త్రయాణాం పఞ్చధా యోగం కర్మణాం యః ప్రపద్యతే। సచివైః సమయం కృత్వా స సమ్యగ్ వర్తతే పథి
మంత్రులతో కలిసి, మూడు విధాల పనులను ఐదు విధాలుగా కలిపి చేసే వాడు, సరైన మార్గంలో నడుస్తాడు.
యథాగమం చ యో రాజా సమయం చ చికీర్షతి। బుధ్యతే సచివైర్బుద్ధ్యా సుహృదశ్చానుపశ్యతి
సంప్రదాయానికి అనుగుణంగా ఒప్పందం చేయాలనుకునే రాజు, మంత్రుల తెలివితో అర్థం చేసుకొని, స్నేహితులతో కూడా పరిశీలిస్తాడు.
ధర్మమర్థం హి కామం వా సర్వాన్ వా రక్షసాం పతే। భజేత పురుషః కాలే త్రీణి ద్వన్ద్వాని వా పునః
రాక్షసాధిపతీ, మనిషి తనకు అనుకూలమైన సమయంలో ధర్మం, అర్థం, కామం లేదా వీటిలో ఏదైనా రెండింటిని, లేక మూడింటినీ ఆశ్రయించవచ్చు.
త్రిషు చైతేషు యచ్ఛ్రేష్ఠం శ్రుత్వా తన్నావబుధ్యతే। రాజా వా రాజమాత్రో వా వ్యర్థం తస్య బహుశ్రుతమ్
ఈ మూడింటిలో ఏది ఉత్తమమో వినిపించిన తరువాత, రాజు లేదా మంత్రి దాన్ని గ్రహించకపోతే, అతని విద్య వృథా అవుతుంది.
ఉపప్రదానం సాన్త్వం చ భేదం కాలే చ విక్రమమ్। యోగం చ రక్షసాం శ్రేష్ఠ తావుభౌ చ నయానయౌ
రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడా, ఉపహారం, సాంత్వనం, చీలిక, సమయానుసారంగా ధైర్యం, మైత్రీ—ఇవి రెండింటిలో మంచి, చెడు రెండూ తెలుసుకోవాలి.
కాలే ధర్మార్థకామాన్ యః సమ్మన్త్ర్య సచివైః సహ। నిషేవేతాత్మవాఁల్లోకే న స వ్యసనమాప్నుయాత్
సమయాన్ని బట్టి, జ్ఞానమున్న మంత్రులతో ఆలోచించి, ధర్మం, అర్థం, కామాన్ని అనుసరించే, ఆత్మనిగ్రహం కలిగినవాడు లోకంలో ఎలాంటి అపాయం ఎదుర్కొనడు.
హితానుబన్ధమాలోక్య కుర్యాత్ కార్యమిహాత్మనః। రాజా సహార్థతత్త్వజ్ఞైః సచివైర్బుద్ధిజీవిభిః
లాభాన్ని బట్టి, ధనతత్వాన్ని తెలిసిన, బుద్ధితో జీవించే మంత్రులతో కలిసి రాజు తనకిష్టమైన కార్యాన్ని చేయాలి.
అనభిజ్ఞాయ శాస్త్రార్థాన్ పురుషాః పశుబుద్ధయః। ప్రాగల్భ్యాద్ వక్తుమిచ్ఛన్తి మన్త్రిష్వభ్యన్తరీకృతాః
శాస్త్రార్థాన్ని తెలియని, జంతువుల మాదిరి మూర్ఖులు, ధైర్యంతో మంత్రులలో చేరినప్పుడు మాట్లాడాలని ఆశిస్తారు.
అశాస్త్రవిదుషాం తేషాం కార్యం నాభిహితం వచః। అర్థశాస్త్రానభిజ్ఞానాం విపులాం శ్రియమిచ్ఛతామ్
శాస్త్రజ్ఞానం లేని, ధనశాస్త్రాన్ని తెలియని, గొప్ప ఐశ్వర్యాన్ని కోరే వారి మాటలు కార్యంలో పరిగణించకూడదు.
అహితం చ హితాకారం ధార్ష్ట్యాజ్జల్పన్తి యే నరాః। అవశ్యం మన్త్రబాహ్యాస్తే కర్తవ్యాః కృత్యదూషకాః
హితంగా కనిపించే హానికరమైన మాటలు ధైర్యంతో మాట్లాడే వారు తప్పక మంత్రసభ నుండి తొలగించాలి; వారు పనులను చెడగొడతారు.
వినాశయన్తో భర్తారం సహితాః శత్రుభిర్బుధైః। విపరీతాని కృత్యాని కారయన్తీహ మన్త్రిణః
శత్రువులతో కలసి, యజమానిని నాశనం చేసే, వ్యతిరేకమైన పనులు చేయించే మంత్రులను పండితులు గుర్తిస్తారు.
తాన్ భర్తా మిత్రసంకాశానమిత్రాన్ మన్త్రనిర్ణయే। వ్యవహారేణ జానీయాత్ సచివానుపసంహితాన్
స్నేహితుల్లా కనిపించి, నిజంగా మిత్రులు కాని, మంత్రసభకు అంకితమవని మంత్రులను యజమాని వారి ప్రవర్తన ద్వారా తెలుసుకోవాలి.
చపలస్యేహ కృత్యాని సహసానుప్రధావతః। ఛిద్రమన్యే ప్రపద్యన్తే క్రౌఞ్చస్య ఖమివ ద్విజాః
ఇక్కడ చంచలుడు తొందరగా పనిలో పడితే, ఇతరులు దొరికిన అవకాశాన్ని వాడుకుంటారు; అది క్రౌంచపక్షి లేని సమయంలో ఇతర పక్షులు ఆకాశంలోకి ఎగిరినట్లే.
యో హి శత్రుమవజ్ఞాయ ఆత్మానం నాభిరక్షతి। అవాప్నోతి హి సోఽనర్థాన్ స్థానాచ్చ వ్యవరోప్యతే
శత్రువును తక్కువగా భావించి, తనను తాను రక్షించుకోని వాడు తప్పకుండా అనర్థాలను ఎదుర్కొని, తన స్థానాన్ని కోల్పోతాడు.
యదుక్తమిహ తే పూర్వం ప్రియయా మేఽనుజేన చ। తదేవ నో హితం వాక్యం యథేచ్ఛసి తథా కురు
ఇక్కడ నువ్వు, నా ప్రియమైనవారు, నా తమ్ముడు ముందుగా చెప్పిన మాటే మనకు హితకరం; నువ్వు ఇష్టమైనట్లు చేయు.
తత్ తు శ్రుత్వా దశగ్రీవః కుమ్భకర్ణస్య భాషితమ్। భ్రుకుటిం చైవ సంచక్రే క్రుద్ధశ్చైనమభాషత
కుంభకర్ణుడు చెప్పిన మాటలు విని, దశగ్రీవుడు కోపంతో కనుబొమ్మలు చిట్లించి, అతనితో మాట్లాడాడు.
మాన్యో గురురివాచార్యః కిం మాం త్వమనుశాససే। కిమేవం వాక్శ్రమం కృత్వా యద్ యుక్తం తద్ విధీయతామ్
గురువులా గౌరవించబడే నేను, నువ్వు నన్ను ఎందుకు బోధిస్తున్నావు? ఇంతగా మాట్లాడడం ఎందుకు? ఏది యుక్తమో అదే చేయు.
విభ్రమాచ్చిత్తమోహాద్ వా బలవీర్యాశ్రయేణ వా। నాభిపన్నమిదానీం యద్ వ్యర్థా తస్య పునః కథా
భ్రమతో, మనసు మాయతో, లేక బలంపై ఆధారపడి, ముందుగా అంగీకరించని విషయాన్ని మళ్లీ చెప్పడం వృథా.
అస్మిన్ కాలే తు యద్ యుక్తం తదిదానీం విచిన్త్యతామ్। గతం తు నానుశోచన్తి గతం తు గతమేవ హి
ఇప్పుడు ఏది సముచితం అనిపిస్తే అది ఆలోచించాలి; గతాన్ని ఎవ్వరూ శోకించరు, ఎందుకంటే పోయినది పోయినదే.
మమాపనయజం దోషం విక్రమేణ సమీకురు। యది ఖల్వస్తి మే స్నేహో విక్రమం వాధిగచ్ఛసి
నాకు ఉన్న తప్పును నీ పరాక్రమంతో పోగొట్టు; నిజంగా నాపై ప్రేమ ఉంటే నీ శౌర్యాన్ని చూపు.
యది కార్యం మమైతత్తే హృది కార్యతమం మతమ్। స సుహృద్ యో విపన్నార్థం దీనమభ్యుపపద్యతే
ఈ పని నాకెంతో ముఖ్యమని నీ మనసులో భావిస్తే, కష్టంలో ఉన్నవారిని ఆదుకునే వాడే నిజమైన స్నేహితుడు.
స బన్ధుర్యోఽపనీతేషు సాహాయ్యాయోపకల్పతే। తమథైవం బ్రువాణం స వచనం ధీరదారుణమ్
ఇతరులు దూరమయ్యాక సహాయం చేసేవాడే బంధువు. అలా గట్టిగా, ధైర్యంగా చెప్పిన అతని మాటలు—
రుష్టోఽయమితి విజ్ఞాయ శనైః శ్లక్ష్ణమువాచ హ। అతీవ హి సమాలక్ష్య భ్రాతరం క్షుభితేన్ద్రియమ్
అతడు కోపంగా ఉన్నాడని గ్రహించి, అతని సోదరుడు ఎంతో కలవరంగా ఉన్నాడని చూసి, మృదువుగా, నెమ్మదిగా మాట్లాడాడు.
కుమ్భకర్ణః శనైర్వాక్యం బభాషే పరిసాన్త్వయన్। శృణు రాజన్నవహితో మమ వాక్యమరిందమ
కుంభకర్ణుడు నెమ్మదిగా, ఓదార్పుగా ఇలా అన్నాడు: 'రాజా! శత్రువులను జయించేవాడా! నా మాట జాగ్రత్తగా విను.'
అలం రాక్షసరాజేన్ద్ర సంతాపముపపద్య తే। రోషం చ సమ్పరిత్యజ్య స్వస్థో భవితుమర్హసి
రాక్షసరాజా! ఇక బాధను వదిలిపెట్టు, కోపాన్ని కూడా విడిచిపెట్టి, మనసు స్థిరంగా ఉంచుకో.
నైతన్మనసి కర్తవ్యం మయి జీవతి పార్థివ। తమహం నాశయిష్యామి యత్ కృతే పరితప్యతే
రాజా! నేను బ్రతికున్నంతవరకు ఈ బాధను మనసులో పెట్టుకోకు. నిన్ను కలవరపెడుతున్న వాడిని నేను నాశనం చేస్తాను.
అవశ్యం తు హితం వాచ్యం సర్వావస్థం మయా తవ। బన్ధుభావాదభిహితం భ్రాతృస్నేహాచ్చ పార్థివ
ఎప్పుడూ నీకు మంచిదే చెప్పాలి. బంధుత్వం, అన్నదమ్ముల ప్రేమ వల్లే ఈ మాటలు చెబుతున్నాను, రాజా.
సదృశం యచ్చ కాలేఽస్మిన్ కర్తుం స్నేహేన బన్ధునా। శత్రూణాం కదనం పశ్య క్రియమాణం మయా రణే
ఇలాంటి సమయాల్లో బంధువు ప్రేమతో చేయాల్సింది నేను చేస్తాను. యుద్ధంలో నా చేతి ద్వారా శత్రువుల సంహారాన్ని చూడు.
అద్య పశ్య మహాబాహో మయా సమరమూర్ధని। హతే రామే సహ భ్రాత్రా ద్రవన్తీం హరివాహినీమ్
ఈ రోజు, బలవంతుడా! యుద్ధరంగంలో నేను రాముడిని, అతని అన్నదమ్ములను చంపిన తర్వాత, వానరసేన భయంతో పారిపోతున్నదాన్ని చూడు.
అద్య రామస్య తద్ దృష్ట్వా మయాఽఽనీతం రణాచ్ఛిరః। సుఖీ భవ మహాబాహో సీతా భవతు దుఃఖితా
ఈ రోజు యుద్ధంలో నేను రాముడి తలను తెచ్చినప్పుడు, బలవంతుడా! నీవు ఆనందించు, సీత మాత్రం దుఃఖంలో మునిగిపోవాలి.