స తాం సధూమానలసంనికాశాం విత్రాసనాం సంయతి వానరాణామ్। చిక్షేప శక్తిం తరసా జ్వలన్తీం సౌమిత్రయే రాక్షసరాష్ట్రనాథః
అప్పుడు రాక్షసుల రాజు, యుద్ధంలో వానరులను భయపెట్టేలా, పొగతో అగ్నితో మండుతున్న ఆ శక్తిని బలంగా సమిత్రి మీదికి విసిరాడు.
తామాపతన్తీం భరతానుజోఽస్త్రై- ర్జఘాన బాణైశ్చ హుతాగ్నికల్పైః। తథాపి సా తస్య వివేశ శక్తి- ర్భుజాన్తరం దాశరథేర్విశాలమ్
ఆ శక్తి దూసుకొస్తుండగా, భరతుని తమ్ముడు ఆ శక్తిని యజ్ఞాగ్నిలాంటి బాణాలతో ఎదుర్కొన్నాడు. అయినా ఆ శక్తి దశరథుని కుమారుని విశాలమైన ఛాతిలోకి ప్రవేశించింది.
స శక్తిమాఞ్ శక్తిసమాహతః సన్ జజ్వాల భూమౌ స రఘుప్రవీరః। తం విహ్వలన్తం సహసాభ్యుపేత్య జగ్రాహ రాజా తరసా భుజాభ్యామ్
ఆ శక్తి గాయంతో రఘువంశ వీరుడు భూమిపై మండిపోతూ పడిపోయాడు. అతడు బాధతో విలవిలలాడుతుండగా, రాజు వేగంగా వచ్చి తన చేతులతో అతడిని పట్టుకున్నాడు.
హిమవాన్ మన్దరో మేరుస్త్రైలోక్యం వా సహామరైః। శక్యం భుజాభ్యాముద్ధర్తుం న శక్యో భరతానుజః
హిమవంతు, మందర, మెరు పర్వతాలు, లేక మూడు లోకాలు దేవతలతో కలిసినా చేతులతో ఎత్తగలిగేవి; కానీ భరతుని తమ్ముడిని మాత్రం ఎత్తలేరు.
శక్త్యా బ్రాహ్మ్యా తు సౌమిత్రిస్తాడితోఽపి స్తనాన్తరే। విష్ణోరమీమాంస్యభాగమాత్మానం ప్రత్యనుస్మరత్
బ్రహ్మశక్తి ఛాతిలో తగిలినా, సమిత్రి తాను విష్ణువు యొక్క భాగమని గుర్తు చేసుకున్నాడు.
తతో దానవదర్పఘ్నం సౌమిత్రిం దేవకణ్టకః। తం పీడయిత్వా బాహుభ్యాం న ప్రభుర్లఙ్ఘనేఽభవత్
అనంతరం దేవతలకు శత్రువైన రాక్షసుడు, దానవ గర్వాన్ని నశింపజేసే సమిత్రిని తన చేతులతో బలంగా ఒత్తినా, అతడిని ఎత్తలేకపోయాడు.
తతః క్రుద్ధో వాయుసుతో రావణం సమభిద్రవత్। ఆజఘానోరసి క్రుద్ధో వజ్రకల్పేన ముష్టినా
ఆ సమయంలో వాయుపుత్రుడు కోపంతో రావణునిపై దూకి, వజ్రంలాంటి ముష్టితో అతని ఛాతిపై బలంగా కొట్టాడు.
తేన ముష్టిప్రహారేణ రావణో రాక్షసేశ్వరః। జానుభ్యామగమద్ భూమౌ చచాల చ పపాత చ
ఆ ముష్టిప్రహారంతో రాక్షసాధిపతి రావణుడు మోకాళ్లపై భూమికి కూలిపోయాడు, తడబడిపోయి పడిపోయాడు.
ఆస్యైశ్చ నేత్రైః శ్రవణైః పపాత రుధిరం బహు। విఘూర్ణమానో నిశ్చేష్టో రథోపస్థ ఉపావిశత్
అతని నోటి, కన్నులు, చెవుల నుంచి విరివిగా రక్తం పారింది. తడబడుతూ, కదలకుండా తన రథంలో కూర్చున్నాడు.
విసంజ్ఞో మూర్చ్ఛితశ్చాసీన్న చ స్థానం సమాలభత్। విసంజ్ఞం రావణం దృష్ట్వా సమరే భీమవిక్రమమ్
అతడు చైతన్యం కోల్పోయి, మూర్చిపోయి, స్థిరంగా ఉండలేకపోయాడు. భయంకరమైన పరాక్రమం కలిగిన రావణుడు యుద్ధంలో చైతన్యం కోల్పోయిన దృశ్యం చూసి—
ఋషయో వానరాశ్చైవ నేదుర్దేవాశ్చ సాసురాః। హనూమానథ తేజస్వీ లక్ష్మణం రావణార్దితమ్
ఆ సమయంలో ఋషులు, వానరులు, దేవతలు, అసురులతో కలసి ఆనందంగా అరవసాగారు. అప్పుడు తేజస్సుతో కూడిన హనుమంతుడు, రావణుని చేతిలో లక్ష్మణుడు గాయపడ్డాడని చూసి—
ఆనయద్ రాఘవాభ్యాశం బాహుభ్యాం పరిగృహ్య తమ్। వాయుసూనోః సుహృత్త్వేన భక్త్యా పరమయా చ సః। శత్రూణామప్యకమ్ప్యోఽపి లఘుత్వమగమత్ కపేః
ఆపుడు వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు, పరమ భక్తితో, మిత్రభావంతో లక్ష్మణుని తన చేతులలో ఎత్తుకుని రాఘవుని దగ్గరకు తీసుకెళ్లాడు. శత్రువులు కూడా కదిలించలేని లక్ష్మణుడు, ఆ వానరుని కోసం తేలికగా మారాడు.
తం సముత్సృజ్య సా శక్తిః సౌమిత్రిం యుధి నిర్జితమ్। రావణస్య రథే తస్మిన్ స్థానం పునరుపాగమత్
ఆ శక్తి, యుద్ధంలో సమిత్రిని గాయపరిచి, మళ్లీ రావణుని రథంలో తన స్థానానికి చేరింది.
రావణోఽపి మహాతేజాః ప్రాప్య సంజ్ఞాం మహాహవే। ఆదదే నిశితాన్ బాణాఞ్జగ్రాహ చ మహద్ధనుః
మహాతేజస్సుతో కూడిన రావణుడు, మహాయుద్ధంలో మళ్లీ చైతన్యం పొందాడు. పదునైన బాణాలను తీసుకుని, గొప్ప విల్లు పట్టుకున్నాడు.
ఆశ్వస్తశ్చ విశల్యశ్చ లక్ష్మణః శత్రుసూదనః। విష్ణోర్భాగమమీమాంస్యమాత్మానం ప్రత్యనుస్మరన్
శత్రువులను సంహరించే లక్ష్మణుడు, ధైర్యంగా, ఆయుధ బాణం ప్రభావం నుండి విముక్తుడై, తనలోని విష్ణువు భాగాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, మళ్ళీ చైతన్యంతో నిండిపోయాడు.
నిపాతితమహావీరాం వానరాణాం మహాచమూమ్। రాఘవస్తు రణే దృష్ట్వా రావణం సమభిద్రవత్
రాముడు యుద్ధంలో పడిపోయిన మహా వీరులైన వానర సైన్యాన్ని చూసి, రావణుడిపై దూకాడు.
అథైనమనుసంక్రమ్య హనూమాన్ వాక్యమబ్రవీత్। మమ పృష్ఠం సమారుహ్య రాక్షసం శాస్తుమర్హసి
ఆ సమయంలో హనుమంతుడు దగ్గరకు వచ్చి ఇలా అన్నాడు: "నా వెనుకకెక్కి, ఆ రాక్షసుడిని జయించాలి."
విష్ణుర్యథా గరుత్మన్తమారుహ్యామరవైరిణమ్। తచ్ఛ్రుత్వా రాఘవో వాక్యం వాయుపుత్రేణ భాషితమ్
"విష్ణువు గరుత్మంతుడిని ఎక్కి, దేవతలకు శత్రువైనవాడిని ఎలా జయించాడో అలాగే," అని వాయుపుత్రుడు అన్న మాటలు రాఘవుడు వినాడు.
అథారురోహ సహసా హనూమన్తం మహాకపిమ్। రథస్థం రావణం సంఖ్యే దదర్శ మనుజాధిపః
అప్పుడు రాఘవుడు వెంటనే మహాకపిగా ఉన్న హనుమంతుని ఎక్కి, యుద్ధరంగంలో రథంపై ఉన్న రావణుడిని చూశాడు.
తమాలోక్య మహాతేజాః ప్రదుద్రావ స రావణమ్। వైరోచనమివ క్రుద్ధో విష్ణురభ్యుద్యతాయుధః
ఆ మహాతేజస్సుతో కూడిన రాముడు, రావణుడిని చూసి, కోపంతో ఆయుధాలు ఎత్తి, విష్ణువు వైరోచనుడిపై దూకినట్టు రావణుడిపై దూకాడు.
జ్యాశబ్దమకరోత్ తీవ్రం వజ్రనిష్పేషనిష్ఠురమ్। గిరా గమ్భీరయా రామో రాక్షసేన్ద్రమువాచ హ
రాముడు తన విల్లుతో ఉగ్రమైన ధ్వని చేసి, అది వజ్రపు ముద్దు లా గట్టిగా వినిపించింది. ఆ గంభీరమైన స్వరంతో రాక్షసేంద్రుడిని ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు:
తిష్ఠ తిష్ఠ మమ త్వం హి కృత్వా విప్రియమీదృశమ్। క్వ ను రాక్షసశార్దూల గత్వా మోక్షమవాప్స్యసి
"నిలువు, నిలువు! నాతో ఇలాంటి దుర్మార్గాన్ని చేసి, రాక్షసులలో సింహమా, ఎక్కడికి వెళ్లినా విముక్తిని పొందగలవు?"
యదీన్ద్రవైవస్వతభాస్కరాన్ వా స్వయంభువైశ్వానరశంకరాన్ వా। గమిష్యసి త్వం దశధా దిశో వా తథాపి మే నాద్య గతో విమోక్ష్యసే
"ఇంద్రుని దగ్గరకి అయినా, యముని దగ్గరకి అయినా, సూర్యుని దగ్గరకి అయినా, బ్రహ్మదేవుని దగ్గరకి అయినా, అగ్నిదేవుని దగ్గరకి అయినా, శివుని దగ్గరకి అయినా, లేకపోతే పదిదిక్కులలో ఎక్కడికైనా పారిపోయినా, నేడు నన్నుంచి తప్పించుకోలేవు."
యశ్చైష శక్త్యా నిహతస్త్వయాద్య గచ్ఛన్ విషాదం సహసాభ్యుపేత్య। స ఏష రక్షోగణరాజ మృత్యుః సపుత్రపౌత్రస్య తవాద్య యుద్ధే
"నీవు ఈ రోజు ఆయుధంతో గాయపరిచిన వాడే, ఆకస్మికంగా నిరాశతో నిండిపోయి, ఇప్పుడు యుద్ధంలో నీకు, నీ కుమారులకు, మనవళ్లకు మరణంగా మారాడు, రాక్షస గణాధిపతీ!"
ఏతేన చాత్యద్భుతదర్శనాని శరైర్జనస్థానకృతాలయాని। చతుర్దశాన్యాత్తవరాయుధాని రక్షఃసహస్రాణి నిషూదితాని
"ఇతడే, అద్భుతమైన రూపాలతో, జనస్థానంలో బాణాలతో నీ కోటలను ధ్వంసం చేసి, ఉత్తమ ఆయుధాలతో ఉన్న పద్నాలుగు వేల రాక్షసులను సంహరించాడు."
రాఘవస్య వచః శ్రుత్వా రాక్షసేన్ద్రో మహాబలః। వాయుపుత్రం మహావేగం వహన్తం రాఘవం రణే
రాఘవుని మాటలు విని, మహాబలశాలి అయిన రాక్షసేంద్రుడు, యుద్ధంలో వేగంగా వహిస్తున్న వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుని మీద రాఘవుడు ఉన్నదాన్ని చూశాడు.
రోషేణ మహతాఽఽవిష్టః పూర్వవైరమనుస్మరన్। ఆజఘాన శరైర్దీప్తైః కాలానలశిఖోపమైః
భారీ కోపంతో పూర్వ వైరం గుర్తు చేసుకుంటూ, రాక్షసేంద్రుడు మరణాగ్ని జ్వాలలవంటి ప్రకాశవంతమైన బాణాలతో దాడి చేశాడు.
రాక్షసేనాహవే తస్య తాడితస్యాపి సాయకైః। స్వభావతేజోయుక్తస్య భూయస్తేజోఽభ్యవర్ధత
యుద్ధంలో రాక్షసుడు బాణాలతో హనుమంతుని గాయపరిచినా, అతని సహజమైన తేజస్సు మరింత పెరిగింది.
తతో రామో మహాతేజా రావణేన కృతవ్రణమ్। దృష్ట్వా ప్లవగశార్దూలం క్రోధస్య వశమేయివాన్
అప్పుడు మహాతేజస్సుతో ఉన్న రాముడు, రావణుడు గాయపరిచిన దృష్టితో, వానరులలో శ్రేష్ఠుడిని చూసి, కోపానికి లోనయ్యాడు.
తస్యాభిసంక్రమ్య రథం సచక్రం సాశ్వధ్వజచ్ఛత్రమహాపతాకమ్। ససారథిం సాశనిశూలఖడ్గం రామః ప్రచిచ్ఛేద శితైః శరాగ్రైః
అతని రథాన్ని—చక్రాలు, గుర్రాలు, ధ్వజం, ఛత్రం, పెద్ద జెండా, సారథి, వజ్రం, శూలం, ఖడ్గం—అన్నిటిని రాముడు పదునైన బాణాలతో నశింపజేశాడు.