జానామి వీర్యం తవ రాక్షసేన్ద్ర బలం ప్రతాపం చ పరాక్రమం చ। అవస్థితోఽహం శరచాపపాణి- రాగచ్ఛ కిం మోఘవికత్థనేన
"ఓ రాక్షసేంద్రా, నీ వీర్యం, బలం, తేజస్సు, పరాక్రమం నాకు తెలుసు. నేను బాణాలు, ధనుస్సుతో సిద్ధంగా ఉన్నాను. రా, వృధాగా మాటలు ఎందుకు?"
స ఏవముక్తః కుపితః ససర్జ రక్షోధిపః సప్త శరాన్ సుపుఙ్ఖాన్। తాఁల్లక్ష్మణః కాఞ్చనచిత్రపుఙ్ఖై- శ్చిచ్ఛేద బాణైర్నిశితాగ్రధారైః
ఇలా అన్న సౌమిత్రిని చూసి కోపంతో రాక్షసాధిపతి ఏడు మెత్తని బాణాలను వదిలాడు. కాని లక్ష్మణుడు తన పదునైన బంగారు అంచుతో కూడిన బాణాలతో వాటిని మధ్యలోనే కోసేశాడు.
తాన్ ప్రేక్షమాణః సహసా నికృత్తాన్ నికృత్తభోగానివ పన్నగేన్ద్రాన్। లఙ్కేశ్వరః క్రోధవశం జగామ ససర్జ చాన్యాన్ నిశితాన్ పృషత్కాన్
తన బాణాలు ఒక్కసారిగా నశించిపోతున్నట్లు చూసి, పాము తలలు నరికినట్లు అనిపించి, లంకాధిపతి కోపంతో మరిన్ని పదునైన బాణాలను వదిలాడు.
స బాణవర్షం తు వవర్ష తీవ్రం రామానుజః కార్ముకసమ్ప్రయుక్తమ్। క్షురార్ధచన్ద్రోత్తమకర్ణిభల్లైః శరాంశ్చ చిచ్ఛేద న చుక్షుభే చ
అప్పుడు రాముని తమ్ముడు లక్ష్మణుడు తన ధనుస్సుతో ఘోరమైన బాణవర్షాన్ని వదిలాడు. కత్తిపోలా, అర్ధచంద్రాకారంగా, విశాలమైన అంచుతో కూడిన బాణాలతో రావణుడి బాణాలను కోసేశాడు. అతడు ఏమాత్రం తడబడలేదు.
స బాణజాలాన్యపి తాని తాని మోఘాని పశ్యంస్త్రిదశారిరాజః। విసిస్మియే లక్ష్మణలాఘవేన పునశ్చ బాణాన్ నిశితాన్ ముమోచ
తన బాణవర్షాలు వృథా అవుతున్నట్లు చూసి, రాక్షసరాజు లక్ష్మణుని చురుకుదనాన్ని ఆశ్చర్యంగా చూశాడు. వెంటనే మరికొన్ని పదునైన బాణాలను మళ్లీ వదిలాడు.
స లక్ష్మణశ్చాపి శితాఞ్ శితాగ్రాన్ మహేన్ద్రతుల్యోఽశనిభీమవేగాన్। సంధాయ చాపే జ్వలనప్రకాశాన్ ససర్జ రక్షోధిపతేర్వధాయ
అప్పుడు మహేంద్రునికి సమానుడైన లక్ష్మణుడు, అగ్నిలా మెరిసే పదునైన బాణాలను తన ధనుస్సుకు అమర్చి, రాక్షసాధిపతిని సంహరించేందుకు వదిలాడు.
స తాన్ ప్రచిచ్ఛేద హి రాక్షసేన్ద్రః శితాఞ్ శరాల్ఁ లక్ష్మణమాజఘాన। శరేణ కాలాగ్నిసమప్రభేణ స్వయంభుదత్తేన లలాటదేశే
రాక్షసాధిపతి తనపై వచ్చిన పదునైన బాణాలను కోసి, ఆతరువాత స్వయంభువునిచే ప్రసాదించబడిన, కాలాగ్ని వంటి ప్రకాశవంతమైన బాణంతో లక్ష్మణుని నుదుటపై గట్టిగా వేశాడు.
స లక్ష్మణో రావణసాయకార్త- శ్చచాల చాపం శిథిలం ప్రగృహ్య। పునశ్చ సంజ్ఞాం ప్రతిలభ్య కృచ్ఛ్రా- చ్చిచ్ఛేద చాపం త్రిదశేన్ద్రశత్రోః
ఆ బాణం వల్ల గాయపడి లక్ష్మణుడు తన విల్లు చేతిలో పట్టుకుని తడబడిపోయాడు. కష్టపడి మళ్లీ చైతన్యం పొందిన అతడు, దేవతలకు శత్రువైన రాక్షసుని విల్లును కోసేశాడు.
నికృత్తచాపం త్రిభిరాజఘాన బాణైస్తదా దాశరథిః శితాగ్రైః। స సాయకార్తో విచచాల రాజా కృచ్ఛ్రాచ్చ సంజ్ఞాం పునరాససాద
విల్లు కోసిపడిన రాక్షసుని దశరథుని కుమారుడు మూడు పదునైన బాణాలతో గాయపరిచాడు. ఆ బాణాల గాయంతో రాజు తడబడిపోయాడు, అయినా కష్టపడి మళ్లీ చైతన్యం పొందాడు.
స కృత్తచాపః శరతాడితశ్చ మేదార్ద్రగాత్రో రుధిరావసిక్తః। జగ్రాహ శక్తిం స్వయముగ్రశక్తిః స్వయంభుదత్తాం యుధి దేవశత్రుః
విల్లు కోసిపడినవాడు, బాణాలతో గాయపడి, రక్తం చెమటతో తడిసి, దేవతలకు శత్రువైన ఆ ఘోరుడు, యుద్ధంలో స్వయంభువునిచే ఇచ్చిన శక్తిని తన చేత పట్టుకున్నాడు.
స తాం సధూమానలసంనికాశాం విత్రాసనాం సంయతి వానరాణామ్। చిక్షేప శక్తిం తరసా జ్వలన్తీం సౌమిత్రయే రాక్షసరాష్ట్రనాథః
అప్పుడు రాక్షసుల రాజు, యుద్ధంలో వానరులను భయపెట్టేలా, పొగతో అగ్నితో మండుతున్న ఆ శక్తిని బలంగా సమిత్రి మీదికి విసిరాడు.
తామాపతన్తీం భరతానుజోఽస్త్రై- ర్జఘాన బాణైశ్చ హుతాగ్నికల్పైః। తథాపి సా తస్య వివేశ శక్తి- ర్భుజాన్తరం దాశరథేర్విశాలమ్
ఆ శక్తి దూసుకొస్తుండగా, భరతుని తమ్ముడు ఆ శక్తిని యజ్ఞాగ్నిలాంటి బాణాలతో ఎదుర్కొన్నాడు. అయినా ఆ శక్తి దశరథుని కుమారుని విశాలమైన ఛాతిలోకి ప్రవేశించింది.
స శక్తిమాఞ్ శక్తిసమాహతః సన్ జజ్వాల భూమౌ స రఘుప్రవీరః। తం విహ్వలన్తం సహసాభ్యుపేత్య జగ్రాహ రాజా తరసా భుజాభ్యామ్
ఆ శక్తి గాయంతో రఘువంశ వీరుడు భూమిపై మండిపోతూ పడిపోయాడు. అతడు బాధతో విలవిలలాడుతుండగా, రాజు వేగంగా వచ్చి తన చేతులతో అతడిని పట్టుకున్నాడు.
హిమవాన్ మన్దరో మేరుస్త్రైలోక్యం వా సహామరైః। శక్యం భుజాభ్యాముద్ధర్తుం న శక్యో భరతానుజః
హిమవంతు, మందర, మెరు పర్వతాలు, లేక మూడు లోకాలు దేవతలతో కలిసినా చేతులతో ఎత్తగలిగేవి; కానీ భరతుని తమ్ముడిని మాత్రం ఎత్తలేరు.
శక్త్యా బ్రాహ్మ్యా తు సౌమిత్రిస్తాడితోఽపి స్తనాన్తరే। విష్ణోరమీమాంస్యభాగమాత్మానం ప్రత్యనుస్మరత్
బ్రహ్మశక్తి ఛాతిలో తగిలినా, సమిత్రి తాను విష్ణువు యొక్క భాగమని గుర్తు చేసుకున్నాడు.
తతో దానవదర్పఘ్నం సౌమిత్రిం దేవకణ్టకః। తం పీడయిత్వా బాహుభ్యాం న ప్రభుర్లఙ్ఘనేఽభవత్
అనంతరం దేవతలకు శత్రువైన రాక్షసుడు, దానవ గర్వాన్ని నశింపజేసే సమిత్రిని తన చేతులతో బలంగా ఒత్తినా, అతడిని ఎత్తలేకపోయాడు.
తతః క్రుద్ధో వాయుసుతో రావణం సమభిద్రవత్। ఆజఘానోరసి క్రుద్ధో వజ్రకల్పేన ముష్టినా
ఆ సమయంలో వాయుపుత్రుడు కోపంతో రావణునిపై దూకి, వజ్రంలాంటి ముష్టితో అతని ఛాతిపై బలంగా కొట్టాడు.
తేన ముష్టిప్రహారేణ రావణో రాక్షసేశ్వరః। జానుభ్యామగమద్ భూమౌ చచాల చ పపాత చ
ఆ ముష్టిప్రహారంతో రాక్షసాధిపతి రావణుడు మోకాళ్లపై భూమికి కూలిపోయాడు, తడబడిపోయి పడిపోయాడు.
ఆస్యైశ్చ నేత్రైః శ్రవణైః పపాత రుధిరం బహు। విఘూర్ణమానో నిశ్చేష్టో రథోపస్థ ఉపావిశత్
అతని నోటి, కన్నులు, చెవుల నుంచి విరివిగా రక్తం పారింది. తడబడుతూ, కదలకుండా తన రథంలో కూర్చున్నాడు.
విసంజ్ఞో మూర్చ్ఛితశ్చాసీన్న చ స్థానం సమాలభత్। విసంజ్ఞం రావణం దృష్ట్వా సమరే భీమవిక్రమమ్
అతడు చైతన్యం కోల్పోయి, మూర్చిపోయి, స్థిరంగా ఉండలేకపోయాడు. భయంకరమైన పరాక్రమం కలిగిన రావణుడు యుద్ధంలో చైతన్యం కోల్పోయిన దృశ్యం చూసి—
ఋషయో వానరాశ్చైవ నేదుర్దేవాశ్చ సాసురాః। హనూమానథ తేజస్వీ లక్ష్మణం రావణార్దితమ్
ఆ సమయంలో ఋషులు, వానరులు, దేవతలు, అసురులతో కలసి ఆనందంగా అరవసాగారు. అప్పుడు తేజస్సుతో కూడిన హనుమంతుడు, రావణుని చేతిలో లక్ష్మణుడు గాయపడ్డాడని చూసి—
ఆనయద్ రాఘవాభ్యాశం బాహుభ్యాం పరిగృహ్య తమ్। వాయుసూనోః సుహృత్త్వేన భక్త్యా పరమయా చ సః। శత్రూణామప్యకమ్ప్యోఽపి లఘుత్వమగమత్ కపేః
ఆపుడు వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు, పరమ భక్తితో, మిత్రభావంతో లక్ష్మణుని తన చేతులలో ఎత్తుకుని రాఘవుని దగ్గరకు తీసుకెళ్లాడు. శత్రువులు కూడా కదిలించలేని లక్ష్మణుడు, ఆ వానరుని కోసం తేలికగా మారాడు.
తం సముత్సృజ్య సా శక్తిః సౌమిత్రిం యుధి నిర్జితమ్। రావణస్య రథే తస్మిన్ స్థానం పునరుపాగమత్
ఆ శక్తి, యుద్ధంలో సమిత్రిని గాయపరిచి, మళ్లీ రావణుని రథంలో తన స్థానానికి చేరింది.
రావణోఽపి మహాతేజాః ప్రాప్య సంజ్ఞాం మహాహవే। ఆదదే నిశితాన్ బాణాఞ్జగ్రాహ చ మహద్ధనుః
మహాతేజస్సుతో కూడిన రావణుడు, మహాయుద్ధంలో మళ్లీ చైతన్యం పొందాడు. పదునైన బాణాలను తీసుకుని, గొప్ప విల్లు పట్టుకున్నాడు.
ఆశ్వస్తశ్చ విశల్యశ్చ లక్ష్మణః శత్రుసూదనః। విష్ణోర్భాగమమీమాంస్యమాత్మానం ప్రత్యనుస్మరన్
శత్రువులను సంహరించే లక్ష్మణుడు, ధైర్యంగా, ఆయుధ బాణం ప్రభావం నుండి విముక్తుడై, తనలోని విష్ణువు భాగాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, మళ్ళీ చైతన్యంతో నిండిపోయాడు.
నిపాతితమహావీరాం వానరాణాం మహాచమూమ్। రాఘవస్తు రణే దృష్ట్వా రావణం సమభిద్రవత్
రాముడు యుద్ధంలో పడిపోయిన మహా వీరులైన వానర సైన్యాన్ని చూసి, రావణుడిపై దూకాడు.
అథైనమనుసంక్రమ్య హనూమాన్ వాక్యమబ్రవీత్। మమ పృష్ఠం సమారుహ్య రాక్షసం శాస్తుమర్హసి
ఆ సమయంలో హనుమంతుడు దగ్గరకు వచ్చి ఇలా అన్నాడు: "నా వెనుకకెక్కి, ఆ రాక్షసుడిని జయించాలి."
విష్ణుర్యథా గరుత్మన్తమారుహ్యామరవైరిణమ్। తచ్ఛ్రుత్వా రాఘవో వాక్యం వాయుపుత్రేణ భాషితమ్
"విష్ణువు గరుత్మంతుడిని ఎక్కి, దేవతలకు శత్రువైనవాడిని ఎలా జయించాడో అలాగే," అని వాయుపుత్రుడు అన్న మాటలు రాఘవుడు వినాడు.
అథారురోహ సహసా హనూమన్తం మహాకపిమ్। రథస్థం రావణం సంఖ్యే దదర్శ మనుజాధిపః
అప్పుడు రాఘవుడు వెంటనే మహాకపిగా ఉన్న హనుమంతుని ఎక్కి, యుద్ధరంగంలో రథంపై ఉన్న రావణుడిని చూశాడు.
తమాలోక్య మహాతేజాః ప్రదుద్రావ స రావణమ్। వైరోచనమివ క్రుద్ధో విష్ణురభ్యుద్యతాయుధః
ఆ మహాతేజస్సుతో కూడిన రాముడు, రావణుడిని చూసి, కోపంతో ఆయుధాలు ఎత్తి, విష్ణువు వైరోచనుడిపై దూకినట్టు రావణుడిపై దూకాడు.