వారుణం చైవ రౌద్రం చ ఐన్ద్రం పాశుపతం తథా। ఐషీకం చాపి చిక్షేప కుపితో గాధినన్దనః
ఆ తర్వాత కోపంతో గాధిపుత్రుడు, వరుణాస్త్రం, రుద్రాస్త్రం, ఇంద్రాస్త్రం, పాశుపతాస్త్రం, ఐషీకాస్త్రం కూడా విడిచాడు.
మానవం మోహనం చైవ గాన్ధర్వం స్వాపనం తథా। జృమ్భణం మాదనం చైవ సంతాపనవిలాపనే
అతడు మానవాస్త్రం, మోహనాస్త్రం, గంధర్వాస్త్రం, స్వాపనాస్త్రం, జృంభణాస్త్రం, మదనాస్త్రం, సంతాపన, విలాపన అనే ఆయుధాలను కూడా ప్రయోగించాడు.
శోషణం దారణం చైవ వజ్రమస్త్రం సుదుర్జయమ్। బ్రహ్మపాశం కాలపాశం వారుణం పాశమేవ చ
అతడు శోషణ, దారణ, దుర్జయమైన వజ్రాస్త్రం, బ్రహ్మపాశం, కాలపాశం, వరుణపాశం కూడా ప్రయోగించాడు.
పినాకమస్త్రం దయితం శుష్కార్ద్రే అశనీ తథా। దణ్డాస్త్రమథ పైశాచం క్రౌఞ్చమస్త్రం తథైవ చ
అతడు ప్రియమైన పినాకాస్త్రం, పొడిగా తడిగా ఉన్న అశనిని, దండాస్త్రం, పైశాచాస్త్రం, క్రౌంచాస్త్రాన్ని కూడా ప్రయోగించాడు.
ధర్మచక్రం కాలచక్రం విష్ణుచక్రం తథైవ చ। వాయవ్యం మథనం చైవ అస్త్రం హయశిరస్తథా
ధర్మచక్రం, కాలచక్రం, విష్ణుచక్రం, వాయువు ఆయుధం, మథనం ఆయుధం, అశ్వశిరస్సు ఆయుధం — ఇవన్నీ అతడు ప్రయోగించాడు.
శక్తిద్వయం చ చిక్షేప కఙ్కాలం ముసలం తథా। వైద్యాధరం మహాస్త్రం చ కాలాస్త్రమథ దారుణమ్
రెండు శక్తులు, కంకాళ ఆయుధం, ముసల ఆయుధం, మహా విద్యాధరాస్త్రం, భయంకరమైన కాలాస్త్రం కూడా అతడు విసిరాడు.
త్రిశూలమస్త్రం ఘోరం చ కాపాలమథ కఙ్కణమ్। ఏతాన్యస్త్రాణి చిక్షేప సర్వాణి రఘునన్దన
భయంకరమైన త్రిశూలాస్త్రం, కపాలాస్త్రం, కంకణాస్త్రం — ఇవన్నీ రఘునందనుడా, అతడు ప్రయోగించాడు.
వసిష్ఠే జపతాం శ్రేష్ఠే తదద్భుతమివాభవత్। తాని సర్వాణి దణ్డేన గ్రసతే బ్రహ్మణః సుతః
మంత్రజపంలో అగ్రగణ్యుడైన వశిష్ఠునికి అది ఆశ్చర్యంగా అనిపించింది. బ్రహ్మ కుమారుడు తన దండంతో ఆ ఆయుధాలన్నింటినీ మింగేశాడు.
తేషు శాన్తేషు బ్రహ్మాస్త్రం క్షిప్తవాన్ గాధినన్దనః। తదస్త్రముద్యతం దృష్ట్వా దేవాః సాగ్నిపురోగమాః
ఆ ఆయుధాలు శాంతించాక, గాధి కుమారుడు బ్రహ్మాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు. ఆ ఆయుధం పైకి లేచిన దృశ్యాన్ని చూసి, అగ్ని ముందుండి దేవతలు,
దేవర్షయశ్చ సమ్భ్రాన్తా గన్ధర్వాః సమహోరగాః। త్రైలోక్యమాసీత్ సంత్రస్తం బ్రహ్మాస్త్రే సముదీరితే
దేవర్షులు, గంధర్వులు, మహోరగులు—all భయపడ్డారు. బ్రహ్మాస్త్రం ఉద్భవించినప్పుడు మూడు లోకాలు భయంతో వణికిపోయాయి.
తదప్యస్త్రం మహాఘోరం బ్రాహ్మం బ్రాహ్మేణ తేజసా। వసిష్ఠో గ్రసతే సర్వం బ్రహ్మదణ్డేన రాఘవ
ఓ రాఘవా, ఆ మహా భయంకరమైన బ్రహ్మాస్త్రాన్ని కూడా వశిష్ఠుడు తన బ్రహ్మదండ శక్తితో పూర్తిగా మింగేశాడు.
బ్రహ్మాస్త్రం గ్రసమానస్య వసిష్ఠస్య మహాత్మనః। త్రైలోక్యమోహనం రౌద్రం రూపమాసీత్ సుదారుణమ్
మహాత్ముడైన వశిష్ఠుడు బ్రహ్మాస్త్రాన్ని మింగుతున్నప్పుడు, అతని రూపం చాలా భయంకరంగా మారింది; మూడు లోకాలు మోహించిపోయాయి.
రోమకూపేషు సర్వేషు వసిష్ఠస్య మహాత్మనః। మరీచ్య ఇవ నిష్పేతురగ్నేర్ధూమాకులార్చిషః
మహాత్ముడైన వశిష్ఠుని ప్రతి రోమకూపం నుంచి, పొగలేని అగ్నిజ్వాలల్లా కాంతిరశ్ములు వెలువడ్డాయి.
ప్రాజ్వలద్ బ్రహ్మదణ్డశ్చ వసిష్ఠస్య కరోద్యతః। విధూమ ఇవ కాలాగ్నేర్యమదణ్డ ఇవాపరః
వశిష్ఠుని చేతిలో ఉన్న బ్రహ్మదండం అగ్నిలా జ్వలించింది; అది పొగలేని కాలాగ్ని వంటి యమదండంలా కనిపించింది.
తతోఽస్తువన్ మునిగణా వసిష్ఠం జపతాం వరమ్। అమోఘం తే బలం బ్రహ్మంస్తేజో ధారయ తేజసా
అప్పుడే మునుల సమూహం మంత్రజపంలో శ్రేష్ఠుడైన వశిష్ఠుని స్తుతించారు: 'నీ బలం అపరాజితం, బ్రహ్మన్; నీ తేజస్సుతో నీ తేజాన్ని నిలుపుకో.'
నిగృహీతస్త్వయా బ్రహ్మన్ విశ్వామిత్రో మహాబలః। అమోఘం తే బలం శ్రేష్ఠ లోకాః సన్తు గతవ్యథాః
'బ్రహ్మన్, నీ వల్ల మహాబలుడు విశ్వామిత్రుడు అదుపులోకి వచ్చాడు. నీ బలం అపూర్వమైనది, శ్రేష్ఠమైనది. లోకాలు భయములేకుండ ఉండాలి.'
ఏవముక్తో మహాతేజాః శమం చక్రే మహాబలః। విశ్వామిత్రో వినికృతో వినిఃశ్వస్యేదమబ్రవీత్
అలా మునులు పలికిన తరువాత, మహాతేజస్సు, మహాబలుడు వశిష్ఠుడు తన మనసు శాంతపరిచాడు. ఓడిపోయిన విశ్వామిత్రుడు లోతుగా ఊపిరి పీల్చి ఇలా అన్నాడు.
ధిగ్ బలం క్షత్రియబలం బ్రహ్మతేజోబలం బలమ్। ఏకేన బ్రహ్మదణ్డేన సర్వాస్త్రాణి హతాని మే
'క్షత్రియ బలం, యోధ శక్తి—all వ్యర్థం. బ్రహ్మతేజస్సే నిజమైన బలం. ఒకే బ్రహ్మదండంతో నా ఆయుధాలన్నీ నాశనం అయ్యాయి.'
తదేతత్ ప్రసమీక్ష్యాహం ప్రసన్నేన్ద్రియమానసః। తపో మహత్ సమాస్థాస్యే యద్ వై బ్రహ్మత్వకారణమ్
ఇలా ఆలోచించి, ఇంద్రియాలు, మనస్సు ప్రశాంతంగా చేసుకుని, 'బ్రాహ్మణత్వానికి కారణమైన గొప్ప తపస్సు చేయాలి' అని నిశ్చయించుకున్నాడు.
thumb|సప్తపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే సప్తపఞ్చాశః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో ఇపుడు యాభైఏడు వ సర్గను వినండి.
తతః సంతప్తహృదయః స్మరన్నిగ్రహమాత్మనః। వినిఃశ్వస్య వినిఃశ్వస్య కృతవైరో మహాత్మనా
అప్పుడు తన హృదయం బాధతో కాలిపోయి, తన ఓటమిని గుర్తుచేసుకుంటూ, మళ్లీ మళ్లీ దీర్ఘంగా ఊపిరి విడిచి, ఆ మహాత్ముడికి శత్రువుగా మారాడు.
స దక్షిణాం దిశం గత్వా మహిష్యా సహ రాఘవ। తతాప పరమం ఘోరం విశ్వామిత్రో మహాతపాః
అతడు తన భార్యతో కలిసి దక్షిణ దిశకు వెళ్లి, ఓ రాఘవా, విశ్వామిత్రుడు అత్యంత ఘోరమైన తపస్సు ఆచరించాడు.
ఫలమూలాశనో దాన్తశ్చచార పరమం తపః। అథాస్య జజ్ఞిరే పుత్రాః సత్యధర్మపరాయణాః
ఆయన ఫలమూలాలు తిని, తనను తాను అదుపులో పెట్టుకొని, గొప్ప తపస్సు చేశాడు. అప్పుడు ఆయనకు సత్యం, ధర్మం మీద నిబద్ధత కలిగిన కుమారులు పుట్టారు.
హవిష్పన్దో మధుష్పన్దో దృఢనేత్రో మహారథః। పూర్ణే వర్షసహస్రే తు బ్రహ్మా లోకపితామహః
హవిష్పందుడు, మధుష్పందుడు, దృఢనేత్రుడు అనే మహారథులు పుట్టారు. వెయ్యేళ్లు పూర్తయ్యాక, లోకాల పితామహుడు అయిన బ్రహ్మ వచ్చాడు.
అబ్రవీన్మధురం వాక్యం విశ్వామిత్రం తపోధనమ్। జితా రాజర్షిలోకాస్తే తపసా కుశికాత్మజ
బ్రహ్మ దేవుడు తపస్సులో ధనవంతుడైన విశ్వామిత్రునికి మధురంగా ఇలా అన్నాడు: 'నీ తపస్సుతో రాజర్షుల లోకాలను నువ్వు జయించావు, కుశికుని కుమారుడా!'
అనేన తపసా త్వాం హి రాజర్షిరితి విద్మహే। ఏవముక్త్వా మహాతేజా జగామ సహ దైవతైః
'ఈ తపస్సు వల్ల మేము నిన్ను రాజర్షిగా గుర్తిస్తున్నాము.' అని చెప్పి, ఆ మహాతేజస్వి దేవతలతో కలిసి వెళ్లిపోయాడు.
త్రివిష్టపం బ్రహ్మలోకం లోకానాం పరమేశ్వరః। విశ్వామిత్రోఽపి తచ్ఛ్రుత్వా హ్రియా కించిదవాఙ్ముఖః
లోకాల పరమేశ్వరుడు బ్రహ్మలోకానికి, త్రివిష్టపానికి వెళ్లిపోయాడు. విశ్వామిత్రుడు ఇది విని కొంత సిగ్గుతో తలవంచాడు.
దుఃఖేన మహతావిష్టః సమన్యురిదమబ్రవీత్। తపశ్చ సుమహత్ తప్తం రాజర్షిరితి మాం విదుః
బహుళ బాధతో, కోపంతో నిండిపోయిన విశ్వామిత్రుడు ఇలా అన్నాడు: 'నేను ఎంతటి గొప్ప తపస్సు చేశాను, అయినా నన్ను రాజర్షిగా మాత్రమే పిలుస్తున్నారు.'
దేవాః సర్షిగణాః సర్వే నాస్తి మన్యే తపః ఫలమ్। ఏవం నిశ్చిత్య మనసా భూయ ఏవ మహాతపాః
'దేవతలు, ఋషులు అందరూ ఉన్నా, తపస్సుకు ఫలం లేదనిపిస్తోంది.' అని మనసులో నిర్ణయించుకొని, ఆ మహాతపస్వి మళ్లీ తపస్సు చేయాలని సంకల్పించాడు.
తపశ్చచార ధర్మాత్మా కాకుత్స్థ పరమాత్మవాన్। ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు సత్యవాదీ జితేన్ద్రియః
ధర్మాత్ముడైన కాకుత్స్థుడు, పరమాత్మత్వం కలవాడు, తపస్సు చేశాడు. అదే సమయంలో, సత్యవాది, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు కూడా ఉన్నాడు.