అన్యే భేరీః సమాజఘ్నురన్యే చక్రుర్మహాస్వనమ్। కేశానన్యే ప్రలులుపుః కర్ణానన్యే దశన్తి చ
కొంతమంది బేరీలు మోగించారు, మరికొందరు పెద్ద శబ్దం చేశారు. ఇంకొందరు అతని జుట్టు లాగారు, మరికొందరు చెవులను కొరికారు.
ఉదకుమ్భశతానన్యే సమసిఞ్చన్త కర్ణయోః। న కుమ్భకర్ణః పస్పన్దే మహానిద్రావశం గతః
ఇంకొందరు వందల నీళ్లు గల కుండలను అతని చెవుల్లో పోశారు. అయినా, కుంభకర్ణుడు భయంకరమైన నిద్రలో మునిగిపోయి, కదలలేదు.
అన్యే చ బలినస్తస్య కూటముద్గరపాణయః। మూర్ధ్ని వక్షసి గాత్రేషు పాతయన్ కూటముద్గరాన్
ఇంకొందరు బలవంతులు ఇనుప గొడ్డళ్లతో అతని తల, ఛాతీ, అవయవాలపై బలంగా కొట్టారు.
రజ్జుబన్ధనబద్ధాభిః శతఘ్నీభిశ్చ సర్వతః। వధ్యమానో మహాకాయో న ప్రాబుధ్యత రాక్షసః
రజ్జువులతో కట్టిన శతఘ్నులతో అన్ని వైపులా కొట్టినా, ఆ మహాకాయుడు రాక్షసుడు మేలుకోలేదు.
వారణానాం సహస్రం చ శరీరేఽస్య ప్రధావితమ్। కుమ్భకర్ణస్తదా బుద్ధ్వా స్పర్శం పరమబుధ్యత
వెయ్యి ఏనుగులు అతని శరీరంపై పరుగెత్తాయి. అప్పుడు కుంభకర్ణుడు ఆ స్పర్శను గ్రహించి కొంతవరకు మేల్కొన్నాడు.
స పాత్యమానైర్గిరిశృఙ్గవృక్షై- రచిన్తయంస్తాన్ విపులాన్ ప్రహారాన్। నిద్రాక్షయాత్ క్షుద్భయపీడితశ్చ విజృమ్భమాణః సహసోత్పపాత
కొండ శిఖరాలు, చెట్లు అతనిపై పడుతుండగా, ఆ బలమైన దెబ్బలను గమనిస్తూ, నిద్ర తగ్గి, ఆకలి భయం కలగడంతో అతడు అల్లాడుతూ ఒక్కసారిగా లేచాడు.
స నాగభోగాచలశృఙ్గకల్పౌ విక్షిప్య బాహూ జితవజ్రసారౌ। వివృత్య వక్త్రం వడవాముఖాభం నిశాచరోఽసౌ వికృతం జజృమ్భే
పాముల వంకరలు లేదా కొండ శిఖరాల్లాంటి బాహువులను చాచి, వజ్రంలా బలమైన చేతులతో అతడు నోటిని తెరిచాడు. ఆ రాత్రిపూట తిరిగే రాక్షసుడు, అశ్వముఖంలా ఉన్న నోటిని విప్పి భయంకరంగా ఆవలించాడు.
తస్య జాజృమ్భమాణస్య వక్త్రం పాతాలసంనిభమ్। దదృశే మేరుశృఙ్గాగ్రే దివాకర ఇవోదితః
అతడు ఆవలించగా, అతని నోరు పాతాళంలా కనిపించింది. అతడు మెరు పర్వత శిఖరంపై ఉదయించే సూర్యుడిలా ప్రకాశించాడు.
స జృమ్భమాణోఽతిబలః ప్రబుద్ధస్తు నిశాచరః। నిఃశ్వాసశ్చాస్య సంజజ్ఞే పర్వతాదివ మారుతః
అతడు మేల్కొని, ఆవలిస్తూ, అతని ఊపిరి కొండల మీద నుంచి వచ్చే గాలిలా గట్టిగా బయటకు వచ్చింది.
తస్య దీప్తాగ్నిసదృశే విద్యుత్సదృశవర్చసీ। దదృశాతే మహానేత్రే దీప్తావివ మహాగ్రహౌ
అతని రెండు పెద్ద కన్నులు అగ్నిలా దహించుతూ, మెరుపులా ప్రకాశిస్తూ, రెండు ప్రకాశవంతమైన గ్రహాల్లా కనిపించాయి.
తతస్త్వదర్శయన్ సర్వాన్ భక్ష్యాంశ్చ వివిధాన్ బహూన్। వరాహాన్ మహిషాంశ్చైవ బభక్ష స మహాబలః
తర్వాత, రకరకాల భోజనాలను చూపిస్తూ, ఆ మహాబలుడు అనేక పందులు, ఎద్దులను తిన్నాడు.
ఆదద్ బుభుక్షితో మాంసం శోణితం తృషితోఽపిబత్। మేదఃకుమ్భాంశ్చ మద్యాంశ్చ పపౌ శక్రరిపుస్తదా
ఆకలితో మాంసాన్ని పట్టుకుని, దాహంతో రక్తాన్ని తాగాడు. ఆ సమయంలో, ఇంద్రునికి శత్రువైన అతడు కొవ్వు, మద్యం కలసిన పాత్రలను తాగాడు.
తతస్తృప్త ఇతి జ్ఞాత్వా సముత్పేతుర్నిశాచరాః। శిరోభిశ్చ ప్రణమ్యైనం సర్వతః పర్యవారయన్
తృప్తిగా ఉన్నాడని తెలుసుకుని, రాత్రిపూట తిరిగే రాక్షసులు లేచి, అతనికి నమస్కరించి, చుట్టూ వలయమేశారు.
నిద్రావిశదనేత్రస్తు కలుషీకృతలోచనః। చారయన్ సర్వతో దృష్టిం తాన్ దదర్శ నిశాచరాన్
నిద్రతో కన్నులు బరువుగా, చూపు మసకబారగా ఉన్న అతడు, చుట్టూ చూసి ఆ రాక్షసులను చూశాడు.
స సర్వాన్ సాన్త్వయామాస నైర్ఋతాన్ నైర్ఋతర్షభః। బోధనాద్ విస్మితశ్చాపి రాక్షసానిదమబ్రవీత్
అపరాజితుడు అయిన రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడు అందరినీ ఓదార్చి, ఆకస్మాత్తుగా లేచినందుకు ఆశ్చర్యపడి, రాక్షసులతో ఇలా అన్నాడు.
కిమర్థమహమాదృత్య భవద్భిః ప్రతిబోధితః। కచ్చిత్ సుకుశలం రాజ్ఞో భయం వా నేహ కించన
మీరు నన్ను ఇంత తొందరగా ఎందుకు లేపారు? మన రాజుకు అన్నీ బాగున్నాయా? ఇక్కడ ఏదైనా భయం లేదా ప్రమాదం ఉందా?
అథవా ధ్రువమన్యేభ్యో భయం పరముపస్థితమ్। యదర్థమేవ త్వరితైర్భవద్భిః ప్రతిబోధితః
లేకపోతే, తప్పకుండా ఎక్కడినుంచో పెద్ద ప్రమాదం వచ్చిందేమో, అందుకే మీరు నన్ను ఇంత త్వరగా లేపారు.
అద్య రాక్షసరాజస్య భయముత్పాటయామ్యహమ్। దారయిష్యే మహేన్ద్రం వా శీతయిష్యే తథానలమ్
ఈ రోజు మన రాక్షసరాజు భయాన్ని నేనే పూర్తిగా తొలగిస్తాను. అవసరమైతే మహేంద్రుడిని కూడా చీల్చేస్తాను, లేదా అగ్నిని కూడా చల్లబరిస్తాను.
న హ్యల్పకారణే సుప్తం బోధయిష్యతి మాదృశమ్। తదాఖ్యాతార్థతత్త్వేన మత్ప్రబోధనకారణమ్
ఎంత చిన్న విషయానికీ నన్ను లేపే వారు కాదు. అందుకే నిజంగా నన్ను లేపిన కారణాన్ని చెప్పండి.
ఏవం బ్రువాణం సంరబ్ధం కుమ్భకర్ణమరిందమమ్। యూపాక్షః సచివో రాజ్ఞః కృతాఞ్జలిరభాషత
ఇలా కోపంతో మాట్లాడుతున్న శత్రువులను సంహరించగల కుంభకర్ణుని చూసి, రాజుని మంత్రి అయిన యూపాక్షుడు చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు.
న నో దేవకృతం కించిద్ భయమస్తి కదాచన। మానుషాన్నో భయం రాజంస్తుములం సమ్ప్రబాధతే
మనకు దేవతలవల్ల ఎప్పుడూ ఎలాంటి భయం లేదు. కానీ రాజా! ఇప్పుడు మనకు మానవులవల్ల తీవ్రమైన భయం ఎదురైంది.
న దైత్యదానవేభ్యో వా భయమస్తి న నః క్వచిత్। యాదృశం మానుషం రాజన్ భయమస్మానుపస్థితమ్
మనకు దైత్యులు, దానవుల వల్ల ఎక్కడా భయం లేదు. కానీ రాజా! మానవుడివల్ల వచ్చిన ఈ భయం వేరే విధంగా ఉంది.
వానరైః పర్వతాకారైర్లఙ్కేయం పరివారితా। సీతాహరణసంతప్తాద్ రామాన్నస్తుములం భయమ్
పర్వతాలంత పెద్దవైన వానరులు లంకను చుట్టుముట్టారు. సీతను అపహరించినందుకు రామునివల్ల మనకు తీవ్రమైన భయం కలిగింది.
ఏకేన వానరేణేయం పూర్వం దగ్ధా మహాపురీ। కుమారో నిహతశ్చాక్షః సానుయాత్రః సకుఞ్జరః
ఒక వానరుడు ముందుగా ఈ మహానగరాన్ని కాల్చేశాడు. అక్ష కుమారుడు తన సైన్యంతో, ఏనుగులతో సహా చనిపోయాడు.
స్వయం రక్షోధిపశ్చాపి పౌలస్త్యో దేవకణ్టకః। వ్రజేతి సంయుగే ముక్తో రామేణాదిత్యవర్చసా
మన రాక్షసాధిపతి, దేవతలకు భయంకరుడైన పౌలస్త్యుడు కూడా, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే రాముని చేత యుద్ధంలో వెనక్కి వెళ్లాల్సి వచ్చింది.
యన్న దేవైః కృతో రాజా నాపి దైత్యైర్న దానవైః। కృతః స ఇహ రామేణ విముక్తః ప్రాణసంశయాత్
దేవతలు, దైత్యులు, దానవులు చేయలేని పని రాముడు చేశాడు. మన రాజు ప్రాణభయాన్ని తప్పించుకొని ఇప్పుడు ఓడిపోయాడు.
స యూపాక్షవచః శ్రుత్వా భ్రాతుర్యుధి పరాభవమ్। కుమ్భకర్ణో వివృత్తాక్షో యూపాక్షమిదమబ్రవీత్
యూపాక్షుడు తన అన్నయ్య యుద్ధంలో ఓడిపోయాడని చెప్పిన మాటలు విని, కుంభకర్ణుడు కన్నులు పెద్దవిగా చేసి యూపాక్షునితో ఇలా అన్నాడు.
సర్వమద్యైవ యూపాక్ష హరిసైన్యం సలక్ష్మణమ్। రాఘవం చ రణే జిత్వా తతో ద్రక్ష్యామి రావణమ్
యూపాక్షా! ఈ రోజే లక్ష్మణుడు, రాఘవుడు, వానరసైన్యాన్ని యుద్ధంలో ఓడించి, ఆ తరువాత రావణుడిని కలుస్తాను.
రాక్షసాంస్తర్పయిష్యామి హరీణాం మాంసశోణితైః। రామలక్ష్మణయోశ్చాపి స్వయం పాస్యామి శోణితమ్
వానరుల మాంసరక్తంతో రాక్షసులను తృప్తిపరిస్తాను. రాముడు, లక్ష్మణుడు ఇద్దరి రక్తాన్ని నేనే తాగుతాను.
తత్ తస్య వాక్యం బ్రువతో నిశమ్య సగర్వితం రోషవివృద్ధదోషమ్। మహోదరో నైర్ఋతయోధముఖ్యః కృతాఞ్జలిర్వాక్యమిదం బభాషే
అతని గర్వంతో, కోపంతో ఉప్పొంగిన మాటలు విని, రాక్షస యోధులలో ప్రధానుడు అయిన మహోదరుడు చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు.