కుమ్భకర్ణం సమీక్ష్యైవ వితత్రాస ప్రజాపతిః। కుమ్భకర్ణమథాశ్వాస్తః స్వయంభూరిదమబ్రవీత్
కుంభకర్ణుడిని చూసి ప్రజాపతి భయపడిపోయాడు. తర్వాత మనసు స్థిరపరుచుకుని స్వయంభువు ఇలా అన్నాడు.
ధ్రువం లోకవినాశాయ పౌలస్త్యేనాసి నిర్మితః। తస్మాత్ త్వమద్యప్రభృతి మృతకల్పః శయిష్యసే
నిశ్చయంగా, లోకాలను నాశనం చేయడానికి పౌలస్త్యుని కుమారుడిచేత నీవు సృష్టించబడ్డావు. అందుకే నువ్వు ఈ రోజు నుంచి చనిపోయినవాడిలా నిద్రపోతావు.
బ్రహ్మశాపాభిభూతోఽథ నిపపాతాగ్రతః ప్రభోః। తతః పరమసమ్భ్రాన్తో రావణో వాక్యమబ్రవీత్
బ్రహ్మశాపానికి లోనై, అతడు ప్రభువు ఎదుట పడిపోయాడు. వెంటనే రావణుడు చాలా ఆందోళనతో ఇలా అన్నాడు.
ప్రవృద్ధః కాఞ్చనో వృక్షః ఫలకాలే నికృత్యతే। న నప్తారం స్వకం న్యాయ్యం శప్తుమేవం ప్రజాపతే
పుష్కలంగా పెరిగిన బంగారు చెట్టు పండ్ల కాలంలో కోసేస్తారు. ప్రజాపతీ! ఇలా నీ మనవాడిని శపించడం సమంజసం కాదు.
న మిథ్యావచనశ్చ త్వం స్వప్స్యత్యేవ న సంశయః। కాలస్తు క్రియతామస్య శయనే జాగరే తథా
మీరు అబద్ధం చెప్పరు; అతడు తప్పకుండా నిద్రపోతాడు, ఇందులో సందేహమే లేదు. కానీ అతడి నిద్రకి, మేల్కొనడానికీ ఒక కాల పరిమితి నిర్ణయించాలి.
రావణస్య వచః శ్రుత్వా స్వయంభూరిదమబ్రవీత్। శయితా హ్యేష షణ్మాసమేకాహం జాగరిష్యతి
రావణుడి మాటలు విని, స్వయంభువు ఇలా అన్నాడు: ఇతడు ఆరు నెలలు నిద్రపోతాడు, ఒక రోజు మేల్కొంటాడు.
ఏకేనాహ్నా త్వసౌ వీరశ్చరన్ భూమిం బుభుక్షితః। వ్యాత్తాస్యో భక్షయేల్లోకాన్ సంవృద్ధ ఇవ పావకః
ఆ ఒక్క రోజున ఈ వీరుడు ఆకలితో భూమి మీద సంచరిస్తూ, నోటిని తెరిచి, అగ్ని మండుతున్నట్టు లోకాల్ని తినేస్తాడు.
సోఽసౌ వ్యసనమాపన్నః కుమ్భకర్ణమబోధయత్। త్వత్పరాక్రమభీతశ్చ రాజా సమ్ప్రతి రావణః
ఇలా దురదృష్టంలో పడిన కుంభకర్ణుడు మేల్కొనబడ్డాడు. ఇప్పుడు రాజైన రావణుడు నీ శౌర్యానికి భయపడుతున్నాడు.
స ఏష నిర్గతో వీరః శిబిరాద్ భీమవిక్రమః। వానరాన్ భృశసంక్రుద్ధో భక్షయన్ పరిధావతి
ఈ భయంకరమైన వీరుడు శిబిరం నుంచి బయటకు వచ్చి, కోపంతో వానరులను తినేస్తూ పరుగెడుతున్నాడు.
కుమ్భకర్ణం సమీక్ష్యైవ హరయోఽద్య ప్రదుద్రువుః। కథమేనం రణే క్రుద్ధం వారయిష్యన్తి వానరాః
ఈ రోజు కుంభకర్ణుడిని చూసి వానరులు పారిపోయారు. యుద్ధంలో కోపంతో ఉన్న ఇతనిని వానరులు ఎలా ఎదుర్కొంటారు?
ఉచ్యన్తాం వానరాః సర్వే యన్త్రమేతత్ సముచ్ఛ్రితమ్। ఇతి విజ్ఞాయ హరయో భవిష్యన్తీహ నిర్భయాః
అన్ని వానరులకు చెప్పాలి: ఇది ఒక గొప్ప యంత్రం. ఇది తెలుసుకున్న వానరులు ఇక్కడ భయపడకుండా ఉంటారు.
విభీషణవచః శ్రుత్వా హేతుమత్ సుముఖోద్గతమ్। ఉవాచ రాఘవో వాక్యం నీలం సేనాపతిం తదా
విభీషణుడు చెప్పిన న్యాయమైన, మృదువైన మాటలు విని, రాఘవుడు ఆ సమయంలో సేనాధిపతైన నీలుని ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు.
గచ్ఛ సైన్యాని సర్వాణి వ్యూహ్య తిష్ఠస్వ పావకే। ద్వారాణ్యాదాయ లఙ్కాయాశ్చర్యాశ్చాస్యాథ సంక్రమాన్
పావకా! నీవు వెళ్ళి అన్ని సైన్యాలను అమర్చు. లంకా ద్వారాలు, దారి మార్గాలు తీసుకుని, సిద్ధంగా ఉండు.
శైలశృఙ్గాణి వృక్షాంశ్చ శిలాశ్చాప్యుపసంహరన్। భవన్తః సాయుధాః సర్వే వానరాః శైలపాణయః
పర్వత శిఖరాలు, చెట్లు, రాళ్లు—all వానరులు ఆయుధాలతో, చేతుల్లో పర్వతాలు పట్టుకుని సిద్ధంగా ఉండాలి.
రాఘవేణ సమాదిష్టో నీలో హరిచమూపతిః। శశాస వానరానీకం యథావత్ కపికుఞ్జరః
రాఘవుడు ఆజ్ఞ ఇచ్చిన వెంటనే, వానర సేనాధిపతి నీలుడు, గొప్ప కపిచీఫ్ లా, సైన్యాన్ని సరిగ్గా అమర్చాడు.
తతో గవాక్షః శరభో హనూమానఙ్గదస్తథా। శైలశృఙ్గాణి శైలాభా గృహీత్వా ద్వారమభ్యయుః
తర్వాత గవాక్షుడు, శరభుడు, హనుమంతుడు, అంగదుడు—వీరు పర్వతాల్లా కనిపిస్తూ, పర్వత శిఖరాలను ఎత్తుకుని ద్వారం వైపు వచ్చారు.
రామవాక్యముపశ్రుత్య హరయో జితకాశినః। పాదపైరర్దయన్ వీరా వానరాః పరవాహినీమ్
రాముని ఆజ్ఞ విని, యుద్ధంలో విజయం సాధించిన వానర వీరులు చెట్లతో శత్రు సైన్యాన్ని మోసగించసాగారు.
తతో హరీణాం తదనీకముగ్రం రరాజ శైలోద్యతవృక్షహస్తమ్। గిరేః సమీపానుగతం యథైవ మహన్మహామ్భోధరజాలముగ్రమ్
ఆ సమయంలో చెట్లు, కొండచొచ్చులు చేతబట్టి ఉన్న వానరుల ఆ ఘోరమైన సైన్యం, కొండ దగ్గర పెద్ద, భయంకరమైన మేఘాల సమూహంలా ప్రకాశించింది.
thumb|ద్విషష్టితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ద్విషష్టితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ఇపుడు అరవై రెండవ సర్గను వినండి.
స తు రాక్షసశార్దూలో నిద్రామదసమాకులః। రాజమార్గం శ్రియా జుష్టం యయౌ విపులవిక్రమః
ఆ రాక్షసులలో సింహస్వభావుడైన అతడు, నిద్రా మత్తులో మునిగిపోయి, అపారమైన శక్తితో, వైభవంగా అలంకరించబడిన రాజమార్గంలో నడిచాడు.
రాక్షసానాం సహస్రైశ్చ వృతః పరమదుర్జయః। గృహేభ్యః పుష్పవర్షేణ కీర్యమాణస్తదా యయౌ
వెయ్యాది రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడి, ఎవ్వరూ జయించలేని అతడు, ఇళ్ల నుంచి పూల వర్షం కురిసేలా సాగిపోయాడు.
స హేమజాలవితతం భానుభాస్వరదర్శనమ్। దదర్శ విపులం రమ్యం రాక్షసేన్ద్రనివేశనమ్
ఆయన బంగారు జాలాలతో అలంకరించబడిన, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే, విశాలమైన, అందమైన రాక్షసేంద్రుని మహాప్రాసాదాన్ని చూశాడు.
స తత్తదా సూర్య ఇవాభ్రజాలం ప్రవిశ్య రక్షోధిపతేర్నివేశనమ్। దదర్శ దూరేఽగ్రజమాసనస్థం స్వయంభువం శక్ర ఇవాసనస్థమ్
ఆ సమయంలో, సూర్యుడు మేఘాల మధ్యలో ప్రవేశించినట్టు, రాక్షసాధిపతికి చెందిన ప్రాసాదంలోకి వెళ్లి, దూరంలో సింహాసనంపై కూర్చున్న తన అన్నయ్యను, ఇంద్రునిలా దర్శించాడు.
భ్రాతుః స భవనం గచ్ఛన్ రక్షోగణసమన్వితః। కుమ్భకర్ణః పదన్యాసైరకమ్పయత మేదినీమ్
తమ్ముడి ఇంటికి రాక్షస గణాలతో కలిసి వెళ్లిన కుంభకర్ణుడు, తన అడుగులతో భూమిని కంపింపజేశాడు.
సోఽభిగమ్య గృహం భ్రాతుః కక్ష్యామభివిగాహ్య చ। దదర్శోద్విగ్నమాసీనం విమానే పుష్పకే గురుమ్
తమ్ముడి ఇంటికి చేరి, అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించి, పుష్పక విమానంలో దిగులుగా కూర్చున్న తన పెద్దన్నను చూశాడు.
అథ దృష్ట్వా దశగ్రీవః కుమ్భకర్ణముపస్థితమ్। తూర్ణముత్థాయ సంహృష్టః సంనికర్షముపానయత్
ఆ సమయంలో, కుంభకర్ణుడు వచ్చినట్టు చూసిన దశగ్రీవుడు, ఆనందంతో వెంటనే లేచి, అతన్ని దగ్గరకు తీసుకొచ్చాడు.
అథాసీనస్య పర్యఙ్కే కుమ్భకర్ణో మహాబలః। భ్రాతుర్వవన్దే చరణౌ కిం కృత్యమితి చాబ్రవీత్
తర్వాత, మహాబలుడైన కుంభకర్ణుడు పరుపుపై కూర్చొని, అన్నయ్య పాదాలకు నమస్కరించి, 'ఏం చేయాలి?' అని అడిగాడు.
ఉత్పత్య చైనం ముదితో రావణః పరిషస్వజే। స భ్రాత్రా సమ్పరిష్వక్తో యథావచ్చాభినన్దితః
రావణుడు ఆనందంతో లేచి, తమ్ముడిని ఆలింగనం చేశాడు. తమ్ముడి ఆలింగనంతో సంతోషంగా అతన్ని ఆహ్వానించాడు.
కుమ్భకర్ణః శుభం దివ్యం ప్రతిపేదే వరాసనమ్। స తదాసనమాశ్రిత్య కుమ్భకర్ణో మహాబలః
కుంభకర్ణుడు ఆ శుభ్రమైన, దివ్యమైన ఆసనాన్ని స్వీకరించాడు. ఆ మహాబలుడు ఆ ఆసనంపై కూర్చున్నాడు.
సంరక్తనయనః క్రోధాద్ రావణం వాక్యమబ్రవీత్। కిమర్థమహమాదృత్య త్వయా రాజన్ ప్రబోధితః
కోపంతో కన్నులు ఎర్రబడి, రావణుడిని ఇలా అడిగాడు: 'రాజా! నన్ను ఇంత తొందరగా ఎందుకు లేపించావు?'