హస్తాభ్యామేవ సంరభ్య హనిష్యామి సవజ్రిణమ్। యది మే ముష్టివేగం స రాఘవోఽద్య సహిష్యతి
నా చేతులతోనే ఉగ్రంగా దాడి చేసి, వజ్రాయుధాన్ని ధరించినవాడినికూడా చంపగలను. ఈ రోజు రాఘవుడు నా ముష్టివేగాన్ని తట్టుకుంటే చూద్దాం.
తతః పాస్యన్తి బాణౌఘా రుధిరం రాఘవస్య మే। చిన్తయా తప్యసే రాజన్ కిమర్థం మయి తిష్ఠతి
తర్వాత నా బాణాల వర్షం రాఘవుని రక్తాన్ని త్రాగుతుంది. రాజా! నేను ఉన్నప్పుడు నువ్వు ఎందుకు మనసులో బాధపడుతున్నావు?
సోఽహం శత్రువినాశాయ తవ నిర్యాతుముద్యతః। ముఞ్చ రామాద్ భయం ఘోరం నిహనిష్యామి సంయుగే
నేను నీ శత్రువులను నాశనం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను. రాముని మీదున్న భయాన్ని వదిలేయి, యుద్ధంలో అతన్ని నేను చంపేస్తాను.
రాఘవం లక్ష్మణం చైవ సుగ్రీవం చ మహాబలమ్। హనూమన్తం చ రక్షోఘ్నం యేన లఙ్కా ప్రదీపితా
రాఘవుడు, లక్ష్మణుడు, బలవంతుడు సుగ్రీవుడు, రాక్షస సంహారకుడు హనుమంతుడు—ఎవరి వల్ల లంక దహించబడిందో—
హరీంశ్చ భక్షయిష్యామి సంయుగే సముపస్థితే। అసాధారణమిచ్ఛామి తవ దాతుం మహద్ యశః
—ఆ వానరులను కూడా యుద్ధంలో ఎదురైతే తినేస్తాను. నీకు అపూర్వమైన గొప్ప కీర్తిని ఇవ్వాలని కోరుకుంటున్నాను.
యది చేన్ద్రాద్ భయం రాజన్ యది చాపి స్వయంభువః। తతోఽహం నాశయిష్యామి నైశం తమ ఇవాంశుమాన్
నీవు ఇంద్రుని భయపడినా, బ్రహ్మను భయపడినా, వారిని నేను రాత్రి చీకటిని సూర్యుడు పోగొట్టినట్లు నాశనం చేస్తాను.
అపి దేవాః శయిష్యన్తే మయి క్రుద్ధే మహీతలే। యమం చ శమయిష్యామి భక్షయిష్యామి పావకమ్
నాకు కోపమొస్తే దేవతలే భూమిపై పడిపోతారు. యముని శాంతింపజేస్తాను, అగ్నిని తినేస్తాను.
ఆదిత్యం పాతయిష్యామి సనక్షత్రం మహీతలే। శతక్రతుం వధిష్యామి పాస్యామి వరుణాలయమ్
సూర్యుడిని నక్షత్రాలతో కలిసి భూమిపై పడేస్తాను. శతక్రతువును సంహరిస్తాను, వరుణుని లోకాన్ని త్రాగేస్తాను.
పర్వతాంశ్చూర్ణయిష్యామి దారయిష్యామి మేదినీమ్। దీర్ఘకాలం ప్రసుప్తస్య కుమ్భకర్ణస్య విక్రమమ్
పర్వతాలను పొడిచేస్తాను, భూమిని చీల్చేస్తాను—ఇంతటి బలమది, చాలా కాలం నిద్రలో ఉన్న కుంభకర్ణునిది.
అద్య పశ్యన్తు భూతాని భక్ష్యమాణాని సర్వశః। న త్విదం త్రిదివం సర్వమాహారో మమ పూర్యతే
ఈ రోజు అన్ని జీవులు నేను వాటిని తినేస్తున్నాను అని చూడాలి. అయినా, మొత్తం స్వర్గం కూడా నా ఆకలిని తీర్చలేను.
వధేన తే దాశరథేః సుఖావహం సుఖం సమాహర్తుమహం వ్రజామి। నిహత్య రామం సహ లక్ష్మణేన ఖాదామి సర్వాన్ హరియూథముఖ్యాన్
దశరథుని కుమారుడైన నిన్ను చంపితే నాకు గొప్ప ఆనందం కలుగుతుంది. రాముడిని లక్ష్మణుడితో కలిసి సంహరించి, వానర సేనాధిపతులందరినీ తినేస్తాను.
రమస్వ రాజన్ పిబ చాద్య వారుణీం కురుష్వ కృత్యాని వినీయ దుఃఖమ్। మయాద్య రామే గమితే యమక్షయం చిరాయ సీతా వశగా భవిష్యతి
రాజా! ఈ రోజు సంతోషంగా ఉండు, వారుణీని తాగు, దుఃఖాన్ని దూరం పెట్టి నీ పనులు చేయు. నేను ఈ రోజు రాముడిని యమలోకానికి పంపిన తర్వాత, సీత చాలా కాలం నీ ఆధీనంలో ఉంటుంది.
thumb|చతుష్షష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే చతుష్షష్ఠితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో అరవై నాలుగవ సర్గను వినండి.
తదుక్తమతికాయస్య బలినో బాహుశాలినః। కుమ్భకర్ణస్య వచనం శ్రుత్వోవాచ మహోదరః
బలవంతుడు, బాహుబలుడు అయిన అతికాయుడు చెప్పిన మాటలు విని, మహోదరుడు కుంభకర్ణునితో ఇలా అన్నాడు.
కుమ్భకర్ణ కులే జాతో ధృష్టః ప్రాకృతదర్శనః। అవలిప్తో న శక్నోషి కృత్యం సర్వత్ర వేదితుమ్
కుంభకర్ణుని వంశంలో పుట్టిన నీవు ధైర్యవంతుడివి, సాధారణమైన అర్ధం కలవాడివి. గర్వంతో నీవు ప్రతిసారి ఏం చేయాలో పూర్తిగా గ్రహించలేవు.
నహి రాజా న జానీతే కుమ్భకర్ణ నయానయౌ। త్వం తు కైశోరకాద్ ధృష్టః కేవలం వక్తుమిచ్ఛసి
రాజు నయానయాలను తెలియదనుకోవద్దు, కుంభకర్ణా! కానీ నీవు చిన్నప్పటి నుంచే ధైర్యంగా ఉండి, మాట్లాడటానికే ఆసక్తి చూపిస్తున్నావు.
స్థానం వృద్ధిం చ హానిం చ దేశకాలవిధానవిత్। ఆత్మనశ్చ పరేషాం చ బుధ్యతే రాక్షసర్షభః
స్థానాన్ని, అభివృద్ధిని, నష్టాన్ని, అలాగే సమయం, ప్రదేశాన్ని ఎలా ఉపయోగించాలో తనకూ, ఇతరులకూ బాగా తెలుసుకునే వాడు రాక్షసులలో గొప్పవాడవుతాడు.
యత్ త్వశక్యం బలవతా వక్తుం ప్రాకృతబుద్ధినా। అనుపాసితవృద్ధేన కః కుర్యాత్ తాదృశం బుధః
బుద్ధిమంతుడు ఎవరైనా, పెద్దలను సేవించకుండా, సామాన్యమైన మనసుతో, శక్తివంతుడిగా ఉన్నప్పటికీ, నీవు చేసినట్లుగా అజాగ్రత్తగా మాటలు మాట్లాడతాడా?
యాంస్తు ధర్మార్థకామాంస్త్వం బ్రవీషి పృథగాశ్రయాన్। అవబోద్ధుం స్వభావేన నహి లక్షణమస్తి తాన్
నీతి, ధనం, కామం వేర్వేరు అని నువ్వు చెప్పినప్పటికీ, వాటి లక్షణాలు నిజంగా ఎలా ఉన్నాయో నీ స్వభావం వల్ల నీవు పూర్తిగా గ్రహించలేవు.
కర్మ చైవ హి సర్వేషాం కారణానాం ప్రయోజనమ్। శ్రేయః పాపీయసాం చాత్ర ఫలం భవతి కర్మణామ్
ప్రతి పనికీ కారణం కర్మే. మంచి పనులకు మంచి ఫలితం, చెడు పనులకు చెడు ఫలితం కలుగుతాయి.
నిఃశ్రేయసఫలావేవ ధర్మార్థావితరావపి। అధర్మానర్థయోః ప్రాప్తం ఫలం చ ప్రత్యవాయికమ్
ధర్మం, అర్థం రెండూ ఉత్తమ ఫలితాన్ని ఇస్తాయి. అధర్మం, అనర్థం మాత్రం నష్టాన్ని కలిగిస్తాయి.
ఐహలౌకికపారక్యం కర్మ పుంభిర్నిషేవ్యతే। కర్మాణ్యపి తు కల్యాణి లభతే కామమాస్థితః
ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ ఫలితాల కోసం మనుషులు పనులు చేస్తారు. కోరికతో ఉన్నవాడు కూడా మంచి పనులు చేయగలడు.
తత్ర క్లృప్తమిదం రాజ్ఞా హృది కార్యం మతం చ నః। శత్రౌ హి సాహసం యత్ తత్ కిమివాత్రాపనీయతే
రాజు మనసులో నిర్ణయించుకున్నది మనందరి అభిప్రాయమే. శత్రువుపై ధైర్యంగా చేయాల్సినది ఇంకేమీ లేదు.
ఏకస్యైవాభియానే తు హేతుర్యః ప్రాహృతస్త్వయా। తత్రాప్యనుపపన్నం తే వక్ష్యామి యదసాధు చ
ఒక్కడే పోవాలని నువ్వు చెప్పిన కారణంలో కూడా ఏం తగినదో, ఏం తగదు, నేను చెప్పుతాను.
యేన పూర్వం జనస్థానే బహవోఽతిబలా హతాః। రాక్షసా రాఘవం తం త్వం కథమేకో జయిష్యసి
జనస్థానంలో ఎన్నో బలమైన రాక్షసులను రాఘవుడు చంపాడు. అలాంటి వాడిని నువ్వు ఒక్కడే ఎలా జయిస్తావు?
యే పూర్వం నిర్జితాస్తేన జనస్థానే మహౌజసః। రాక్షసాంస్తాన్ పురే సర్వాన్ భీతానద్య న పశ్యసి
జనస్థానంలో రాఘవుడు ఓడించిన శక్తివంతమైన రాక్షసులను నువ్వు ఇప్పుడు పట్టణంలో ఎక్కడా చూడలేవు. వాళ్లంతా భయంతో దాగిపోయారు.
తం సింహమివ సంక్రుద్ధం రామం దశరథాత్మజమ్। సర్పం సుప్తమహో బుద్ధ్వా ప్రబోధయితుమిచ్ఛసి
దశరథుని కుమారుడైన రాముడు కోపంతో ఉన్న సింహంలా ఉన్నాడు. నిద్రిస్తున్న పామును లేపినట్లుగా, నువ్వు అతన్ని రెచ్చగొట్టాలని చూస్తున్నావు.
జ్వలన్తం తేజసా నిత్యం క్రోధేన చ దురాసదమ్। కస్తం మృత్యుమివాసహ్యమాసాదయితుమర్హతి
ఎప్పుడూ తేజస్సుతో మెరుస్తూ, కోపంతో భయంకరంగా ఉండే వాడిని, మరణాన్ని తట్టుకోలేనట్టుగా, ఎవరు ఎదుర్కొనగలరు?
సంశయస్థమిదం సర్వం శత్రోః ప్రతిసమాసనే। ఏకస్య గమనం తాత నహి మే రోచతే భృశమ్
శత్రువును ఎదుర్కొంటున్నప్పుడు ఈ సంగతులన్నీ అనిశ్చితంగా ఉన్నాయి. తండ్రి, ఒక్కడే వెళ్లడాన్ని నేను అసలు సమ్మతించను.
హీనార్థస్తు సమృద్ధార్థం కో రిపుం ప్రాకృతం యథా। నిశ్చితం జీవితత్యాగే వశమానేతుమిచ్ఛతి
ధనం లేని వాడు, ధనికుడైన శత్రువును, తన ప్రాణం పోతుందని తెలిసినా, సామాన్యుడిలా ఎదుర్కొనాలని ప్రయత్నిస్తాడా?