రాక్షసానాం సహస్రైశ్చ వృతః పరమదుర్జయః। గృహేభ్యః పుష్పవర్షేణ కీర్యమాణస్తదా యయౌ
వెయ్యాది రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడి, ఎవ్వరూ జయించలేని అతడు, ఇళ్ల నుంచి పూల వర్షం కురిసేలా సాగిపోయాడు.
స హేమజాలవితతం భానుభాస్వరదర్శనమ్। దదర్శ విపులం రమ్యం రాక్షసేన్ద్రనివేశనమ్
ఆయన బంగారు జాలాలతో అలంకరించబడిన, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే, విశాలమైన, అందమైన రాక్షసేంద్రుని మహాప్రాసాదాన్ని చూశాడు.
స తత్తదా సూర్య ఇవాభ్రజాలం ప్రవిశ్య రక్షోధిపతేర్నివేశనమ్। దదర్శ దూరేఽగ్రజమాసనస్థం స్వయంభువం శక్ర ఇవాసనస్థమ్
ఆ సమయంలో, సూర్యుడు మేఘాల మధ్యలో ప్రవేశించినట్టు, రాక్షసాధిపతికి చెందిన ప్రాసాదంలోకి వెళ్లి, దూరంలో సింహాసనంపై కూర్చున్న తన అన్నయ్యను, ఇంద్రునిలా దర్శించాడు.
భ్రాతుః స భవనం గచ్ఛన్ రక్షోగణసమన్వితః। కుమ్భకర్ణః పదన్యాసైరకమ్పయత మేదినీమ్
తమ్ముడి ఇంటికి రాక్షస గణాలతో కలిసి వెళ్లిన కుంభకర్ణుడు, తన అడుగులతో భూమిని కంపింపజేశాడు.
సోఽభిగమ్య గృహం భ్రాతుః కక్ష్యామభివిగాహ్య చ। దదర్శోద్విగ్నమాసీనం విమానే పుష్పకే గురుమ్
తమ్ముడి ఇంటికి చేరి, అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించి, పుష్పక విమానంలో దిగులుగా కూర్చున్న తన పెద్దన్నను చూశాడు.
అథ దృష్ట్వా దశగ్రీవః కుమ్భకర్ణముపస్థితమ్। తూర్ణముత్థాయ సంహృష్టః సంనికర్షముపానయత్
ఆ సమయంలో, కుంభకర్ణుడు వచ్చినట్టు చూసిన దశగ్రీవుడు, ఆనందంతో వెంటనే లేచి, అతన్ని దగ్గరకు తీసుకొచ్చాడు.
అథాసీనస్య పర్యఙ్కే కుమ్భకర్ణో మహాబలః। భ్రాతుర్వవన్దే చరణౌ కిం కృత్యమితి చాబ్రవీత్
తర్వాత, మహాబలుడైన కుంభకర్ణుడు పరుపుపై కూర్చొని, అన్నయ్య పాదాలకు నమస్కరించి, 'ఏం చేయాలి?' అని అడిగాడు.
ఉత్పత్య చైనం ముదితో రావణః పరిషస్వజే। స భ్రాత్రా సమ్పరిష్వక్తో యథావచ్చాభినన్దితః
రావణుడు ఆనందంతో లేచి, తమ్ముడిని ఆలింగనం చేశాడు. తమ్ముడి ఆలింగనంతో సంతోషంగా అతన్ని ఆహ్వానించాడు.
కుమ్భకర్ణః శుభం దివ్యం ప్రతిపేదే వరాసనమ్। స తదాసనమాశ్రిత్య కుమ్భకర్ణో మహాబలః
కుంభకర్ణుడు ఆ శుభ్రమైన, దివ్యమైన ఆసనాన్ని స్వీకరించాడు. ఆ మహాబలుడు ఆ ఆసనంపై కూర్చున్నాడు.
సంరక్తనయనః క్రోధాద్ రావణం వాక్యమబ్రవీత్। కిమర్థమహమాదృత్య త్వయా రాజన్ ప్రబోధితః
కోపంతో కన్నులు ఎర్రబడి, రావణుడిని ఇలా అడిగాడు: 'రాజా! నన్ను ఇంత తొందరగా ఎందుకు లేపించావు?'
శంస కస్మాద్ భయం తేఽత్ర కో వా ప్రేతో భవిష్యతి। భ్రాతరం రావణః క్రుద్ధం కుమ్భకర్ణమవస్థితమ్
'నీకు ఇక్కడ భయం ఎందుకు? ఎవరు మరణించబోతున్నారు?' అని కోపంగా ఉన్న కుంభకర్ణుడిని రావణుడు అడిగాడు.
రోషేణ పరివృత్తాభ్యాం నేత్రాభ్యాం వాక్యమబ్రవీత్। అద్య తే సుమహాన్ కాలః శయానస్య మహాబల
కోపంతో కన్నులు తిరిగిన అతడు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ మహాబలుడా! నువ్వు పడుకున్నదానికి చాలా కాలమైంది.'
సుషుప్తస్త్వం న జానీషే మమ రామకృతం భయమ్। ఏష దాశరథిః శ్రీమాన్ సుగ్రీవసహితో బలీ
'నీవు లోతైన నిద్రలో ఉండగా, రాముని వల్ల నాకు వచ్చిన భయం నీకు తెలియలేదు. ఈ దశరథుని కుమారుడు, మహాశక్తిశాలి, సుగ్రీవునితో కలిసి వచ్చాడు.'
సముద్రం లఙ్ఘయిత్వా తు మూలం నః పరికృన్తతి। హన్త పశ్యస్వ లఙ్కాయాం వనాన్యుపవనాని చ
'సముద్రాన్ని దాటి, మన మూలాన్ని నాశనం చేస్తున్నాడు. లంకలోని అడవులు, తోటలు ఎలా ఉన్నాయో చూడు.'
సేతునా సుఖమాగత్య వానరైకార్ణవం కృతమ్। యే రాక్షసా ముఖ్యతమా హతాస్తే వానరైర్యుధి
సేతువు ద్వారా సులభంగా వచ్చి, సముద్రాన్ని వానరులతో నిండిపోయింది. యుద్ధంలో వానరులు ముఖ్యమైన రాక్షసులను సంహరించారు.
వానరాణాం క్షయం యుద్ధే న పశ్యామి కథంచన। న చాపి వానరా యుద్ధే జితపూర్వాః కదాచన
యుద్ధంలో వానరులకు నాశనం ఎక్కడా కనబడడం లేదు. వానరులు ఎప్పుడూ యుద్ధంలో ఓడిపోలేదు కూడా.
తదేతద్ భయముత్పన్నం త్రాయస్వేహ మహాబల। నాశయ త్వమిమానద్య తదర్థం బోధితో భవాన్
అందుకే ఈ భయం కలిగింది. మహాబలుడా! ఇక్కడ మమ్మల్ని రక్షించు. ఈ శత్రువులను నేడు నాశనం చేయు. ఇందుకోసమే నిన్ను లేపించాను.
సర్వక్షపితకోశం చ స త్వమభ్యుపపద్య మామ్। త్రాయస్వేమాం పురీం లఙ్కాం బాలవృద్ధావశేషితామ్
నా ధనభాండారం అంతా ఖర్చయిపోయి, నీ వద్దకు వచ్చాను. ఇప్పుడు పిల్లలు, వృద్ధులు మాత్రమే మిగిలిన ఈ లంకాపురిని రక్షించు.
భ్రాతురర్థే మహాబాహో కురు కర్మ సుదుష్కరమ్। మయైవం నోక్తపూర్వో హి భ్రాతా కశ్చిత్ పరంతప
నీ అన్న కోసం, మహాబాహువా! ఈ అత్యంత కష్టమైన పనిని చేయు. నేను ఇంతవరకు ఎప్పుడూ ఏ అన్నకూ ఇలా చెప్పలేదు, శత్రువులను జయించేవాడా!
త్వయ్యస్తి మమ చ స్నేహః పరా సమ్భావనా చ మే। దేవాసురేషు యుద్ధేషు బహుశో రాక్షసర్షభ
నీలోను, నాలోను అనురాగం ఉంది. నీపై నాకు గొప్ప విశ్వాసం ఉంది. దేవతలతో, అసురులతో జరిగిన యుద్ధాలలో నువ్వు ఎన్నోసార్లు విజయం సాధించావు, రాక్షసశ్రేష్ఠా!
త్వయా దేవాః ప్రతివ్యూహ్య నిర్జితాశ్చాసురా యుధి
నువ్వు దేవతలను ఎదుర్కొని, యుద్ధంలో అసురులను జయించావు.
తదేతత్ సర్వమాతిష్ఠ వీర్యం భీమపరాక్రమ। నహి తే సర్వభూతేషు దృశ్యతే సదృశో బలీ
అందుకే నీ బలాన్ని, భయంకరమైన పరాక్రమాన్ని చూపించు. అన్ని జీవుల్లో నీవంటి బలవంతుడు మరొకరు లేరు.
కురుష్వ మే ప్రియహితమేతదుత్తమం యథాప్రియం ప్రియరణ బాన్ధవప్రియ। స్వతేజసా వ్యథయ సపత్నవాహినీం శరద్ఘనం పవన ఇవోద్యతో మహాన్
రణంలో ప్రియమైనవాడా, బంధువులకు ప్రీతిపాత్రుడా! నాకు ఇష్టమైన, ఉత్తమమైన పనిని చేయు. నీ తేజస్సుతో శత్రు సేనను చెదరగొట్టు, autumn మేఘాలను గాలి ఎగరేసినట్లు.
thumb|త్రిషష్టితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే త్రిషష్టితమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు అరవైమూడు వ సర్గను వినండి.
తస్య రాక్షసరాజస్య నిశమ్య పరిదేవితమ్। కుమ్భకర్ణో బభాషేదం వచనం ప్రజహాస చ
రాక్షసరాజు విలపిస్తున్నదాన్ని విని, కుంభకర్ణుడు నవ్వుతూ ఇలా అన్నాడు.
దృష్టో దోషో హి యోఽస్మాభిః పురా మన్త్రవినిర్ణయే। హితేష్వనభియుక్తేన సోఽయమాసాదితస్త్వయా
మనము ముందే ఆలోచనలో చూసిన తప్పు, శ్రేయస్సు పట్ల ఆసక్తి లేనివాడివల్ల, ఇప్పుడు నీవు అనుభవిస్తున్నావు.
శీఘ్రం ఖల్వభ్యుపేతం త్వాం ఫలం పాపస్య కర్మణః। నిరయేష్వేవ పతనం యథా దుష్కృతకర్మణః
పాపమైన పనికి ఫలితంగా నీవు త్వరగా నరకంలో పడిపోతున్నావు, చెడు పనులు చేసినవాడిలా.
ప్రథమం వై మహారాజ కృత్యమేతదచిన్తితమ్। కేవలం వీర్యదర్పేణ నానుబన్ధో విచారితః
మహారాజా! ఈ పని మొదట ఆలోచించకుండా, కేవలం బలంపై గర్వంతో, ఫలితాలు ఏమవుతాయో చూడకుండా చేసారు.
యః పశ్చాత్పూర్వకార్యాణి కుర్యాదైశ్వర్యమాస్థితః। పూర్వం చోత్తరకార్యాణి న స వేద నయానయౌ
ఎవడు అధికారం కలిగి, ముందుగా చేయాల్సిన పనిని తర్వాత చేసి, తర్వాత చేయాల్సిన పనిని ముందుగా చేస్తాడో, వాడికి మంచి-చెడులు తెలియవు.
దేశకాలవిహీనాని కర్మాణి విపరీతవత్। క్రియమాణాని దుష్యన్తి హవీంష్యప్రయతేష్వివ
సరైన స్థలం, కాలం లేకుండా, తప్పుగా చేసే పనులు నాశనం అవుతాయి; యజ్ఞంలో శ్రద్ధ లేకుండా సమర్పించిన హవిస్సుల్లా.