న నో దేవకృతం కించిద్ భయమస్తి కదాచన। మానుషాన్నో భయం రాజంస్తుములం సమ్ప్రబాధతే
మనకు దేవతలవల్ల ఎప్పుడూ ఎలాంటి భయం లేదు. కానీ రాజా! ఇప్పుడు మనకు మానవులవల్ల తీవ్రమైన భయం ఎదురైంది.
న దైత్యదానవేభ్యో వా భయమస్తి న నః క్వచిత్। యాదృశం మానుషం రాజన్ భయమస్మానుపస్థితమ్
మనకు దైత్యులు, దానవుల వల్ల ఎక్కడా భయం లేదు. కానీ రాజా! మానవుడివల్ల వచ్చిన ఈ భయం వేరే విధంగా ఉంది.
వానరైః పర్వతాకారైర్లఙ్కేయం పరివారితా। సీతాహరణసంతప్తాద్ రామాన్నస్తుములం భయమ్
పర్వతాలంత పెద్దవైన వానరులు లంకను చుట్టుముట్టారు. సీతను అపహరించినందుకు రామునివల్ల మనకు తీవ్రమైన భయం కలిగింది.
ఏకేన వానరేణేయం పూర్వం దగ్ధా మహాపురీ। కుమారో నిహతశ్చాక్షః సానుయాత్రః సకుఞ్జరః
ఒక వానరుడు ముందుగా ఈ మహానగరాన్ని కాల్చేశాడు. అక్ష కుమారుడు తన సైన్యంతో, ఏనుగులతో సహా చనిపోయాడు.
స్వయం రక్షోధిపశ్చాపి పౌలస్త్యో దేవకణ్టకః। వ్రజేతి సంయుగే ముక్తో రామేణాదిత్యవర్చసా
మన రాక్షసాధిపతి, దేవతలకు భయంకరుడైన పౌలస్త్యుడు కూడా, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే రాముని చేత యుద్ధంలో వెనక్కి వెళ్లాల్సి వచ్చింది.
యన్న దేవైః కృతో రాజా నాపి దైత్యైర్న దానవైః। కృతః స ఇహ రామేణ విముక్తః ప్రాణసంశయాత్
దేవతలు, దైత్యులు, దానవులు చేయలేని పని రాముడు చేశాడు. మన రాజు ప్రాణభయాన్ని తప్పించుకొని ఇప్పుడు ఓడిపోయాడు.
స యూపాక్షవచః శ్రుత్వా భ్రాతుర్యుధి పరాభవమ్। కుమ్భకర్ణో వివృత్తాక్షో యూపాక్షమిదమబ్రవీత్
యూపాక్షుడు తన అన్నయ్య యుద్ధంలో ఓడిపోయాడని చెప్పిన మాటలు విని, కుంభకర్ణుడు కన్నులు పెద్దవిగా చేసి యూపాక్షునితో ఇలా అన్నాడు.
సర్వమద్యైవ యూపాక్ష హరిసైన్యం సలక్ష్మణమ్। రాఘవం చ రణే జిత్వా తతో ద్రక్ష్యామి రావణమ్
యూపాక్షా! ఈ రోజే లక్ష్మణుడు, రాఘవుడు, వానరసైన్యాన్ని యుద్ధంలో ఓడించి, ఆ తరువాత రావణుడిని కలుస్తాను.
రాక్షసాంస్తర్పయిష్యామి హరీణాం మాంసశోణితైః। రామలక్ష్మణయోశ్చాపి స్వయం పాస్యామి శోణితమ్
వానరుల మాంసరక్తంతో రాక్షసులను తృప్తిపరిస్తాను. రాముడు, లక్ష్మణుడు ఇద్దరి రక్తాన్ని నేనే తాగుతాను.
తత్ తస్య వాక్యం బ్రువతో నిశమ్య సగర్వితం రోషవివృద్ధదోషమ్। మహోదరో నైర్ఋతయోధముఖ్యః కృతాఞ్జలిర్వాక్యమిదం బభాషే
అతని గర్వంతో, కోపంతో ఉప్పొంగిన మాటలు విని, రాక్షస యోధులలో ప్రధానుడు అయిన మహోదరుడు చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు.
రావణస్య వచః శ్రుత్వా గుణదోషౌ విమృశ్య చ। పశ్చాదపి మహాబాహో శత్రూన్ యుధి విజేష్యసి
రావణుడు చెప్పిన మాటలు వినిపించి, ఆయన గుణదోషాలు ఆలోచించిన తరువాత కూడా, మహాబాహువైన నీవు శత్రువులను యుద్ధంలో ఓడిస్తావు.
మహోదరవచః శ్రుత్వా రాక్షసైః పరివారితః। కుమ్భకర్ణో మహాతేజాః సమ్ప్రతస్థే మహాబలః
మహోదరుని మాటలు విని, రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్న మహాతేజస్సు, మహాబలుడు అయిన కుంభకర్ణుడు వెంటనే బయలుదేరాడు.
సుప్తముత్థాప్య భీమాక్షం భీమరూపపరాక్రమమ్। రాక్షసాస్త్వరితా జగ్ముర్దశగ్రీవనివేశనమ్
భయంకరమైన కళ్లతో, భయానక రూపంతో, అపారమైన పరాక్రమంతో ఉన్న భీమాక్షుడిని నిద్రలేపి, రాక్షసులు త్వరగా దశముఖ రావణుని నివాసానికి వెళ్లారు.
తేఽభిగమ్య దశగ్రీవమాసీనం పరమాసనే। ఊచుర్బద్ధాఞ్జలిపుటాః సర్వ ఏవ నిశాచరాః
అందరూ రాత్రివేళ సంచరించే రాక్షసులు, పరమాసనంపై కూర్చున్న దశముఖుడిని చేరి, చేతులు జోడించి వినయంగా ఇలా అన్నారు.
కుమ్భకర్ణః ప్రబుద్ధోఽసౌ భ్రాతా తే రాక్షసేశ్వర। కథం తత్రైవ నిర్యాతు ద్రక్ష్యసే తమిహాగతమ్
రాక్షసాధిపతివైన నీ సోదరుడు కుంభకర్ణుడు ఇప్పుడు మేల్కొన్నాడు. అతడు అక్కడికి వెళ్లాలా, లేక ఇక్కడికి వచ్చి నీవు అతడిని చూడాలనుకుంటావా?
రావణస్త్వబ్రవీద్ధృష్టో రాక్షసాంస్తానుపస్థితాన్। ద్రష్టుమేనమిహేచ్ఛామి యథాన్యాయం చ పూజ్యతామ్
రావణుడు ధైర్యంగా అక్కడ ఉన్న రాక్షసులను చూచి ఇలా అన్నాడు: "నేను అతడిని ఇక్కడే చూడాలనుకుంటున్నాను. అతడిని యథావిధిగా గౌరవించండి."
తథేత్యుక్త్వా తు తే సర్వే పునరాగమ్య రాక్షసాః। కుమ్భకర్ణమిదం వాక్యమూచూ రావణచోదితాః
అందరూ రాక్షసులు 'అలాగే' అని చెప్పి తిరిగి వెళ్లి, రావణుని ఆజ్ఞతో కుంభకర్ణునికి ఇలా చెప్పారు.
ద్రష్టుం త్వాం కాఙ్క్షతే రాజా సర్వరాక్షసపుఙ్గవః। గమనే క్రియతాం బుద్ధిర్భ్రాతరం సమ్ప్రహర్షయ
"రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన రాజు నిన్ను చూడాలనుకుంటున్నాడు. వెళ్లేందుకు మనసు పెట్టు, నీ సోదరుని సంతోషపరచు."
కుమ్భకర్ణస్తు దుర్ధర్షో భ్రాతురాజ్ఞాయ శాసనమ్। తథేత్యుక్త్వా మహావీర్యః శయనాదుత్పపాత హ
అపారబలమైన కుంభకర్ణుడు తన సోదరుని ఆజ్ఞను వినిపించి, 'అలాగే' అని చెప్పి, తన మంచం మీద నుంచి లేచాడు.
ప్రక్షాల్య వదనం హృష్టః స్నాతః పరమహర్షితః। పిపాసుస్త్వరయామాస పానం బలసమీరణమ్
ముఖం కడిగి, స్నానం చేసి, ఎంతో ఆనందంతో, దాహంతో ఉన్న కుంభకర్ణుడు, బలాన్ని ఇచ్చే మద్యం త్వరగా తేవాలని వారిని ఆజ్ఞాపించాడు.
తతస్తే త్వరితాస్తత్ర రాక్షసా రావణాజ్ఞయా। మద్యం భక్ష్యాంశ్చ వివిధాన్ క్షిప్రమేవోపహారయన్
తర్వాత రాక్షసులు రావణుని ఆజ్ఞతో, వివిధ రకాల మద్యం మరియు భోజనాలను త్వరగా తీసుకొచ్చారు.
పీత్వా ఘటసహస్రే ద్వే గమనాయోపచక్రమే। ఈషత్సముత్కటో మత్తస్తేజోబలసమన్వితః
రెండు వేల మద్యం గడలను తాగి, కొంత మత్తుతో, గర్జిస్తూ, బలంతో, తేజస్సుతో, తన ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించాడు.
కుమ్భకర్ణో బభౌ రుష్టః కాలాన్తకయమోపమః। భ్రాతుః స భవనం గచ్ఛన్ రక్షోబలసమన్వితః। కుమ్భకర్ణః పదన్యాసైరకమ్పయత మేదినీమ్
కోపంతో ఉన్న కుంభకర్ణుడు, కాలాంతకుడి వంటి రూపంతో, రాక్షస సేనతో కలిసి తన సోదరుని భవనానికి వెళ్తూ, తన అడుగులతో భూమిని కంపింపజేశాడు.
స రాజమార్గం వపుషా ప్రకాశయన్ సహస్రరశ్మిర్ధరణీమివాంశుభిః। జగామ తత్రాఞ్జలిమాలయా వృతః శతక్రతుర్గేహమివ స్వయంభువః
వెయ్యి కిరణాల సూర్యుడు భూమిని ఎలా ప్రకాశింపజేస్తాడో, అలా తన తేజస్సుతో రాజమార్గాన్ని ప్రకాశింపజేస్తూ, చేతుల మాల ధరించి, ఇంద్రుని గృహానికి స్వయంభువు వెళ్ళినట్లు అక్కడికి వెళ్లాడు.
తం రాజమార్గస్థమమిత్రఘాతినం వనౌకసస్తే సహసా బహిఃస్థితాః। దృష్ట్వాప్రమేయం గిరిశృఙ్గకల్పం వితత్రసుస్తే సహ యూథపాలైః
రాజమార్గంలో శత్రువులను సంహరించేవాడైన అతడిని, కొండ శిఖరంలా అపారమైన రూపంతో ఉన్న కుంభకర్ణుడిని, బయట నిలబడి ఉన్న వనవాసులు, తమ నాయకులతో కలిసి చూసి భయంతో వణికిపోయారు.
కేచిచ్ఛరణ్యం శరణం స్మ రామం వ్రజన్తి కేచిద్ వ్యథితాః పతన్తి। కేచిద్ దశశ్చ వ్యథితాః పతన్తి కేచిద్ భయార్తా భువి శేరతే స్మ
కొంతమంది రాముని ఆశ్రయంగా పరుగెత్తారు, మరికొంతమంది భయంతో నేలపై పడిపోయారు, ఇంకొందరు భయంతో కూలిపోయారు, ఇంకొందరు భయంతో భూమిపై పడి ఉన్నారు.
తమద్రిశృఙ్గప్రతిమం కిరీటినం స్పృశన్తమాదిత్యమివాత్మతేజసా। వనౌకసః ప్రేక్ష్య వివృద్ధమద్భుతం భయార్దితా దుద్రువిరే యతస్తతః
కిరీటధారి, కొండ శిఖరంలా, తన తేజస్సుతో సూర్యుని వంటి అతడిని చూసి, వనవాసులు అతని విస్తారమైన, అద్భుతమైన రూపాన్ని చూచి, భయంతో అన్ని వైపులా పరుగెత్తారు.
thumb|ఏకషష్టితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకషష్టితమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు అరవై ఒకటి వ సర్గను వినండి.
తతో రామో మహాతేజా ధనురాదాయ వీర్యవాన్। కిరీటినం మహాకాయం కుమ్భకర్ణం దదర్శ హ
ఆ తర్వాత అపార తేజస్సుతో, పరాక్రమంతో ఉన్న రాముడు తన విల్లు తీసుకుని, కిరీటముతో, మహా శరీరంతో ఉన్న కుంభకర్ణుడిని చూశాడు.
తం దృష్ట్వా రాక్షసశ్రేష్ఠం పర్వతాకారదర్శనమ్। క్రమమాణమివాకాశం పురా నారాయణం యథా
ఆ రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన, కొండలా కనిపించే, ఆకాశంలో నడిచే నారాయణుడు昔లా ముందుకు వస్తున్న కుంభకర్ణుడిని చూసాడు.