తచ్ఛైలశృఙ్గం బహువృక్షసానుం ప్రగృహ్య చిక్షేప నిశాచరాయ। తమాపతన్తం సహసా సమీక్ష్య చిచ్ఛేద బాణైస్తపనీయపుఙ్ఖైః
ఆ కొండ శిఖరాన్ని, ఎన్నో చెట్లు ఉన్నదాన్ని, పట్టుకుని రాత్రిపూట సంచరించే వాడిపై విసిరాడు. అది వేగంగా వస్తున్నదని చూసి, రావణుడు బంగారు అంచులతో ఉన్న బాణాలతో దాన్ని చీల్చేశాడు.
తస్మిన్ ప్రవృద్ధోత్తమసానువృక్షే శృఙ్గే విదీర్ణే పతితే పృథివ్యామ్। మహాహికల్పం శరమన్తకాభం సమాదధే రాక్షసలోకనాథః
ఆ పెద్ద కొండ శిఖరం, గొప్ప వృక్షాలతో కూడి, భూమిపై పడిపోయి విరిగిపోయినప్పుడు, రాక్షస లోకానికి అధిపతి, యముడి వంటి, పెద్ద పాము లాంటి బాణాన్ని తీసుకున్నాడు.
స తం గృహీత్వానిలతుల్యవేగం సవిస్ఫులిఙ్గజ్వలనప్రకాశమ్। బాణం మహేన్ద్రాశనితుల్యవేగం చిక్షేప సుగ్రీవవధాయ రుష్టః
ఆ బాణాన్ని, గాలిలా వేగంగా, మంటలు చిమ్ముతూ, ఇంద్రుడి వజ్రాయుధంలా వేగంగా ఉన్నదాన్ని, కోపంతో సుగ్రీవుడిని చంపేందుకు విసిరాడు.
స సాయకో రావణబాహుముక్తః శక్రాశనిప్రఖ్యవపుఃప్రకాశమ్। సుగ్రీవమాసాద్య బిభేద వేగాద్ గుహేరితా క్రౌఞ్చమివోగ్రశక్తిః
రావణుని చేతి నుంచి వచ్చిన ఆ బాణం, ఇంద్రుడి వజ్రాయుధంలా ప్రకాశిస్తూ, సుగ్రీవుడిని తాకి, గట్టి బలంతో అతని శరీరాన్ని పిడిచింది, అది క్రౌంచపక్షిని ఉగ్రమైన ఆయుధం గాయపరిచినట్లుగా ఉంది.
స సాయకార్తో విపరీతచేతాః కూజన్ పృథివ్యాం నిపపాత వీరః। తం వీక్ష్య భూమౌ పతితం విసంజ్ఞం నేదుః ప్రహృష్టా యుధి యాతుధానాః
ఆ బాణం తాకడంతో, సుగ్రీవుడు బాధతో, మనస్సు తారుమారై, అరుస్తూ భూమిపై పడిపోయాడు. అతన్ని అపస్మారకంగా పడిపోయినట్టు చూసి, యుద్ధంలో ఆనందించిన రాక్షసులు గర్జించారు.
తతో గవాక్షో గవయః సుషేణ- స్త్వథర్షభో జ్యోతిముఖో నలశ్చ। శైలాన్ సముత్పాట్య వివృద్ధకాయాః ప్రదుద్రువుస్తం ప్రతి రాక్షసేన్ద్రమ్
అప్పుడు గవాక్షుడు, గవయుడు, సుషేణుడు, ఋషభుడు, జ్యోతిముఖుడు, నలుడు—ఈ బలవంతులు—పెద్ద కొండలను పెక్కు చేసి, రాక్షసాధిపతిపై దూసుకెళ్లారు.
తేషాం ప్రహారాన్ స చకార మోఘాన్ రక్షోధిపో బాణశతైః శితాగ్రైః। తాన్ వానరేన్ద్రానపి బాణజాలై- ర్బిభేద జామ్బూనదచిత్రపుఙ్ఖైః
వాళ్ల దాడులను రాక్షసాధిపతి పదుల సంఖ్యలో పదునైన బాణాలతో వ్యర్థం చేశాడు. ఆ వానరాధిపతులను బంగారు అంచులతో ఉన్న బాణాల వర్షంతో గాయపరిచాడు.
తే వానరేన్ద్రాస్త్రిదశారిబాణై- ర్భిన్నా నిపేతుర్భువి భీమకాయాః। తతస్తు తద్ వానరసైన్యముగ్రం ప్రచ్ఛాదయామాస స బాణజాలైః
ఆ భయంకరమైన శరీరాలు కలిగిన వానరాధిపతులు, దేవతాధిపతి బాణాలతో గాయపడి భూమిపై పడిపోయారు. వెంటనే ఆ ఉగ్రమైన వానరసేనను బాణాల వర్షంతో పూర్తిగా కప్పేశాడు.
తే వధ్యమానాః పతితాశ్చ వీరా నానద్యమానా భయశల్యవిద్ధాః। శాఖామృగా రావణసాయకార్తా జగ్ముః శరణ్యం శరణం స్మ రామమ్
వారు చంపబడుతూ, పడిపోతూ, రావణుని బాణాల వల్ల భయంతో బాధపడుతూ, వానర సైనికులు అరుస్తూ రాముని ఆశ్రయంగా చేరుకున్నారు.
తతో మహాత్మా స ధనుర్ధనుష్మా- నాదాయ రామః సహసా జగామ। తం లక్ష్మణః ప్రాఞ్జలిరభ్యుపేత్య ఉవాచ రామం పరమార్థయుక్తమ్
అప్పుడు మహాత్ముడు రాముడు, విల్లు పట్టుకుని, వెంటనే ముందుకు వెళ్లాడు. లక్ష్మణుడు చేతులు జోడించి రాముని దగ్గరకు వచ్చి, లోతైన అర్థం ఉన్న మాటలు అన్నాడు.
కామమార్య సుపర్యాప్తో వధాయాస్య దురాత్మనః। విధమిష్యామ్యహం చైతమనుజానీహి మాం విభో
"ఆర్యా, నేను ఈ దుర్మార్గుడిని చంపడానికి పూర్తిగా సమర్థుడిని. ప్రభూ, మీరు అనుమతిస్తే, నేను ఇతన్ని హతముచేస్తాను."
తమబ్రవీన్మహాతేజా రామః సత్యపరాక్రమః। గచ్ఛ యత్నపరశ్చాపి భవ లక్ష్మణ సంయుగే
అప్పుడు మహాతేజస్సు గల రాముడు, సత్యపరాక్రముడు, ఇలా అన్నాడు: "లక్ష్మణా, పోరులో నిశ్చయంగా, శ్రద్ధగా ఉండి యుద్ధం చేయు."
రావణో హి మహావీర్యో రణేఽద్భుతపరాక్రమః। త్రైలోక్యేనాపి సంక్రుద్ధో దుష్ప్రసహ్యో న సంశయః
రావణుడు మహా పరాక్రమశాలి, యుద్ధంలో అద్భుతమైన వీరుడు. అతడు కోపంతో ఉన్నప్పుడు, మూడు లోకాలవారు కూడ అతన్ని ఓడించలేరు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
తస్యచ్ఛిద్రాణి మార్గస్వ స్వచ్ఛిద్రాణి చ లక్షయ। చక్షుషా ధనుషాఽఽత్మానం గోపాయస్వ సమాహితః
అతని బలహీనతలు తెలుసుకో, నీ బలహీనతలను కూడా గుర్తించు. మనస్సు ఏకాగ్రతతో, కన్నులతోను విలుతోను నిన్ను నీవు రక్షించుకో.
రాఘవస్య వచః శ్రుత్వా సమ్పరిష్వజ్య పూజ్య చ। అభివాద్య చ రామాయ యయౌ సౌమిత్రిరాహవే
రాఘవుని మాటలు విని, సౌమిత్రి అతన్ని ఆలింగనం చేసి గౌరవించాడు. రామునికి నమస్కరించి యుద్ధానికి వెళ్లాడు.
స రావణం వారణహస్తబాహుం దదర్శ భీమోద్యతదీప్తచాపమ్। ప్రచ్ఛాదయన్తం శరవృష్టిజాలై- స్తాన్ వానరాన్ భిన్నవికీర్ణదేహాన్
అతడు, ఏనుగు దంతాల్లాంటి బాహువులు కలిగిన రావణుడిని, భయంకరంగా మెరిసే విల్లు పట్టుకుని, గాయపడి చెల్లాచెదురుగా పడిపోయిన వానరులను బాణవర్షాలతో కప్పేస్తున్నాడని చూశాడు.
తమాలోక్య మహాతేజా హనూమాన్ మారుతాత్మజః। నివార్య శరజాలాని విదుద్రావ స రావణమ్
అతన్ని చూసి, మహాతేజస్సుతో కూడిన వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు, ఆ బాణవర్షాలను అడ్డుకుని రావణుడి మీద దూకాడు.
రథం తస్య సమాసాద్య బాహుముద్యమ్య దక్షిణమ్। త్రాసయన్ రావణం ధీమాన్ హనూమాన్ వాక్యమబ్రవీత్
రావణుడి రథానికి దగ్గరగా వెళ్లి, కుడి చేయిని పైకెత్తి, హనుమంతుడు ధైర్యంగా రావణుడిని భయపెట్టి ఇలా అన్నాడు.
దేవదానవగన్ధర్వైర్యక్షైశ్చ సహ రాక్షసైః। అవధ్యత్వం త్వయా ప్రాప్తం వానరేభ్యస్తు తే భయమ్
దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులతో పాటు నీకు మరణం రాదు. కాని వానరుల వల్ల మాత్రం నీకు భయం ఉంది.
ఏష మే దక్షిణో బాహుః పఞ్చశాఖః సముద్యతః। విధమిష్యతి తే దేహే భూతాత్మానం చిరోషితమ్
ఇదిగో, నా కుడిచేయి ఐదు వేళ్ళతో పైకి లేచి ఉంది. ఇది నీ శరీరాన్ని నాశనం చేసి, ఇందులో ఎన్నాళ్లుగా ఉన్న జీవాన్ని విడుదల చేస్తుంది.
శ్రుత్వా హనూమతో వాక్యం రావణో భీమవిక్రమః। సంరక్తనయనః క్రోధాదిదం వచనమబ్రవీత్
హనుమంతుని మాటలు విని, భయంకరమైన పరాక్రమం కలిగిన రావణుడు, కోపంతో కన్నులు ఎర్రగా చేసి ఇలా అన్నాడు.
క్షిప్రం ప్రహర నిఃశఙ్కం స్థిరాం కీర్తిమవాప్నుహి। తతస్త్వాం జ్ఞాతవిక్రాన్తం నాశయిష్యామి వానర
వేగంగా, భయపడకుండా దెబ్బ కొట్టు. నిలకడైన కీర్తిని సంపాదించు. తరువాత నీ శక్తిని తెలుసుకుని, నిన్ను నాశనం చేస్తాను వానరా!
ఏవముక్తో మహాతేజా రావణో రాక్షసేశ్వరః। ఆజఘానానిలసుతం తలేనోరసి వీర్యవాన్
ఇలా అన్న తర్వాత, రాక్షసాధిపతి మహాతేజస్సుతో కూడిన రావణుడు, వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుడిని తన చేయితో గట్టిగా ఛాతీ మీద కొట్టాడు.
స తలాభిహతస్తేన చచాల చ ముహుర్ముహుః। స్థితో ముహూర్తం తేజస్వీ స్థైర్యం కృత్వా మహామతిః
ఆ చేయి దెబ్బతో హనుమంతుడు పదే పదే కంపించిపోయాడు. అయినా, కొంతసేపు నిలబడిపోయి, ధైర్యంగా తనను తాను నిలబెట్టుకున్నాడు.
ఆజఘాన చ సంక్రుద్ధస్తలేనైవామరద్విషమ్। తతః స తేనాభిహతో వానరేణ మహాత్మనా
తర్వాత కోపంతో, హనుమంతుడు తన చేయితో దేవతలకు శత్రువైన రావణుడిని గట్టిగా కొట్టాడు. ఆ మహాత్ముడైన వానరుడు కొట్టినందువల్ల—
దశగ్రీవః సమాధూతో యథా భూమితలేఽచలః। సంగ్రామే తం తథా దృష్ట్వా రావణం తలతాడితమ్
పది తలలున్న రావణుడు భూమిపై పర్వతంలా కంపించిపోయాడు. యుద్ధంలో రావణుడు చేయి దెబ్బతో ఇలా తడబడినదాన్ని చూసి—
ఋషయో వానరాః సిద్ధా నేదుర్దేవాః సహాసురైః। అథాశ్వస్య మహాతేజా రావణో వాక్యమబ్రవీత్
ఋషులు, వానరులు, సిద్ధులు హర్షధ్వానాలు చేశారు. దేవతలు, అసురులతో కలిసి ఆనందించారు. అప్పుడు మహాతేజస్సుతో కూడిన రావణుడు తన గుర్రానికి ఇలా అన్నాడు—
సాధు వానర వీర్యేణ శ్లాఘనీయోఽసి మే రిపుః। రావణేనైవముక్తస్తు మారుతిర్వాక్యమబ్రవీత్
వానరా! నీ వీర్యానికి నేను మెచ్చుకుంటున్నాను. నీవు నా శత్రువుగా ఉండటం నాకు గర్వకారణం. రావణుడు ఇలా అన్న తర్వాత, వాయుపుత్రుడు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు—
ధిగస్తు మమ వీర్యస్య యత్ త్వం జీవసి రావణ। సకృత్ తు ప్రహరేదానీం దుర్బుద్ధే కిం వికత్థసే
రావణా! నువ్వు ఇంకా బ్రతికివుండడాన్ని చూస్తే నా శక్తికి నాకే సిగ్గుగా ఉంది. ఇప్పుడు ఒక్కసారి నేను గట్టిగా కొడితే, దుర్మార్గుడా, నువ్వు ఎందుకు ఇంత గొప్పగా మాట్లాడుతున్నావు?
తతస్త్వాం మామకో ముష్టిర్నయిష్యతి యమక్షయమ్। తతో మారుతివాక్యేన కోపస్తస్య ప్రజజ్వలే
అప్పుడు నా ముష్టి నిన్ను యమలోకానికి పంపుతుంది! హనుమంతుని మాటలు విని రావణుడికి కోపం మరింత పెరిగింది.