శంస కస్మాద్ భయం తేఽత్ర కో వా ప్రేతో భవిష్యతి। భ్రాతరం రావణః క్రుద్ధం కుమ్భకర్ణమవస్థితమ్
'నీకు ఇక్కడ భయం ఎందుకు? ఎవరు మరణించబోతున్నారు?' అని కోపంగా ఉన్న కుంభకర్ణుడిని రావణుడు అడిగాడు.
రోషేణ పరివృత్తాభ్యాం నేత్రాభ్యాం వాక్యమబ్రవీత్। అద్య తే సుమహాన్ కాలః శయానస్య మహాబల
కోపంతో కన్నులు తిరిగిన అతడు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ మహాబలుడా! నువ్వు పడుకున్నదానికి చాలా కాలమైంది.'
సుషుప్తస్త్వం న జానీషే మమ రామకృతం భయమ్। ఏష దాశరథిః శ్రీమాన్ సుగ్రీవసహితో బలీ
'నీవు లోతైన నిద్రలో ఉండగా, రాముని వల్ల నాకు వచ్చిన భయం నీకు తెలియలేదు. ఈ దశరథుని కుమారుడు, మహాశక్తిశాలి, సుగ్రీవునితో కలిసి వచ్చాడు.'
సముద్రం లఙ్ఘయిత్వా తు మూలం నః పరికృన్తతి। హన్త పశ్యస్వ లఙ్కాయాం వనాన్యుపవనాని చ
'సముద్రాన్ని దాటి, మన మూలాన్ని నాశనం చేస్తున్నాడు. లంకలోని అడవులు, తోటలు ఎలా ఉన్నాయో చూడు.'
సేతునా సుఖమాగత్య వానరైకార్ణవం కృతమ్। యే రాక్షసా ముఖ్యతమా హతాస్తే వానరైర్యుధి
సేతువు ద్వారా సులభంగా వచ్చి, సముద్రాన్ని వానరులతో నిండిపోయింది. యుద్ధంలో వానరులు ముఖ్యమైన రాక్షసులను సంహరించారు.
వానరాణాం క్షయం యుద్ధే న పశ్యామి కథంచన। న చాపి వానరా యుద్ధే జితపూర్వాః కదాచన
యుద్ధంలో వానరులకు నాశనం ఎక్కడా కనబడడం లేదు. వానరులు ఎప్పుడూ యుద్ధంలో ఓడిపోలేదు కూడా.
తదేతద్ భయముత్పన్నం త్రాయస్వేహ మహాబల। నాశయ త్వమిమానద్య తదర్థం బోధితో భవాన్
అందుకే ఈ భయం కలిగింది. మహాబలుడా! ఇక్కడ మమ్మల్ని రక్షించు. ఈ శత్రువులను నేడు నాశనం చేయు. ఇందుకోసమే నిన్ను లేపించాను.
సర్వక్షపితకోశం చ స త్వమభ్యుపపద్య మామ్। త్రాయస్వేమాం పురీం లఙ్కాం బాలవృద్ధావశేషితామ్
నా ధనభాండారం అంతా ఖర్చయిపోయి, నీ వద్దకు వచ్చాను. ఇప్పుడు పిల్లలు, వృద్ధులు మాత్రమే మిగిలిన ఈ లంకాపురిని రక్షించు.
భ్రాతురర్థే మహాబాహో కురు కర్మ సుదుష్కరమ్। మయైవం నోక్తపూర్వో హి భ్రాతా కశ్చిత్ పరంతప
నీ అన్న కోసం, మహాబాహువా! ఈ అత్యంత కష్టమైన పనిని చేయు. నేను ఇంతవరకు ఎప్పుడూ ఏ అన్నకూ ఇలా చెప్పలేదు, శత్రువులను జయించేవాడా!
త్వయ్యస్తి మమ చ స్నేహః పరా సమ్భావనా చ మే। దేవాసురేషు యుద్ధేషు బహుశో రాక్షసర్షభ
నీలోను, నాలోను అనురాగం ఉంది. నీపై నాకు గొప్ప విశ్వాసం ఉంది. దేవతలతో, అసురులతో జరిగిన యుద్ధాలలో నువ్వు ఎన్నోసార్లు విజయం సాధించావు, రాక్షసశ్రేష్ఠా!
త్వయా దేవాః ప్రతివ్యూహ్య నిర్జితాశ్చాసురా యుధి
నువ్వు దేవతలను ఎదుర్కొని, యుద్ధంలో అసురులను జయించావు.
తదేతత్ సర్వమాతిష్ఠ వీర్యం భీమపరాక్రమ। నహి తే సర్వభూతేషు దృశ్యతే సదృశో బలీ
అందుకే నీ బలాన్ని, భయంకరమైన పరాక్రమాన్ని చూపించు. అన్ని జీవుల్లో నీవంటి బలవంతుడు మరొకరు లేరు.
కురుష్వ మే ప్రియహితమేతదుత్తమం యథాప్రియం ప్రియరణ బాన్ధవప్రియ। స్వతేజసా వ్యథయ సపత్నవాహినీం శరద్ఘనం పవన ఇవోద్యతో మహాన్
రణంలో ప్రియమైనవాడా, బంధువులకు ప్రీతిపాత్రుడా! నాకు ఇష్టమైన, ఉత్తమమైన పనిని చేయు. నీ తేజస్సుతో శత్రు సేనను చెదరగొట్టు, autumn మేఘాలను గాలి ఎగరేసినట్లు.
thumb|త్రిషష్టితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే త్రిషష్టితమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు అరవైమూడు వ సర్గను వినండి.
తస్య రాక్షసరాజస్య నిశమ్య పరిదేవితమ్। కుమ్భకర్ణో బభాషేదం వచనం ప్రజహాస చ
రాక్షసరాజు విలపిస్తున్నదాన్ని విని, కుంభకర్ణుడు నవ్వుతూ ఇలా అన్నాడు.
దృష్టో దోషో హి యోఽస్మాభిః పురా మన్త్రవినిర్ణయే। హితేష్వనభియుక్తేన సోఽయమాసాదితస్త్వయా
మనము ముందే ఆలోచనలో చూసిన తప్పు, శ్రేయస్సు పట్ల ఆసక్తి లేనివాడివల్ల, ఇప్పుడు నీవు అనుభవిస్తున్నావు.
శీఘ్రం ఖల్వభ్యుపేతం త్వాం ఫలం పాపస్య కర్మణః। నిరయేష్వేవ పతనం యథా దుష్కృతకర్మణః
పాపమైన పనికి ఫలితంగా నీవు త్వరగా నరకంలో పడిపోతున్నావు, చెడు పనులు చేసినవాడిలా.
ప్రథమం వై మహారాజ కృత్యమేతదచిన్తితమ్। కేవలం వీర్యదర్పేణ నానుబన్ధో విచారితః
మహారాజా! ఈ పని మొదట ఆలోచించకుండా, కేవలం బలంపై గర్వంతో, ఫలితాలు ఏమవుతాయో చూడకుండా చేసారు.
యః పశ్చాత్పూర్వకార్యాణి కుర్యాదైశ్వర్యమాస్థితః। పూర్వం చోత్తరకార్యాణి న స వేద నయానయౌ
ఎవడు అధికారం కలిగి, ముందుగా చేయాల్సిన పనిని తర్వాత చేసి, తర్వాత చేయాల్సిన పనిని ముందుగా చేస్తాడో, వాడికి మంచి-చెడులు తెలియవు.
దేశకాలవిహీనాని కర్మాణి విపరీతవత్। క్రియమాణాని దుష్యన్తి హవీంష్యప్రయతేష్వివ
సరైన స్థలం, కాలం లేకుండా, తప్పుగా చేసే పనులు నాశనం అవుతాయి; యజ్ఞంలో శ్రద్ధ లేకుండా సమర్పించిన హవిస్సుల్లా.
త్రయాణాం పఞ్చధా యోగం కర్మణాం యః ప్రపద్యతే। సచివైః సమయం కృత్వా స సమ్యగ్ వర్తతే పథి
మంత్రులతో కలిసి, మూడు విధాల పనులను ఐదు విధాలుగా కలిపి చేసే వాడు, సరైన మార్గంలో నడుస్తాడు.
యథాగమం చ యో రాజా సమయం చ చికీర్షతి। బుధ్యతే సచివైర్బుద్ధ్యా సుహృదశ్చానుపశ్యతి
సంప్రదాయానికి అనుగుణంగా ఒప్పందం చేయాలనుకునే రాజు, మంత్రుల తెలివితో అర్థం చేసుకొని, స్నేహితులతో కూడా పరిశీలిస్తాడు.
ధర్మమర్థం హి కామం వా సర్వాన్ వా రక్షసాం పతే। భజేత పురుషః కాలే త్రీణి ద్వన్ద్వాని వా పునః
రాక్షసాధిపతీ, మనిషి తనకు అనుకూలమైన సమయంలో ధర్మం, అర్థం, కామం లేదా వీటిలో ఏదైనా రెండింటిని, లేక మూడింటినీ ఆశ్రయించవచ్చు.
త్రిషు చైతేషు యచ్ఛ్రేష్ఠం శ్రుత్వా తన్నావబుధ్యతే। రాజా వా రాజమాత్రో వా వ్యర్థం తస్య బహుశ్రుతమ్
ఈ మూడింటిలో ఏది ఉత్తమమో వినిపించిన తరువాత, రాజు లేదా మంత్రి దాన్ని గ్రహించకపోతే, అతని విద్య వృథా అవుతుంది.
ఉపప్రదానం సాన్త్వం చ భేదం కాలే చ విక్రమమ్। యోగం చ రక్షసాం శ్రేష్ఠ తావుభౌ చ నయానయౌ
రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడా, ఉపహారం, సాంత్వనం, చీలిక, సమయానుసారంగా ధైర్యం, మైత్రీ—ఇవి రెండింటిలో మంచి, చెడు రెండూ తెలుసుకోవాలి.
కాలే ధర్మార్థకామాన్ యః సమ్మన్త్ర్య సచివైః సహ। నిషేవేతాత్మవాఁల్లోకే న స వ్యసనమాప్నుయాత్
సమయాన్ని బట్టి, జ్ఞానమున్న మంత్రులతో ఆలోచించి, ధర్మం, అర్థం, కామాన్ని అనుసరించే, ఆత్మనిగ్రహం కలిగినవాడు లోకంలో ఎలాంటి అపాయం ఎదుర్కొనడు.
హితానుబన్ధమాలోక్య కుర్యాత్ కార్యమిహాత్మనః। రాజా సహార్థతత్త్వజ్ఞైః సచివైర్బుద్ధిజీవిభిః
లాభాన్ని బట్టి, ధనతత్వాన్ని తెలిసిన, బుద్ధితో జీవించే మంత్రులతో కలిసి రాజు తనకిష్టమైన కార్యాన్ని చేయాలి.
అనభిజ్ఞాయ శాస్త్రార్థాన్ పురుషాః పశుబుద్ధయః। ప్రాగల్భ్యాద్ వక్తుమిచ్ఛన్తి మన్త్రిష్వభ్యన్తరీకృతాః
శాస్త్రార్థాన్ని తెలియని, జంతువుల మాదిరి మూర్ఖులు, ధైర్యంతో మంత్రులలో చేరినప్పుడు మాట్లాడాలని ఆశిస్తారు.
అశాస్త్రవిదుషాం తేషాం కార్యం నాభిహితం వచః। అర్థశాస్త్రానభిజ్ఞానాం విపులాం శ్రియమిచ్ఛతామ్
శాస్త్రజ్ఞానం లేని, ధనశాస్త్రాన్ని తెలియని, గొప్ప ఐశ్వర్యాన్ని కోరే వారి మాటలు కార్యంలో పరిగణించకూడదు.
అహితం చ హితాకారం ధార్ష్ట్యాజ్జల్పన్తి యే నరాః। అవశ్యం మన్త్రబాహ్యాస్తే కర్తవ్యాః కృత్యదూషకాః
హితంగా కనిపించే హానికరమైన మాటలు ధైర్యంతో మాట్లాడే వారు తప్పక మంత్రసభ నుండి తొలగించాలి; వారు పనులను చెడగొడతారు.