నిఃశ్రేయసఫలావేవ ధర్మార్థావితరావపి। అధర్మానర్థయోః ప్రాప్తం ఫలం చ ప్రత్యవాయికమ్
ధర్మం, అర్థం రెండూ ఉత్తమ ఫలితాన్ని ఇస్తాయి. అధర్మం, అనర్థం మాత్రం నష్టాన్ని కలిగిస్తాయి.
ఐహలౌకికపారక్యం కర్మ పుంభిర్నిషేవ్యతే। కర్మాణ్యపి తు కల్యాణి లభతే కామమాస్థితః
ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ ఫలితాల కోసం మనుషులు పనులు చేస్తారు. కోరికతో ఉన్నవాడు కూడా మంచి పనులు చేయగలడు.
తత్ర క్లృప్తమిదం రాజ్ఞా హృది కార్యం మతం చ నః। శత్రౌ హి సాహసం యత్ తత్ కిమివాత్రాపనీయతే
రాజు మనసులో నిర్ణయించుకున్నది మనందరి అభిప్రాయమే. శత్రువుపై ధైర్యంగా చేయాల్సినది ఇంకేమీ లేదు.
ఏకస్యైవాభియానే తు హేతుర్యః ప్రాహృతస్త్వయా। తత్రాప్యనుపపన్నం తే వక్ష్యామి యదసాధు చ
ఒక్కడే పోవాలని నువ్వు చెప్పిన కారణంలో కూడా ఏం తగినదో, ఏం తగదు, నేను చెప్పుతాను.
యేన పూర్వం జనస్థానే బహవోఽతిబలా హతాః। రాక్షసా రాఘవం తం త్వం కథమేకో జయిష్యసి
జనస్థానంలో ఎన్నో బలమైన రాక్షసులను రాఘవుడు చంపాడు. అలాంటి వాడిని నువ్వు ఒక్కడే ఎలా జయిస్తావు?
యే పూర్వం నిర్జితాస్తేన జనస్థానే మహౌజసః। రాక్షసాంస్తాన్ పురే సర్వాన్ భీతానద్య న పశ్యసి
జనస్థానంలో రాఘవుడు ఓడించిన శక్తివంతమైన రాక్షసులను నువ్వు ఇప్పుడు పట్టణంలో ఎక్కడా చూడలేవు. వాళ్లంతా భయంతో దాగిపోయారు.
తం సింహమివ సంక్రుద్ధం రామం దశరథాత్మజమ్। సర్పం సుప్తమహో బుద్ధ్వా ప్రబోధయితుమిచ్ఛసి
దశరథుని కుమారుడైన రాముడు కోపంతో ఉన్న సింహంలా ఉన్నాడు. నిద్రిస్తున్న పామును లేపినట్లుగా, నువ్వు అతన్ని రెచ్చగొట్టాలని చూస్తున్నావు.
జ్వలన్తం తేజసా నిత్యం క్రోధేన చ దురాసదమ్। కస్తం మృత్యుమివాసహ్యమాసాదయితుమర్హతి
ఎప్పుడూ తేజస్సుతో మెరుస్తూ, కోపంతో భయంకరంగా ఉండే వాడిని, మరణాన్ని తట్టుకోలేనట్టుగా, ఎవరు ఎదుర్కొనగలరు?
సంశయస్థమిదం సర్వం శత్రోః ప్రతిసమాసనే। ఏకస్య గమనం తాత నహి మే రోచతే భృశమ్
శత్రువును ఎదుర్కొంటున్నప్పుడు ఈ సంగతులన్నీ అనిశ్చితంగా ఉన్నాయి. తండ్రి, ఒక్కడే వెళ్లడాన్ని నేను అసలు సమ్మతించను.
హీనార్థస్తు సమృద్ధార్థం కో రిపుం ప్రాకృతం యథా। నిశ్చితం జీవితత్యాగే వశమానేతుమిచ్ఛతి
ధనం లేని వాడు, ధనికుడైన శత్రువును, తన ప్రాణం పోతుందని తెలిసినా, సామాన్యుడిలా ఎదుర్కొనాలని ప్రయత్నిస్తాడా?
యస్య నాస్తి మనుష్యేషు సదృశో రాక్షసోత్తమ। కథమాశంససే యోద్ధుం తుల్యేనేన్ద్రవివస్వతోః
రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడా, మనుషుల్లో అతనికి సమానుడు ఎవరూ లేరు. ఇంద్రుడు, సూర్యుడు లాంటి వాడిని నువ్వు ఎలా ఎదుర్కొంటానని ఆశిస్తున్నావు?
ఏవముక్త్వా తు సంరబ్ధం కుమ్భకర్ణం మహోదరః। ఉవాచ రక్షసాం మధ్యే రావణం లోకరావణమ్
ఇలా చెప్పిన తరువాత, కోపంతో ఉన్న కుంభకర్ణుని మధ్యలో మహోదరుడు రాక్షసుల సమక్షంలో లోకాలకు భయంకరుడైన రావణుడిని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
లబ్ధ్వా పురస్తాద్ వైదేహీం కిమర్థం త్వం విలమ్బసే। యదీచ్ఛసి తదా సీతా వశగా తే భవిష్యతి
వైదేహిని ముందే పట్టుకున్నావు. మరి ఎందుకు ఆలస్యం చేస్తున్నావు? నువ్వు కోరుకుంటే వెంటనే సీత నీకు లోబడి ఉంటుంది.
దృష్టః కశ్చిదుపాయో మే సీతోపస్థానకారకః। రుచితశ్చేత్ స్వయా బుద్ధ్యా రాక్షసేన్ద్ర తతః శృణు
సీతను నీ ముందుకు తీసుకురావడానికి ఒక మార్గం నాకు కనిపించింది. అది నీకు నచ్చితే, రాక్షసేంద్రుడా, విను.
అహం ద్విజిహ్వః సంహ్రాదీ కుమ్భకర్ణో వితర్దనః। పఞ్చ రామవధాయైతే నిర్యాన్తీత్యవఘోషయ
నేను ద్విజిహ్వుడు, సంహ్రాది, కుంభకర్ణుడు, వితర్దనుడు — మేము ఐదుగురం రాముడిని చంపడానికి బయలుదేరుతున్నామని ప్రకటించు.
తతో గత్వా వయం యుద్ధం దాస్యామస్తస్య యత్నతః। జేష్యామో యది తే శత్రూన్ నోపాయైః కార్యమస్తి నః
ఆ తర్వాత మేము వెళ్లి యుద్ధం చేస్తాము, మన శక్తినంతా ఉపయోగిస్తాము. మనం నీ శత్రువులను ఓడిస్తే, ఇంకెలాంటి మాయలు అవసరం ఉండవు.
అథ జీవతి నః శత్రుర్వయం చ కృతసంయుగాః। తతః సమభిపత్స్యామో మనసా యత్ సమీక్షితమ్
కాని మన శత్రువు బ్రతికుంటే, మేము యుద్ధం ముగించుకుని తిరిగి వస్తే, నీ మనసులో ఏది నిర్ణయించావో దానిని అమలు చేస్తాము.
వయం యుద్ధాదిహైష్యామో రుధిరేణ సముక్షితాః। విదార్య స్వతనుం బాణై రామనామాఙ్కితైః శరైః
మేము యుద్ధం నుంచి రక్తంలో తడిసి, రాముని పేరుతో ఉన్న బాణాలతో శరీరాలు గాయపడి ఇక్కడికి తిరిగి వస్తాము.
భక్షితో రాఘవోఽస్మాభిర్లక్ష్మణశ్చేతి వాదినః। తతః పాదౌ గ్రహీష్యామస్త్వం నః కామం ప్రపూరయ
‘రాఘవుడు, లక్ష్మణుడు మేము తినేశాము’ అని చెప్పి, నీ పాదాలను పట్టుకుంటాము. దయచేసి మా కోరికను నెరవేర్చు.
తతోఽవఘోషయ పురే గజస్కన్ధేన పార్థివ। హతో రామః సహ భ్రాత్రా ససైన్య ఇతి సర్వతః
ఆ తర్వాత, ఓ రాజా, ఏనుగు మీద ఎక్కి పట్టణమంతా ‘రాముడు తన అన్నతో, సైన్యంతో కలిసి చనిపోయాడు’ అని ప్రకటించు.
ప్రీతో నామ తతో భూత్వా భృత్యానాం త్వమరిందమ। భోగాంశ్చ పరివారాంశ్చ కామాన్ వసు చ దాపయ
అప్పుడు, శత్రువులను జయించినవాడా, ఆనందంతో నీ సేవకులకు సుఖాలు, సేవకులు, ఇష్టాలు, ధనం ఇవ్వు.
తతో మాల్యాని వాసాంసి వీరాణామనులేపనమ్। పేయం చ బహు యోధేభ్యః స్వయం చ ముదితః పిబ
తర్వాత వీరులకు పుష్పమాలలు, వస్త్రాలు, అంగరాగాలు, యోధులకు తాగడానికి పుష్కలంగా పానీయాలు పంచు; నీవు కూడా ఆనందంగా తాగు.
తతోఽస్మిన్ బహులీభూతే కౌలీనే సర్వతో గతే। భక్షితః ససుహృద్ రామో రాక్షసైరితి విశ్రుతే
ఈ ఉత్సవం పట్టణమంతా వ్యాపించి, ‘రాముడు తన మిత్రులతో రాక్షసులు తినేశారు’ అనే వార్త అందరికీ తెలిసినప్పుడు—
ప్రవిశ్యాశ్వాస్య చాపి త్వం సీతాం రహసి సాన్త్వయన్। ధనధాన్యైశ్చ కామైశ్చ రత్నైశ్చైనాం ప్రలోభయ
ఆ తర్వాత నీవు లోపలికి వెళ్లి, సీతను ఒంటరిగా ఓదార్చి, ఆమెను ధనం, ధాన్యం, ఇష్టాలు, రత్నాలతో మోహింపజేయు.
అనయోపధయా రాజన్ భూయః శోకానుబన్ధయా। అకామా త్వద్వశం సీతా నష్టనాథా గమిష్యతి
ఈ మాయతో, ఓ రాజా, మరలా దుఃఖాన్ని కలిగిస్తూ, రక్షణ కోల్పోయిన, ఇష్టపడని సీత నీ ఆధీనంలోకి వస్తుంది.
రమణీయం హి భర్తారం వినష్టమధిగమ్య సా। నైరాశ్యాత్ స్త్రీలఘుత్వాచ్చ త్వద్వశం ప్రతిపత్స్యతే
ఆమె తన అందమైన భర్తను కోల్పోయిందని తెలుసుకుని, నిరాశతో, స్త్రీల స్వభావం వల్ల నీ ఆధీనంలోకి వస్తుంది.
సా పురా సుఖసంవృద్ధా సుఖార్హా దుఃఖకర్శితా। త్వయ్యధీనం సుఖం జ్ఞాత్వా సర్వథైవ గమిష్యతి
ఆమె ముందు సుఖంగా పెరిగింది, సుఖానికి అర్హురాలు, ఇప్పుడు దుఃఖంతో బాధపడుతోంది. సుఖం నీ మీద ఆధారపడిందని తెలుసుకుని, అన్ని విధాలా నీవైపు తిప్పుకుంటుంది.
ఏతత్ సునీతం మమ దర్శనేన రామం హి దృష్ట్వైవ భవేదనర్థః। ఇహైవ తే సేత్స్యతి మోత్సుకో భూ- ర్మహానయుద్ధేన సుఖస్య లాభః
ఇది బాగా చెప్పిన మాట. నేను కనబడితే, రాముడిని చూసిన క్షణంలోనే అపాయం జరుగుతుంది. ఇక్కడే నీ విజయముంటుంది. పెద్ద యుద్ధంతో కాదు, ఇలానే సుఖాన్ని పొందగలవు. ఆందోళన పడవద్దు.
అనష్టసైన్యో హ్యనవాప్తసంశయో రిపుం త్వయుద్ధేన జయఞ్జనాధిపః। యశశ్చ పుణ్యం చ మహాన్మహీపతే శ్రియం చ కీర్తిం చ చిరం సమశ్నుతే
నీ సైన్యం నష్టపోకుండా, ఎలాంటి సందేహం రాకుండా, యుద్ధంలో శత్రువును ఓడిస్తే, ఓ రాజా, నీవు పెద్ద పేరు, పుణ్యం, ఐశ్వర్యం, కీర్తి చాలా కాలం అనుభవిస్తావు.
thumb|పఞ్చషష్టితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే పఞ్చషష్టితమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు అరవయ్యైదవ అధ్యాయాన్ని వినండి.