తథాపి త్వాం మయా ముక్తః సాయకోఽస్త్రప్రయోజితః। జీవితం పరిరక్షన్తం జీవితాద్ భ్రంశయిష్యతి
అయినా నా చేత విడుదలైన అస్త్రబలంతో కూడిన ఈ బాణం, నువ్వు ఎంత ప్రయత్నించినా, నీ ప్రాణాన్ని తీసేస్తుంది.
ఏవముక్త్వా మహాబాహూ రావణో రాక్షసేశ్వరః। సంధాయ బాణమస్త్రేణ చమూపతిమతాడయత్
ఇలా చెప్పిన వెంటనే, మహాబాహువైన రావణుడు తన అస్త్రంతో బాణాన్ని సిద్ధం చేసి, సేనాధిపతిని గట్టిగా వదిలాడు.
సోఽస్త్రముక్తేన బాణేన నీలో వక్షసి తాడితః। నిర్దహ్యమానః సహసా స పపాత మహీతలే
ఆ అస్త్రబలంతో కూడిన బాణం నీలుడి ఛాతీపై తగిలింది. వెంటనే అతడు కాలిపోతూ భూమిపై పడిపోయాడు.
పితృమాహాత్మ్యసంయోగాదాత్మనశ్చాపి తేజసా। జానుభ్యామపతద్ భూమౌ న తు ప్రాణైర్వియుజ్యత
తండ్రి మహిమతో, తన స్వంత తేజస్సుతో కూడి, నీలుడు మోకాళ్లపై భూమికి పడిపోయాడు. కానీ అతని ప్రాణం పోయలేదు.
విసంజ్ఞం వానరం దృష్ట్వా దశగ్రీవో రణోత్సుకః। రథేనామ్బుదనాదేన సౌమిత్రిమభిదుద్రువే
వానరుడు స్పృహ తప్పినదాన్ని చూసి, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న దశముఖుడు, మేఘంలా గర్జించే రథంలో సౌమిత్రిని వైపు దూసుకొచ్చాడు.
ఆసాద్య రణమధ్యే తం వారయిత్వా స్థితో జ్వలన్। ధనుర్విస్ఫారయామాస రాక్షసేన్ద్రః ప్రతాపవాన్
యుద్ధమధ్యంలో అతని వద్దకు చేరి, అగ్నివంటివాడైన సౌమిత్రిని ఎదుర్కొని నిలబడి, రాక్షసరాజు తన ధనుస్సును బలంగా ఎడురుగా లాగాడు.
తమాహ సౌమిత్రిరదీనసత్త్వో విస్ఫారయన్తం ధనురప్రమేయమ్। అవేహి మామద్య నిశాచరేన్ద్ర న వానరాంస్త్వం ప్రతియోద్ధుమర్హసి
అప్పుడు ధైర్యంగా ఉన్న సౌమిత్రి అతనితో ఇలా అన్నాడు: "ఓ నిశాచరాధిపతీ, నన్ను గుర్తుపెట్టుకో. నీవు వానరులతో యుద్ధం చేయడం సరైంది కాదు."
స తస్య వాక్యం ప్రతిపూర్ణఘోషం జ్యాశబ్దముగ్రం చ నిశమ్య రాజా। ఆసాద్య సౌమిత్రిముపస్థితం తం రోషాన్వితం వాచమువాచ రక్షః
సౌమిత్రి మాటలు, ధ్వనితో నిండినవి, ధనుస్సు తంతి ఘోషతో కూడినవి విని, రాజు కోపంతో అతని దగ్గరకు వచ్చి ఇలా అన్నాడు.
దిష్ట్యాసి మే రాఘవ దృష్టిమార్గం ప్రాప్తోఽన్తగామీ విపరీతబుద్ధిః। అస్మిన్ క్షణే యాస్యసి మృత్యులోకం సంసాద్యమానో మమ బాణజాలైః
"ఓ రాఘవా, అదృష్టవశాత్తు నువ్వు నా కంటపడావు. నీకు అంతం దగ్గరగా ఉంది, నీ మనస్సు తప్పుదారి పట్టింది. ఈ క్షణంలోనే నా బాణవర్షంతో నీవు మరణ లోకానికి వెళ్ళిపోతావు."
తమాహ సౌమిత్రిరవిస్మయానో గర్జన్తముద్వృత్తశితాగ్రదంష్ట్రమ్। రాజన్ న గర్జన్తి మహాప్రభావా వికత్థసే పాపకృతాం వరిష్ఠ
అతడు గర్జిస్తూ, పదునైన పళ్లను చూపిస్తూ మాట్లాడినప్పుడు, సౌమిత్రి ఏమాత్రం భయపడకుండా ఇలా అన్నాడు: "ఓ రాజా, గొప్ప శక్తివంతులు ఎప్పుడూ గొప్పలు చెప్పరు. నీవు పాపులలో శ్రేష్ఠుడవు, వృధాగా డబ్బు చెప్పుకుంటున్నావు."
జానామి వీర్యం తవ రాక్షసేన్ద్ర బలం ప్రతాపం చ పరాక్రమం చ। అవస్థితోఽహం శరచాపపాణి- రాగచ్ఛ కిం మోఘవికత్థనేన
"ఓ రాక్షసేంద్రా, నీ వీర్యం, బలం, తేజస్సు, పరాక్రమం నాకు తెలుసు. నేను బాణాలు, ధనుస్సుతో సిద్ధంగా ఉన్నాను. రా, వృధాగా మాటలు ఎందుకు?"
స ఏవముక్తః కుపితః ససర్జ రక్షోధిపః సప్త శరాన్ సుపుఙ్ఖాన్। తాఁల్లక్ష్మణః కాఞ్చనచిత్రపుఙ్ఖై- శ్చిచ్ఛేద బాణైర్నిశితాగ్రధారైః
ఇలా అన్న సౌమిత్రిని చూసి కోపంతో రాక్షసాధిపతి ఏడు మెత్తని బాణాలను వదిలాడు. కాని లక్ష్మణుడు తన పదునైన బంగారు అంచుతో కూడిన బాణాలతో వాటిని మధ్యలోనే కోసేశాడు.
తాన్ ప్రేక్షమాణః సహసా నికృత్తాన్ నికృత్తభోగానివ పన్నగేన్ద్రాన్। లఙ్కేశ్వరః క్రోధవశం జగామ ససర్జ చాన్యాన్ నిశితాన్ పృషత్కాన్
తన బాణాలు ఒక్కసారిగా నశించిపోతున్నట్లు చూసి, పాము తలలు నరికినట్లు అనిపించి, లంకాధిపతి కోపంతో మరిన్ని పదునైన బాణాలను వదిలాడు.
స బాణవర్షం తు వవర్ష తీవ్రం రామానుజః కార్ముకసమ్ప్రయుక్తమ్। క్షురార్ధచన్ద్రోత్తమకర్ణిభల్లైః శరాంశ్చ చిచ్ఛేద న చుక్షుభే చ
అప్పుడు రాముని తమ్ముడు లక్ష్మణుడు తన ధనుస్సుతో ఘోరమైన బాణవర్షాన్ని వదిలాడు. కత్తిపోలా, అర్ధచంద్రాకారంగా, విశాలమైన అంచుతో కూడిన బాణాలతో రావణుడి బాణాలను కోసేశాడు. అతడు ఏమాత్రం తడబడలేదు.
స బాణజాలాన్యపి తాని తాని మోఘాని పశ్యంస్త్రిదశారిరాజః। విసిస్మియే లక్ష్మణలాఘవేన పునశ్చ బాణాన్ నిశితాన్ ముమోచ
తన బాణవర్షాలు వృథా అవుతున్నట్లు చూసి, రాక్షసరాజు లక్ష్మణుని చురుకుదనాన్ని ఆశ్చర్యంగా చూశాడు. వెంటనే మరికొన్ని పదునైన బాణాలను మళ్లీ వదిలాడు.
స లక్ష్మణశ్చాపి శితాఞ్ శితాగ్రాన్ మహేన్ద్రతుల్యోఽశనిభీమవేగాన్। సంధాయ చాపే జ్వలనప్రకాశాన్ ససర్జ రక్షోధిపతేర్వధాయ
అప్పుడు మహేంద్రునికి సమానుడైన లక్ష్మణుడు, అగ్నిలా మెరిసే పదునైన బాణాలను తన ధనుస్సుకు అమర్చి, రాక్షసాధిపతిని సంహరించేందుకు వదిలాడు.
స తాన్ ప్రచిచ్ఛేద హి రాక్షసేన్ద్రః శితాఞ్ శరాల్ఁ లక్ష్మణమాజఘాన। శరేణ కాలాగ్నిసమప్రభేణ స్వయంభుదత్తేన లలాటదేశే
రాక్షసాధిపతి తనపై వచ్చిన పదునైన బాణాలను కోసి, ఆతరువాత స్వయంభువునిచే ప్రసాదించబడిన, కాలాగ్ని వంటి ప్రకాశవంతమైన బాణంతో లక్ష్మణుని నుదుటపై గట్టిగా వేశాడు.
స లక్ష్మణో రావణసాయకార్త- శ్చచాల చాపం శిథిలం ప్రగృహ్య। పునశ్చ సంజ్ఞాం ప్రతిలభ్య కృచ్ఛ్రా- చ్చిచ్ఛేద చాపం త్రిదశేన్ద్రశత్రోః
ఆ బాణం వల్ల గాయపడి లక్ష్మణుడు తన విల్లు చేతిలో పట్టుకుని తడబడిపోయాడు. కష్టపడి మళ్లీ చైతన్యం పొందిన అతడు, దేవతలకు శత్రువైన రాక్షసుని విల్లును కోసేశాడు.
నికృత్తచాపం త్రిభిరాజఘాన బాణైస్తదా దాశరథిః శితాగ్రైః। స సాయకార్తో విచచాల రాజా కృచ్ఛ్రాచ్చ సంజ్ఞాం పునరాససాద
విల్లు కోసిపడిన రాక్షసుని దశరథుని కుమారుడు మూడు పదునైన బాణాలతో గాయపరిచాడు. ఆ బాణాల గాయంతో రాజు తడబడిపోయాడు, అయినా కష్టపడి మళ్లీ చైతన్యం పొందాడు.
స కృత్తచాపః శరతాడితశ్చ మేదార్ద్రగాత్రో రుధిరావసిక్తః। జగ్రాహ శక్తిం స్వయముగ్రశక్తిః స్వయంభుదత్తాం యుధి దేవశత్రుః
విల్లు కోసిపడినవాడు, బాణాలతో గాయపడి, రక్తం చెమటతో తడిసి, దేవతలకు శత్రువైన ఆ ఘోరుడు, యుద్ధంలో స్వయంభువునిచే ఇచ్చిన శక్తిని తన చేత పట్టుకున్నాడు.
స తాం సధూమానలసంనికాశాం విత్రాసనాం సంయతి వానరాణామ్। చిక్షేప శక్తిం తరసా జ్వలన్తీం సౌమిత్రయే రాక్షసరాష్ట్రనాథః
అప్పుడు రాక్షసుల రాజు, యుద్ధంలో వానరులను భయపెట్టేలా, పొగతో అగ్నితో మండుతున్న ఆ శక్తిని బలంగా సమిత్రి మీదికి విసిరాడు.
తామాపతన్తీం భరతానుజోఽస్త్రై- ర్జఘాన బాణైశ్చ హుతాగ్నికల్పైః। తథాపి సా తస్య వివేశ శక్తి- ర్భుజాన్తరం దాశరథేర్విశాలమ్
ఆ శక్తి దూసుకొస్తుండగా, భరతుని తమ్ముడు ఆ శక్తిని యజ్ఞాగ్నిలాంటి బాణాలతో ఎదుర్కొన్నాడు. అయినా ఆ శక్తి దశరథుని కుమారుని విశాలమైన ఛాతిలోకి ప్రవేశించింది.
స శక్తిమాఞ్ శక్తిసమాహతః సన్ జజ్వాల భూమౌ స రఘుప్రవీరః। తం విహ్వలన్తం సహసాభ్యుపేత్య జగ్రాహ రాజా తరసా భుజాభ్యామ్
ఆ శక్తి గాయంతో రఘువంశ వీరుడు భూమిపై మండిపోతూ పడిపోయాడు. అతడు బాధతో విలవిలలాడుతుండగా, రాజు వేగంగా వచ్చి తన చేతులతో అతడిని పట్టుకున్నాడు.
హిమవాన్ మన్దరో మేరుస్త్రైలోక్యం వా సహామరైః। శక్యం భుజాభ్యాముద్ధర్తుం న శక్యో భరతానుజః
హిమవంతు, మందర, మెరు పర్వతాలు, లేక మూడు లోకాలు దేవతలతో కలిసినా చేతులతో ఎత్తగలిగేవి; కానీ భరతుని తమ్ముడిని మాత్రం ఎత్తలేరు.
శక్త్యా బ్రాహ్మ్యా తు సౌమిత్రిస్తాడితోఽపి స్తనాన్తరే। విష్ణోరమీమాంస్యభాగమాత్మానం ప్రత్యనుస్మరత్
బ్రహ్మశక్తి ఛాతిలో తగిలినా, సమిత్రి తాను విష్ణువు యొక్క భాగమని గుర్తు చేసుకున్నాడు.
తతో దానవదర్పఘ్నం సౌమిత్రిం దేవకణ్టకః। తం పీడయిత్వా బాహుభ్యాం న ప్రభుర్లఙ్ఘనేఽభవత్
అనంతరం దేవతలకు శత్రువైన రాక్షసుడు, దానవ గర్వాన్ని నశింపజేసే సమిత్రిని తన చేతులతో బలంగా ఒత్తినా, అతడిని ఎత్తలేకపోయాడు.
తతః క్రుద్ధో వాయుసుతో రావణం సమభిద్రవత్। ఆజఘానోరసి క్రుద్ధో వజ్రకల్పేన ముష్టినా
ఆ సమయంలో వాయుపుత్రుడు కోపంతో రావణునిపై దూకి, వజ్రంలాంటి ముష్టితో అతని ఛాతిపై బలంగా కొట్టాడు.
తేన ముష్టిప్రహారేణ రావణో రాక్షసేశ్వరః। జానుభ్యామగమద్ భూమౌ చచాల చ పపాత చ
ఆ ముష్టిప్రహారంతో రాక్షసాధిపతి రావణుడు మోకాళ్లపై భూమికి కూలిపోయాడు, తడబడిపోయి పడిపోయాడు.
ఆస్యైశ్చ నేత్రైః శ్రవణైః పపాత రుధిరం బహు। విఘూర్ణమానో నిశ్చేష్టో రథోపస్థ ఉపావిశత్
అతని నోటి, కన్నులు, చెవుల నుంచి విరివిగా రక్తం పారింది. తడబడుతూ, కదలకుండా తన రథంలో కూర్చున్నాడు.
విసంజ్ఞో మూర్చ్ఛితశ్చాసీన్న చ స్థానం సమాలభత్। విసంజ్ఞం రావణం దృష్ట్వా సమరే భీమవిక్రమమ్
అతడు చైతన్యం కోల్పోయి, మూర్చిపోయి, స్థిరంగా ఉండలేకపోయాడు. భయంకరమైన పరాక్రమం కలిగిన రావణుడు యుద్ధంలో చైతన్యం కోల్పోయిన దృశ్యం చూసి—