శ్రుత్వా హనూమతో వాక్యం రావణో భీమవిక్రమః। సంరక్తనయనః క్రోధాదిదం వచనమబ్రవీత్
హనుమంతుని మాటలు విని, భయంకరమైన పరాక్రమం కలిగిన రావణుడు, కోపంతో కన్నులు ఎర్రగా చేసి ఇలా అన్నాడు.
క్షిప్రం ప్రహర నిఃశఙ్కం స్థిరాం కీర్తిమవాప్నుహి। తతస్త్వాం జ్ఞాతవిక్రాన్తం నాశయిష్యామి వానర
వేగంగా, భయపడకుండా దెబ్బ కొట్టు. నిలకడైన కీర్తిని సంపాదించు. తరువాత నీ శక్తిని తెలుసుకుని, నిన్ను నాశనం చేస్తాను వానరా!
ఏవముక్తో మహాతేజా రావణో రాక్షసేశ్వరః। ఆజఘానానిలసుతం తలేనోరసి వీర్యవాన్
ఇలా అన్న తర్వాత, రాక్షసాధిపతి మహాతేజస్సుతో కూడిన రావణుడు, వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుడిని తన చేయితో గట్టిగా ఛాతీ మీద కొట్టాడు.
స తలాభిహతస్తేన చచాల చ ముహుర్ముహుః। స్థితో ముహూర్తం తేజస్వీ స్థైర్యం కృత్వా మహామతిః
ఆ చేయి దెబ్బతో హనుమంతుడు పదే పదే కంపించిపోయాడు. అయినా, కొంతసేపు నిలబడిపోయి, ధైర్యంగా తనను తాను నిలబెట్టుకున్నాడు.
ఆజఘాన చ సంక్రుద్ధస్తలేనైవామరద్విషమ్। తతః స తేనాభిహతో వానరేణ మహాత్మనా
తర్వాత కోపంతో, హనుమంతుడు తన చేయితో దేవతలకు శత్రువైన రావణుడిని గట్టిగా కొట్టాడు. ఆ మహాత్ముడైన వానరుడు కొట్టినందువల్ల—
దశగ్రీవః సమాధూతో యథా భూమితలేఽచలః। సంగ్రామే తం తథా దృష్ట్వా రావణం తలతాడితమ్
పది తలలున్న రావణుడు భూమిపై పర్వతంలా కంపించిపోయాడు. యుద్ధంలో రావణుడు చేయి దెబ్బతో ఇలా తడబడినదాన్ని చూసి—
ఋషయో వానరాః సిద్ధా నేదుర్దేవాః సహాసురైః। అథాశ్వస్య మహాతేజా రావణో వాక్యమబ్రవీత్
ఋషులు, వానరులు, సిద్ధులు హర్షధ్వానాలు చేశారు. దేవతలు, అసురులతో కలిసి ఆనందించారు. అప్పుడు మహాతేజస్సుతో కూడిన రావణుడు తన గుర్రానికి ఇలా అన్నాడు—
సాధు వానర వీర్యేణ శ్లాఘనీయోఽసి మే రిపుః। రావణేనైవముక్తస్తు మారుతిర్వాక్యమబ్రవీత్
వానరా! నీ వీర్యానికి నేను మెచ్చుకుంటున్నాను. నీవు నా శత్రువుగా ఉండటం నాకు గర్వకారణం. రావణుడు ఇలా అన్న తర్వాత, వాయుపుత్రుడు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు—
ధిగస్తు మమ వీర్యస్య యత్ త్వం జీవసి రావణ। సకృత్ తు ప్రహరేదానీం దుర్బుద్ధే కిం వికత్థసే
రావణా! నువ్వు ఇంకా బ్రతికివుండడాన్ని చూస్తే నా శక్తికి నాకే సిగ్గుగా ఉంది. ఇప్పుడు ఒక్కసారి నేను గట్టిగా కొడితే, దుర్మార్గుడా, నువ్వు ఎందుకు ఇంత గొప్పగా మాట్లాడుతున్నావు?
తతస్త్వాం మామకో ముష్టిర్నయిష్యతి యమక్షయమ్। తతో మారుతివాక్యేన కోపస్తస్య ప్రజజ్వలే
అప్పుడు నా ముష్టి నిన్ను యమలోకానికి పంపుతుంది! హనుమంతుని మాటలు విని రావణుడికి కోపం మరింత పెరిగింది.
సంరక్తనయనో యత్నాన్ముష్టిమావృత్య దక్షిణమ్। పాతయామాస వేగేన వానరోరసి వీర్యవాన్
కళ్లలో క్రోధంతో ఎర్రగా మారి, తన కుడి చేతిని బలంగా ముడుచుకుని, ఆ వానర వీరుడి ఛాతిపై గొప్ప బలంతో గట్టిగా కొట్టాడు.
హనూమాన్ వక్షసి వ్యూఢే సంచచాల పునః పునః। విహ్వలం తు తదా దృష్ట్వా హనూమన్తం మహాబలమ్
హనుమంతుడు తన విస్తారమైన ఛాతిపై ఆ దెబ్బ తగిలి, మళ్లీ మళ్లీ తూలాడు. మహాబలుడు హనుమంతుడు అలా తడబడుతూ ఉండటం చూసి—
రథేనాతిరథః శీఘ్రం నీలం ప్రతి సమభ్యగాత్। రాక్షసానామధిపతిర్దశగ్రీవః ప్రతాపవాన్
రాక్షసుల అధిపతి, దశముఖుడు రావణుడు, గొప్ప యోధుడు, తన రథంలో వేగంగా నీలుడి వైపు దూసుకెళ్లాడు.
పన్నగప్రతిమైర్భీమైః పరమర్మాభిభేదనైః। శరైరాదీపయామాస నీలం హరిచమూపతిమ్
పాముల్లా భయంకరంగా, లోపలికి బలంగా చొచ్చుకుపోయే బాణాలతో, వానర సేనాధిపతి నీలుని రావణుడు ఎగిసిపడేలా చేశాడు.
స శరౌఘసమాయస్తో నీలో హరిచమూపతిః। కరేణైకేన శైలాగ్రం రక్షోధిపతయేఽసృజత్
బాణాల వర్షం మీద పడుతున్నా, వానర సేనాధిపతి నీలుడు ఒక చేతితోనే ఒక కొండ శిఖరాన్ని రాక్షసాధిపతి రావణుడి మీద విసిరాడు.
హనూమానపి తేజస్వీ సమాశ్వస్తో మహామనాః। విప్రేక్షమాణో యుద్ధేప్సుః సరోషమిదమబ్రవీత్
హనుమంతుడు కూడా తేజస్సుతో, ధైర్యంగా, మనస్సు స్థిరపర్చుకుని, యుద్ధానికి సిద్ధంగా, కోపంతో చూస్తూ ఇలా అన్నాడు—
నీలేన సహ సంయుక్తం రావణం రాక్షసేశ్వరమ్। అన్యేన యుధ్యమానస్య న యుక్తమభిధావనమ్
"నీలుడితో పాటు ఇంకొకరితో యుద్ధంలో ఉన్న రాక్షసుల అధిపతి రావణుడిపై ఇప్పుడు దాడి చేయడం సమంజసం కాదు."
రావణోఽథ మహాతేజాస్తం శృఙ్గం సప్తభిః శరైః। ఆజఘాన సుతీక్ష్ణాగ్రైస్తద్ వికీర్ణం పపాత హ
తర్వాత మహాతేజస్వి రావణుడు, ఆ శిఖరాన్ని ఏడుగురు పదునైన బాణాలతో కొట్టి, దాన్ని విరగదీసి కింద పడేసాడు.
తద్ వికీర్ణం గిరేః శృఙ్గం దృష్ట్వా హరిచమూపతిః। కాలాగ్నిరివ జజ్వాల కోపేన పరవీరహా
ఆ కొండ శిఖరం విరిగిపడినదాన్ని చూసి, వానర సేనాధిపతి నీలుడు శత్రువులను సంహరించే కాలాగ్ని లా కోపంతో మండిపోయాడు.
సోఽశ్వకర్ణద్రుమాన్ శాలాంశ్చూతాంశ్చాపి సుపుష్పితాన్। అన్యాంశ్చ వివిధాన్ వృక్షాన్ నీలశ్చిక్షేప సంయుగే
ఆ యుద్ధంలో నీలుడు అశ్వకర్ణ, శాల, పుష్పభరిత మామిడి చెట్లు, ఇంకా ఎన్నో రకాల చెట్లను విసిరాడు.
స తాన్ వృక్షాన్ సమాసాద్య ప్రతిచిచ్ఛేద రావణః। అభ్యవర్షచ్చ ఘోరేణ శరవర్షేణ పావకిమ్
వాటిని రావణుడు ఎదుర్కొని, అన్నింటినీ కోసేసి, భయంకరంగా, అగ్నిలా మండే బాణవర్షాన్ని కురిపించాడు.
అభివృష్టః శరౌఘేణ మేఘేనేవ మహాచలః। హ్రస్వం కృత్వా తతో రూపం ధ్వజాగ్రే నిపపాత హ
బాణాల వర్షం మీద పడిన వాడిలా, మేఘం వర్షం కురిపించిన పెద్ద కొండలా, అతడు తన రూపాన్ని చిన్నదిగా మార్చుకుని, ధ్వజం పైభాగంపై పడిపోయాడు.
పావకాత్మజమాలోక్య ధ్వజాగ్రే సమవస్థితమ్। జజ్వాల రావణః క్రోధాత్ తతో నీలో ననాద చ
పావకుని కుమారుడు ధ్వజం పైభాగంలో నిలబడి ఉండటం చూసి, రావణుడు కోపంతో మండిపోయాడు. వెంటనే నీలుడు గర్జించాడు.
ధ్వజాగ్రే ధనుషశ్చాగ్రే కిరీటాగ్రే చ తం హరిమ్। లక్ష్మణోఽథ హనూమాంశ్చ రామశ్చాపి సువిస్మితాః
ధ్వజం పైభాగంలో, విల్లు చివరలో, కిరీటంపై ఆ వానరుణ్ని చూసి లక్ష్మణుడు, హనుమంతుడు, రాముడు కూడా ఆశ్చర్యపోయారు.
రావణోఽపి మహాతేజాః కపిలాఘవవిస్మితః। అస్త్రమాహారయామాస దీప్తమాగ్నేయమద్భుతమ్
మహాతేజస్వి రావణుడు, ఆ వానరుని చపలత చూసి ఆశ్చర్యపడి, అద్భుతంగా మండే అగ్నాస్త్రాన్ని సంధించాడు.
తతస్తే చుక్రుశుర్హృష్టా లబ్ధలక్షాః ప్లవంగమాః। నీలలాఘవసమ్భ్రాన్తం దృష్ట్వా రావణమాహవే
తర్వాత వానరులు తమ లక్ష్యాన్ని చేరుకున్న ఆనందంతో హర్షధ్వానాలు చేశారు. యుద్ధంలో నీలుని చపలతతో రావణుడు అయోమయంగా ఉండటం చూసి వారు ఉత్సాహపడ్డారు.
వానరాణాం చ నాదేన సంరబ్ధో రావణస్తదా। సమ్భ్రమావిష్టహృదయో న కించిత్ ప్రత్యపద్యత
ఆ సమయంలో వానరుల గర్జనతో రావణుడు మరింత కోపంతో, అయోమయంతో మనసు కలవరపడి, ఏమీ చేయలేకపోయాడు.
ఆగ్నేయేనాపి సంయుక్తం గృహీత్వా రావణః శరమ్। ధ్వజశీర్షస్థితం నీలముదైక్షత నిశాచరః
అప్పుడు రావణుడు అగ్నియస్త్రంతో కూడిన బాణాన్ని తీసుకుని, ధ్వజం పైభాగంలో నిలబడి ఉన్న నీలుని చూశాడు.
తతోఽబ్రవీన్మహాతేజా రావణో రాక్షసేశ్వరః। కపే లాఘవయుక్తోఽసి మాయయా పరయా సహ
అప్పుడు మహా తేజస్సుతో కూడిన రాక్షసాధిపతి రావణుడు ఇలా అన్నాడు: "ఓ కోపినీ, నీవు చాలా చురుకైనవాడవు, గొప్ప మాయలు చేయగలవాడవు."
జీవితం ఖలు రక్షస్వ యది శక్తోఽసి వానర। తాని తాన్యాత్మరూపాణి సృజసి త్వమనేకశః
ఓ వానరా, నీవు శక్తివంతుడివైతే నీ ప్రాణాన్ని కాపాడుకో. ఎందుకంటే నువ్వు ఎన్నో రూపాలు సృష్టిస్తూ ఉంటావు.