స తాన్ వృక్షాన్ సమాసాద్య ప్రతిచిచ్ఛేద రావణః। అభ్యవర్షచ్చ ఘోరేణ శరవర్షేణ పావకిమ్
వాటిని రావణుడు ఎదుర్కొని, అన్నింటినీ కోసేసి, భయంకరంగా, అగ్నిలా మండే బాణవర్షాన్ని కురిపించాడు.
అభివృష్టః శరౌఘేణ మేఘేనేవ మహాచలః। హ్రస్వం కృత్వా తతో రూపం ధ్వజాగ్రే నిపపాత హ
బాణాల వర్షం మీద పడిన వాడిలా, మేఘం వర్షం కురిపించిన పెద్ద కొండలా, అతడు తన రూపాన్ని చిన్నదిగా మార్చుకుని, ధ్వజం పైభాగంపై పడిపోయాడు.
పావకాత్మజమాలోక్య ధ్వజాగ్రే సమవస్థితమ్। జజ్వాల రావణః క్రోధాత్ తతో నీలో ననాద చ
పావకుని కుమారుడు ధ్వజం పైభాగంలో నిలబడి ఉండటం చూసి, రావణుడు కోపంతో మండిపోయాడు. వెంటనే నీలుడు గర్జించాడు.
ధ్వజాగ్రే ధనుషశ్చాగ్రే కిరీటాగ్రే చ తం హరిమ్। లక్ష్మణోఽథ హనూమాంశ్చ రామశ్చాపి సువిస్మితాః
ధ్వజం పైభాగంలో, విల్లు చివరలో, కిరీటంపై ఆ వానరుణ్ని చూసి లక్ష్మణుడు, హనుమంతుడు, రాముడు కూడా ఆశ్చర్యపోయారు.
రావణోఽపి మహాతేజాః కపిలాఘవవిస్మితః। అస్త్రమాహారయామాస దీప్తమాగ్నేయమద్భుతమ్
మహాతేజస్వి రావణుడు, ఆ వానరుని చపలత చూసి ఆశ్చర్యపడి, అద్భుతంగా మండే అగ్నాస్త్రాన్ని సంధించాడు.
తతస్తే చుక్రుశుర్హృష్టా లబ్ధలక్షాః ప్లవంగమాః। నీలలాఘవసమ్భ్రాన్తం దృష్ట్వా రావణమాహవే
తర్వాత వానరులు తమ లక్ష్యాన్ని చేరుకున్న ఆనందంతో హర్షధ్వానాలు చేశారు. యుద్ధంలో నీలుని చపలతతో రావణుడు అయోమయంగా ఉండటం చూసి వారు ఉత్సాహపడ్డారు.
వానరాణాం చ నాదేన సంరబ్ధో రావణస్తదా। సమ్భ్రమావిష్టహృదయో న కించిత్ ప్రత్యపద్యత
ఆ సమయంలో వానరుల గర్జనతో రావణుడు మరింత కోపంతో, అయోమయంతో మనసు కలవరపడి, ఏమీ చేయలేకపోయాడు.
ఆగ్నేయేనాపి సంయుక్తం గృహీత్వా రావణః శరమ్। ధ్వజశీర్షస్థితం నీలముదైక్షత నిశాచరః
అప్పుడు రావణుడు అగ్నియస్త్రంతో కూడిన బాణాన్ని తీసుకుని, ధ్వజం పైభాగంలో నిలబడి ఉన్న నీలుని చూశాడు.
తతోఽబ్రవీన్మహాతేజా రావణో రాక్షసేశ్వరః। కపే లాఘవయుక్తోఽసి మాయయా పరయా సహ
అప్పుడు మహా తేజస్సుతో కూడిన రాక్షసాధిపతి రావణుడు ఇలా అన్నాడు: "ఓ కోపినీ, నీవు చాలా చురుకైనవాడవు, గొప్ప మాయలు చేయగలవాడవు."
జీవితం ఖలు రక్షస్వ యది శక్తోఽసి వానర। తాని తాన్యాత్మరూపాణి సృజసి త్వమనేకశః
ఓ వానరా, నీవు శక్తివంతుడివైతే నీ ప్రాణాన్ని కాపాడుకో. ఎందుకంటే నువ్వు ఎన్నో రూపాలు సృష్టిస్తూ ఉంటావు.
తథాపి త్వాం మయా ముక్తః సాయకోఽస్త్రప్రయోజితః। జీవితం పరిరక్షన్తం జీవితాద్ భ్రంశయిష్యతి
అయినా నా చేత విడుదలైన అస్త్రబలంతో కూడిన ఈ బాణం, నువ్వు ఎంత ప్రయత్నించినా, నీ ప్రాణాన్ని తీసేస్తుంది.
ఏవముక్త్వా మహాబాహూ రావణో రాక్షసేశ్వరః। సంధాయ బాణమస్త్రేణ చమూపతిమతాడయత్
ఇలా చెప్పిన వెంటనే, మహాబాహువైన రావణుడు తన అస్త్రంతో బాణాన్ని సిద్ధం చేసి, సేనాధిపతిని గట్టిగా వదిలాడు.
సోఽస్త్రముక్తేన బాణేన నీలో వక్షసి తాడితః। నిర్దహ్యమానః సహసా స పపాత మహీతలే
ఆ అస్త్రబలంతో కూడిన బాణం నీలుడి ఛాతీపై తగిలింది. వెంటనే అతడు కాలిపోతూ భూమిపై పడిపోయాడు.
పితృమాహాత్మ్యసంయోగాదాత్మనశ్చాపి తేజసా। జానుభ్యామపతద్ భూమౌ న తు ప్రాణైర్వియుజ్యత
తండ్రి మహిమతో, తన స్వంత తేజస్సుతో కూడి, నీలుడు మోకాళ్లపై భూమికి పడిపోయాడు. కానీ అతని ప్రాణం పోయలేదు.
విసంజ్ఞం వానరం దృష్ట్వా దశగ్రీవో రణోత్సుకః। రథేనామ్బుదనాదేన సౌమిత్రిమభిదుద్రువే
వానరుడు స్పృహ తప్పినదాన్ని చూసి, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న దశముఖుడు, మేఘంలా గర్జించే రథంలో సౌమిత్రిని వైపు దూసుకొచ్చాడు.
ఆసాద్య రణమధ్యే తం వారయిత్వా స్థితో జ్వలన్। ధనుర్విస్ఫారయామాస రాక్షసేన్ద్రః ప్రతాపవాన్
యుద్ధమధ్యంలో అతని వద్దకు చేరి, అగ్నివంటివాడైన సౌమిత్రిని ఎదుర్కొని నిలబడి, రాక్షసరాజు తన ధనుస్సును బలంగా ఎడురుగా లాగాడు.
తమాహ సౌమిత్రిరదీనసత్త్వో విస్ఫారయన్తం ధనురప్రమేయమ్। అవేహి మామద్య నిశాచరేన్ద్ర న వానరాంస్త్వం ప్రతియోద్ధుమర్హసి
అప్పుడు ధైర్యంగా ఉన్న సౌమిత్రి అతనితో ఇలా అన్నాడు: "ఓ నిశాచరాధిపతీ, నన్ను గుర్తుపెట్టుకో. నీవు వానరులతో యుద్ధం చేయడం సరైంది కాదు."
స తస్య వాక్యం ప్రతిపూర్ణఘోషం జ్యాశబ్దముగ్రం చ నిశమ్య రాజా। ఆసాద్య సౌమిత్రిముపస్థితం తం రోషాన్వితం వాచమువాచ రక్షః
సౌమిత్రి మాటలు, ధ్వనితో నిండినవి, ధనుస్సు తంతి ఘోషతో కూడినవి విని, రాజు కోపంతో అతని దగ్గరకు వచ్చి ఇలా అన్నాడు.
దిష్ట్యాసి మే రాఘవ దృష్టిమార్గం ప్రాప్తోఽన్తగామీ విపరీతబుద్ధిః। అస్మిన్ క్షణే యాస్యసి మృత్యులోకం సంసాద్యమానో మమ బాణజాలైః
"ఓ రాఘవా, అదృష్టవశాత్తు నువ్వు నా కంటపడావు. నీకు అంతం దగ్గరగా ఉంది, నీ మనస్సు తప్పుదారి పట్టింది. ఈ క్షణంలోనే నా బాణవర్షంతో నీవు మరణ లోకానికి వెళ్ళిపోతావు."
తమాహ సౌమిత్రిరవిస్మయానో గర్జన్తముద్వృత్తశితాగ్రదంష్ట్రమ్। రాజన్ న గర్జన్తి మహాప్రభావా వికత్థసే పాపకృతాం వరిష్ఠ
అతడు గర్జిస్తూ, పదునైన పళ్లను చూపిస్తూ మాట్లాడినప్పుడు, సౌమిత్రి ఏమాత్రం భయపడకుండా ఇలా అన్నాడు: "ఓ రాజా, గొప్ప శక్తివంతులు ఎప్పుడూ గొప్పలు చెప్పరు. నీవు పాపులలో శ్రేష్ఠుడవు, వృధాగా డబ్బు చెప్పుకుంటున్నావు."
జానామి వీర్యం తవ రాక్షసేన్ద్ర బలం ప్రతాపం చ పరాక్రమం చ। అవస్థితోఽహం శరచాపపాణి- రాగచ్ఛ కిం మోఘవికత్థనేన
"ఓ రాక్షసేంద్రా, నీ వీర్యం, బలం, తేజస్సు, పరాక్రమం నాకు తెలుసు. నేను బాణాలు, ధనుస్సుతో సిద్ధంగా ఉన్నాను. రా, వృధాగా మాటలు ఎందుకు?"
స ఏవముక్తః కుపితః ససర్జ రక్షోధిపః సప్త శరాన్ సుపుఙ్ఖాన్। తాఁల్లక్ష్మణః కాఞ్చనచిత్రపుఙ్ఖై- శ్చిచ్ఛేద బాణైర్నిశితాగ్రధారైః
ఇలా అన్న సౌమిత్రిని చూసి కోపంతో రాక్షసాధిపతి ఏడు మెత్తని బాణాలను వదిలాడు. కాని లక్ష్మణుడు తన పదునైన బంగారు అంచుతో కూడిన బాణాలతో వాటిని మధ్యలోనే కోసేశాడు.
తాన్ ప్రేక్షమాణః సహసా నికృత్తాన్ నికృత్తభోగానివ పన్నగేన్ద్రాన్। లఙ్కేశ్వరః క్రోధవశం జగామ ససర్జ చాన్యాన్ నిశితాన్ పృషత్కాన్
తన బాణాలు ఒక్కసారిగా నశించిపోతున్నట్లు చూసి, పాము తలలు నరికినట్లు అనిపించి, లంకాధిపతి కోపంతో మరిన్ని పదునైన బాణాలను వదిలాడు.
స బాణవర్షం తు వవర్ష తీవ్రం రామానుజః కార్ముకసమ్ప్రయుక్తమ్। క్షురార్ధచన్ద్రోత్తమకర్ణిభల్లైః శరాంశ్చ చిచ్ఛేద న చుక్షుభే చ
అప్పుడు రాముని తమ్ముడు లక్ష్మణుడు తన ధనుస్సుతో ఘోరమైన బాణవర్షాన్ని వదిలాడు. కత్తిపోలా, అర్ధచంద్రాకారంగా, విశాలమైన అంచుతో కూడిన బాణాలతో రావణుడి బాణాలను కోసేశాడు. అతడు ఏమాత్రం తడబడలేదు.
స బాణజాలాన్యపి తాని తాని మోఘాని పశ్యంస్త్రిదశారిరాజః। విసిస్మియే లక్ష్మణలాఘవేన పునశ్చ బాణాన్ నిశితాన్ ముమోచ
తన బాణవర్షాలు వృథా అవుతున్నట్లు చూసి, రాక్షసరాజు లక్ష్మణుని చురుకుదనాన్ని ఆశ్చర్యంగా చూశాడు. వెంటనే మరికొన్ని పదునైన బాణాలను మళ్లీ వదిలాడు.
స లక్ష్మణశ్చాపి శితాఞ్ శితాగ్రాన్ మహేన్ద్రతుల్యోఽశనిభీమవేగాన్। సంధాయ చాపే జ్వలనప్రకాశాన్ ససర్జ రక్షోధిపతేర్వధాయ
అప్పుడు మహేంద్రునికి సమానుడైన లక్ష్మణుడు, అగ్నిలా మెరిసే పదునైన బాణాలను తన ధనుస్సుకు అమర్చి, రాక్షసాధిపతిని సంహరించేందుకు వదిలాడు.
స తాన్ ప్రచిచ్ఛేద హి రాక్షసేన్ద్రః శితాఞ్ శరాల్ఁ లక్ష్మణమాజఘాన। శరేణ కాలాగ్నిసమప్రభేణ స్వయంభుదత్తేన లలాటదేశే
రాక్షసాధిపతి తనపై వచ్చిన పదునైన బాణాలను కోసి, ఆతరువాత స్వయంభువునిచే ప్రసాదించబడిన, కాలాగ్ని వంటి ప్రకాశవంతమైన బాణంతో లక్ష్మణుని నుదుటపై గట్టిగా వేశాడు.
స లక్ష్మణో రావణసాయకార్త- శ్చచాల చాపం శిథిలం ప్రగృహ్య। పునశ్చ సంజ్ఞాం ప్రతిలభ్య కృచ్ఛ్రా- చ్చిచ్ఛేద చాపం త్రిదశేన్ద్రశత్రోః
ఆ బాణం వల్ల గాయపడి లక్ష్మణుడు తన విల్లు చేతిలో పట్టుకుని తడబడిపోయాడు. కష్టపడి మళ్లీ చైతన్యం పొందిన అతడు, దేవతలకు శత్రువైన రాక్షసుని విల్లును కోసేశాడు.
నికృత్తచాపం త్రిభిరాజఘాన బాణైస్తదా దాశరథిః శితాగ్రైః। స సాయకార్తో విచచాల రాజా కృచ్ఛ్రాచ్చ సంజ్ఞాం పునరాససాద
విల్లు కోసిపడిన రాక్షసుని దశరథుని కుమారుడు మూడు పదునైన బాణాలతో గాయపరిచాడు. ఆ బాణాల గాయంతో రాజు తడబడిపోయాడు, అయినా కష్టపడి మళ్లీ చైతన్యం పొందాడు.
స కృత్తచాపః శరతాడితశ్చ మేదార్ద్రగాత్రో రుధిరావసిక్తః। జగ్రాహ శక్తిం స్వయముగ్రశక్తిః స్వయంభుదత్తాం యుధి దేవశత్రుః
విల్లు కోసిపడినవాడు, బాణాలతో గాయపడి, రక్తం చెమటతో తడిసి, దేవతలకు శత్రువైన ఆ ఘోరుడు, యుద్ధంలో స్వయంభువునిచే ఇచ్చిన శక్తిని తన చేత పట్టుకున్నాడు.