాః। నాదం చక్రుర్మహాఘోరం కమ్పయన్త ఇవార్ణవమ్
కుంభకర్ణుడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, రాక్షసులు భయంకరమైన అరుపుతో సముద్రాన్ని కంపించించినట్టు గర్జించారు.
తస్య నిష్పతతస్తూర్ణం కుమ్భకర్ణస్య ధీమతః। బభూవుర్ఘోరరూపాణి నిమిత్తాని సమన్తతః
ఆ ధీరుడు కుంభకర్ణుడు వేగంగా ముందుకు పోతుండగా, చుట్టూ అన్ని వైపులా భయంకరమైన అపశకునాలు కనిపించాయి.
ఉల్కాశనియుతా మేఘా బభూవుర్గర్దభారుణాః। ససాగరవనా చైవ వసుధా సమకమ్పత
పిడుగులు, ఉల్కలు నిండిన మేఘాలు గాడిద రంగులో మారాయి. సముద్రాలు, అడవులతో కూడిన భూమి మొత్తం కంపించింది.
ఘోరరూపాః శివా నేదుః సజ్వాలకవలైర్ముఖైః। మణ్డలాన్యపసవ్యాని బబన్ధుశ్చ విహంగమాః
ముఖాల్లో అగ్ని మండుతున్న భయంకరమైన నక్కలు అరవడం మొదలుపెట్టాయి. పక్షులు ఎడమవైపు వలయాలు వేసుకుంటూ, అపశకునంగా ఎగరసాగాయి.
నిష్పపాత చ గృధ్రోఽస్య శూలే వై పథి గచ్ఛతః। ప్రాస్ఫురన్నయనం చాస్య సవ్యో బాహురకమ్పత
అతడు మార్గంలో నడుస్తుండగా, అతని కత్తిపై ఉన్న గిడుగు కిందపడిపోయింది. అతని ఎడమ కంటి రెప్ప దడదడలాడింది, ఎడమ చేయి కంపించింది.
నిష్పపాత తదా చోల్కా జ్వలన్తీ భీమనిఃస్వనా। ఆదిత్యో నిష్ప్రభశ్చాసీన్న వాతి చ సుఖోఽనిలః
అప్పుడు భయంకరమైన శబ్దంతో ఒక అగ్నిపిండం కిందపడింది. సూర్యుడు కాంతిని కోల్పోయాడు, గాలి కూడా మధురంగా వీయడం ఆపింది.
అచిన్తయన్ మహోత్పాతానుదితాన్ రోమహర్షణాన్। నిర్యయౌ కుమ్భకర్ణస్తు కృతాన్తబలచోదితః
అలా భయపెట్టే పెద్ద అపశకునాలు కలిగినా, వాటిని పట్టించుకోకుండా, మరణదేవుడు ప్రేరేపించినట్లు కుంభకర్ణుడు బయలుదేరాడు.
స లఙ్ఘయిత్వా ప్రాకారం పద్భ్యాం పర్వతసంనిభః। దదర్శాభ్రఘనప్రఖ్యం వానరానీకమద్భుతమ్
పెద్ద కొండలా ఉన్న అతడు తన కాలులతో ప్రాకారాన్ని దాటి, మేఘాల గుంపులా కనిపించే అద్భుతమైన వానర సైన్యాన్ని చూశాడు.
తే దృష్ట్వా రాక్షసశ్రేష్ఠం వానరాః పర్వతోపమమ్। వాయునున్నా ఇవ ఘనా యయుః సర్వా దిశస్తదా
రాక్షసుల్లో శ్రేష్ఠుడైన అతడిని చూసి, కొండల్లా ఉన్న వానరులు గాలిలో మేఘాలు ఎగిరిపోతున్నట్టు అన్ని దిశలకూ పారిపోయారు.
తద్ వానరానీకమతిప్రచణ్డం దిశో ద్రవద్భిన్నమివాభ్రజాలమ్। స కుమ్భకర్ణః సమవేక్ష్య హర్షా- న్ననాద భూయో ఘనవద్ఘనాభః
అత్యంత భయంకరమైన వానర సైన్యం అన్ని దిశలకూ విడివిడిగా పారిపోతున్న దృశ్యాన్ని చూసి, మేఘాన్ని తలపించే కుంభకర్ణుడు ఆనందంతో మళ్లీ మేఘగర్జనలా గర్జించాడు.
తే తస్య ఘోరం నినదం నిశమ్య యథా నినాదం దివి వారిదస్య। పేతుర్ధరణ్యాం బహవః ప్లవఙ్గా నికృత్తమూలా ఇవ శాలవృక్షాః
ఆయన భయంకరమైన గర్జనను, ఆకాశంలో మేఘం మ్రోగినట్టు విని, అనేక వానరులు వేర్లు కోసిన శాలవృక్షాల్లా నేలపై పడిపోయారు.
విపులపరిఘవాన్ స కుమ్భకర్ణో రిపునిధనాయ వినిఃసృతో మహాత్మా। కపిగణభయమాదదత్ సుభీమం ప్రభురివ కింకరదణ్డవాన్ యుగాన్తే
బలమైన కుంభకర్ణుడు గొప్ప ఇనుప గదను చేతబట్టి, శత్రువులను సంహరించేందుకు బయలుదేరాడు. అతని భయంకరమైన రూపం చూసి వానరసైన్యానికి గొప్ప భయం కలిగింది. యుగాంతంలో శిక్షా దండాన్ని ఊపే ప్రభువులా కనిపించాడు.
thumb|షట్షష్టితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే షట్షష్టితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో అరవై ఆరవ సర్గను ఇప్పుడు వినండి.
స లఙ్ఘయిత్వా ప్రాకారం గిరికూటోపమో మహాన్। నిర్యయౌ నగరాత్ తూర్ణం కుమ్భకర్ణో మహాబలః
పర్వతశిఖరంలా ఉన్న మహాబలుడు కుంభకర్ణుడు, కోటగోడను దాటి, పట్టణం నుంచి వేగంగా బయటకు వచ్చాడు.
ననాద చ మహానాదం సముద్రమభినాదయన్। విజయన్నివ నిర్ఘాతాన్ విధమన్నివ పర్వతాన్
అతడు భీకరంగా గర్జించి, ఆ నాదం సముద్రాన్ని మారుమోగేలా చేసింది. అతడు మెరుపులను జయించినట్టు, పర్వతాలను చెల్లరువేసినట్టు అనిపించింది.