గచ్ఛేయం స్వశరీరేణ దేవతానాం పరాం గతిమ్। వసిష్ఠం స సమాహూయ కథయామాస చిన్తితమ్
'నేను నా శరీరంతోనే దేవతల లోకాన్ని చేరాలి' అని తలచాడు. ఆలోచనను వసిష్ఠుని పిలిపించి చెప్పాడు.
అశక్యమితి చాప్యుక్తో వసిష్ఠేన మహాత్మనా। ప్రత్యాఖ్యాతో వసిష్ఠేన స యయౌ దక్షిణాం దిశమ్
మహాత్ముడైన వసిష్ఠుడు 'అది సాధ్యం కాదు' అని చెప్పాడు. వసిష్ఠుడు తిరస్కరించడంతో, త్రిశంకు దక్షిణ దిశగా వెళ్లిపోయాడు.
తతస్తత్కర్మసిద్ధ్యర్థం పుత్రాంస్తస్య గతో నృపః। వాసిష్ఠా దీర్ఘతపసస్తపో యత్ర హి తేపిరే
ఆ కార్యం సాధించడానికి, రాజు వసిష్ఠుని కుమారుల దగ్గరకు వెళ్లాడు. వారు దీర్ఘకాలంగా తపస్సు చేస్తున్న చోటికి చేరాడు.
త్రిశఙ్కుస్తు మహాతేజాః శతం పరమభాస్వరమ్। వసిష్ఠపుత్రాన్ దదృశే తప్యమానాన్ మనస్వినః
మహాతేజస్వి త్రిశంకు, అద్భుతమైన కాంతి కలిగిన వంద మంది వసిష్ఠుని కుమారులను, వారు తపస్సు చేస్తూ, మనస్సు నిలిపి ఉన్నట్టుగా చూశాడు.
సోఽభిగమ్య మహాత్మానః సర్వానేవ గురోః సుతాన్। అభివాద్యానుపూర్వేణ హ్రియా కించిదవాఙ్ముఖః
అతడు ఆ మహాత్ములైన గురువు కుమారులందరిని దగ్గరకి వెళ్లి, ఒక్కొక్కరిని నమస్కరించి, కొంత సిగ్గుతో తలవంచి నిలబడ్డాడు.
అబ్రవీత్ స మహాత్మానః సర్వానేవ కృతాఞ్జలిః। శరణం వః ప్రపన్నోఽహం శరణ్యాన్ శరణం గతః
అతడు చేతులు జోడించి ఆ మహాత్ములందరితో ఇలా అన్నాడు: 'మీరు ఆశ్రయం ఇచ్చేవారు, నేను మీ వద్ద ఆశ్రయం కోరుతూ వచ్చాను.'
ప్రత్యాఖ్యాతో హి భద్రం వో వసిష్ఠేన మహాత్మనా। యష్టుకామో మహాయజ్ఞం తదనుజ్ఞాతుమర్హథ
'మహాత్ముడైన వసిష్ఠుడు నన్ను తిరస్కరించాడు, మీకు మంగళం కలగాలి. నేను మహాయజ్ఞం చేయాలని కోరుకుంటున్నాను, దానికి మీరు అనుమతి ఇవ్వాలి.'
గురుపుత్రానహం సర్వాన్ నమస్కృత్య ప్రసాదయే। శిరసా ప్రణతో యాచే బ్రాహ్మణాంస్తపసి స్థితాన్
'నేను గురువు కుమారులందరిని నమస్కరిస్తూ ప్రార్థిస్తున్నాను. తలవంచి, తపస్సులో నిలిచిన బ్రాహ్మణులను వేడుకుంటున్నాను.'
తే మాం భవన్తః సిద్ధ్యర్థం యాజయన్తు సమాహితాః। సశరీరో యథాహం వై దేవలోకమవాప్నుయామ్
'మీరు మనస్సు నిలిపి, నా కార్యం సిద్ధించేందుకు యజ్ఞం చేయించండి. నేను నా శరీరంతో దేవతల లోకాన్ని చేరగలిగేలా చేయండి.'
ప్రత్యాఖ్యాతో వసిష్ఠేన గతిమన్యాం తపోధనాః। గురుపుత్రానృతే సర్వాన్ నాహం పశ్యామి కాంచన
వశిష్ఠుడు తిరస్కరించిన తరువాత, గురుపుత్రులు తప్ప మరెవరూ నాకు మార్గం కనిపించడంలేదు, ఓ మునులారా.
ఇక్ష్వాకూణాం హి సర్వేషాం పురోధాః పరమా గతిః। తస్మాదనన్తరం సర్వే భవన్తో దైవతం మమ
ఇక్ష్వాకువంశంలో అందరికీ పురోహితుడు గొప్పదారి. అందుకే ఆయన తరువాత మీరు అందరూ నాకు దైవస్వరూపులే.
thumb|అష్టపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే అష్టపఞ్చాశః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో యాభై ఎనిమిదవ సర్గను వినండి.
తతస్త్రిశఙ్కోర్వచనం శ్రుత్వా క్రోధసమన్వితమ్। ఋషిపుత్రశతం రామ రాజానమిదమబ్రవీత్
తదుపరి, త్రిశంకువు కోపంతో చెప్పిన మాటలు విని, వందమంది ఋషిపుత్రులు, ఓ రామా, రాజును ఇలా అడిగారు.
ప్రత్యాఖ్యాతోఽసి దుర్మేధో గురుణా సత్యవాదినా। తం కథం సమతిక్రమ్య శాఖాన్తరముపేయివాన్
నీ గురువు, సత్యవాది, నిన్ను తిరస్కరించాడు. అయినా నువ్వెలా మరొక శాఖవద్దకు వెళ్లావు, చెడు మనసున్నవాడా?
ఇక్ష్వాకూణాం హి సర్వేషాం పురోధాః పరమా గతిః। న చాతిక్రమితుం శక్యం వచనం సత్యవాదినః
ఇక్ష్వాకువంశంలో అందరికీ పురోహితుడే గొప్పదారి. సత్యవాది మాటను ఎవరూ అతిక్రమించలేరు.
అశక్యమితి సోవాచ వసిష్ఠో భగవానృషిః। తం వయం వై సమాహర్తుం క్రతుం శక్తాః కథంచన
అది అసాధ్యమని వశిష్ఠ మహర్షి అన్నాడు. అయినా మేము ఏదో విధంగా యజ్ఞాన్ని నిర్వహించగలం.
బాలిశస్త్వం నరశ్రేష్ఠ గమ్యతాం స్వపురం పునః। యాజనే భగవాన్ శక్తస్త్రైలోక్యస్యాపి పార్థివ
నీవు ఇంకా బాలుడివి, మాన్యుడా, మళ్ళీ నీ నగరానికి వెళ్ళిపో. ఈ యజ్ఞాన్ని మూడు లోకాలకైనా వశిష్ఠుడు చేయగలడు, రాజా.
అవమానం కథం కర్తుం తస్య శక్ష్యామహే వయమ్। తేషాం తద్ వచనం శ్రుత్వా క్రోధపర్యాకులాక్షరమ్
మనము ఆయనను ఎట్లా అవమానించగలం? వారు కోపంతో నిండిన మాటలు చెప్పినప్పుడు—
స రాజా పునరేవైతానిదం వచనమబ్రవీత్। ప్రత్యాఖ్యాతో భగవతా గురుపుత్రైస్తథైవ హి
అప్పుడు రాజు మళ్లీ వారితో ఇలా అన్నాడు: 'భగవంతుడు, అలాగే గురుపుత్రులు కూడా నన్ను తిరస్కరించారు.'
అన్యాం గతిం గమిష్యామి స్వస్తి వోఽస్తు తపోధనాః। ఋషిపుత్రాస్తు తచ్ఛ్రుత్వా వాక్యం ఘోరాభిసంహితమ్
'ఇంకొక మార్గం వెతుకుతాను. మునులారా, మీకు శుభం కలగాలి.' అని అన్నాడు. ఋషిపుత్రులు ఆ భయంకరమైన మాటలు విని—
శేపుః పరమసంక్రుద్ధాశ్చణ్డాలత్వం గమిష్యసి। ఇత్యుక్త్వా తే మహాత్మానో వివిశుః స్వం స్వమాశ్రమమ్
అతిగా కోపంతో వారు శాపమిచ్చారు: 'నీవు చండాలుడవుతావు!' అని చెప్పి, ఆ మహాత్ములు తమ ఆశ్రమాలకు వెళ్లిపోయారు.
అథ రాత్ర్యాం వ్యతీతాయాం రాజా చణ్డాలతాం గతః। నీలవస్త్రధరో నీలః పురుషో ధ్వస్తమూర్ధజః
రాత్రి గడిచిన తరువాత, రాజు చండాలుడయ్యాడు; నీలవస్త్రాలు ధరించి, నల్లగా, జుట్టు చిత్తడిగా మారాడు.
చిత్యమాల్యాంగరాగశ్చ ఆయసాభరణోఽభవత్। తం దృష్ట్వా మన్త్రిణః సర్వే త్యజ్య చణ్డాలరూపిణమ్
చిత్తిన మాలలు వేసుకొని, బూడిద పూసుకొని, ఇనుపాభరణాలు ధరించాడు. అతన్ని చండాల రూపంలో చూసి, అతని మంత్రి వర్గం అంతా—
ప్రాద్రవన్ సహితా రామ పౌరా యేఽస్యానుగామినః। ఏకో హి రాజా కాకుత్స్థ జగామ పరమాత్మవాన్
ఓ రామా, అతని అనుచరులైన పౌరులతో కలిసి పారిపోయారు. కకుత్స్థ వంశజుడైన ఆ రాజు ఒక్కడే, పరమాత్మబలంతో ముందుకు వెళ్లాడు.
దహ్యమానో దివారాత్రం విశ్వామిత్రం తపోధనమ్। విశ్వామిత్రస్తు తం దృష్ట్వా రాజానం విఫలీకృతమ్
పగలు రాత్రి తపించుకుంటూ, విశ్వామిత్రుడిని ఆశ్రయించాడు. విశ్వామిత్రుడు రాజును ఫలితం లేకుండా చూసి—
చణ్డాలరూపిణం రామ మునిః కారుణ్యమాగతః। కారుణ్యాత్ స మహాతేజా వాక్యం పరమధార్మికః
చండాల రూపంలో ఉన్న రాజును చూసి, ఆ ముని దయతో నిండిపోయాడు. ఆ మహాత్ముడు, పరమధార్మికుడు, దయతో ఇలా అన్నాడు—
ఇదం జగాద భద్రం తే రాజానం ఘోరదర్శనమ్। కిమాగమనకార్యం తే రాజపుత్ర మహాబల
'నీకు శుభం కలగాలి,' అని ఆ భయంకర రూపంలో ఉన్న రాజును ఉద్దేశించి అన్నాడు. 'ఓ మహాబలుడా, నీవు ఎందుకు వచ్చావు?'
అయోధ్యాధిపతే వీర శాపాచ్చణ్డాలతాం గతః। అథ తద్వాక్యమాకర్ణ్య రాజా చణ్డాలతాం గతః
అయోధ్యాధిపతి వీరా, శాపం వల్ల నీవు చండాలుడవయ్యావు. ఆ మాటలు విన్న రాజు కూడా చండాలుడిగా మారిపోయాడు.
అబ్రవీత్ ప్రాఞ్జలిర్వాక్యం వాక్యజ్ఞో వాక్యకోవిదమ్। ప్రత్యాఖ్యాతోఽస్మి గురుణా గురుపుత్రైస్తథైవ చ
రాజు చేతులు జోడించి, మాటల్లో నిపుణుడైన వానికి ఇలా అన్నాడు: "నా గురువు, ఆయన కుమారులు నన్ను తిరస్కరించారు."
అనవాప్యైవ తం కామం మయా ప్రాప్తో విపర్యయః। సశరీరో దివం యాయామితి మే సౌమ్యదర్శన
నా కోరిక నెరవేరక ముందే నాకు విరుద్ధమైనదే ఎదురైంది. దయతో కనిపించే వాడా, నేను శరీరంతోనే స్వర్గానికి వెళ్లాలని కోరుకుంటున్నాను.