యోఽసౌ నవార్కోదితతామ్రచక్షు- రారుహ్య ఘణ్టానినదప్రణాదమ్। గజం ఖరం గర్జతి వై మహాత్మా మహోదరో నామ స ఏష వీరః
కొత్తగా ఉదయించిన సూర్యుని వలె తామ్రమైన కళ్లుగల వాడు, ఘంటారవంతో గర్జించే ఖర అనే ఏనుగుపై కూర్చుని, గర్జిస్తున్న ఆ మహాత్ముడు మహోదరుడు అనే వీరుడు.
యోఽసౌ హయం కాఞ్చనచిత్రభాణ్డ- మారుహ్య సంధ్యాభ్రగిరిప్రకాశమ్। ప్రాసం సముద్యమ్య మరీచినద్ధం పిశాచ ఏషోఽశనితుల్యవేగః
బంగారు అలంకారాలతో అలంకరించిన గుర్రంపై కూర్చుని, సంధ్యాకాల మేఘపర్వతంలా మెరిసిపోతూ, బంగారు పట్టు చుట్టిన కటారను పైకి ఎత్తి పట్టుకున్న వాడు, మెరుపువేగంతో పరిగెత్తే పిశాచుడు.
యశ్చైష శూలం నిశితం ప్రగృహ్య విద్యుత్ప్రభం కింకరవజ్రవేగమ్। వృషేన్ద్రమాస్థాయ శశిప్రకాశ- మాయాతి యోఽసౌ త్రిశిరా యశస్వీ
పిడుగులా మెరుస్తున్న, కింకరుని వజ్రవేగంతో ఉన్న పదునైన శూలాన్ని పట్టుకుని, వృషభరాజుపై కూర్చుని, చంద్రునిలా ప్రకాశిస్తూ వస్తున్న వాడు, త్రిశిరుడు అనే ప్రసిద్ధుడు.
అసౌ చ జీమూతనికాశరూపః కుమ్భః పృథువ్యూఢసుజాతవక్షాః। సమాహితః పన్నగరాజకేతు- ర్విస్ఫారయన్ యాతి ధనుర్విధున్వన్
మేఘమండలంలా నలుపుగా కనిపిస్తూ, విస్తారమైన, బలమైన ఛాతి గల వాడు, పన్నగరాజు ధ్వజాన్ని ధరించి, విల్లు లాగుతూ, ధైర్యంగా ముందుకు వస్తున్న వాడు కుంభుడు.
యశ్చైష జామ్బూనదవజ్రజుష్టం దీప్తం సధూమం పరిఘం ప్రగృహ్య। ఆయాతి రక్షోబలకేతుభూతో యోఽసౌ నికుమ్భోఽద్భుతఘోరకర్మా
బంగారు, వజ్రాలతో అలంకరించిన, మంటలు పొగలు పొగలుతో మండుతున్న గొప్ప గదను పట్టుకుని, రాక్షస సైన్యానికి ధ్వజంగా ముందుకు వస్తున్న వాడు, అద్భుతమైన భయంకర కార్యాలు చేసే నికుంభుడు.
యశ్చైష చాపాసిశరౌఘజుష్టం పతాకినం పావకదీప్తరూపమ్। రథం సమాస్థాయ విభాత్యుదగ్రో నరాన్తకోఽసౌ నగశృఙ్గయోధీ
విల్లు, ఖడ్గం, అనేక బాణాలతో, జెండాలతో అలంకరించిన, అగ్నిలా ప్రకాశించే రథంపై కూర్చుని, ఉగ్రంగా కనిపిస్తున్న వాడు, పర్వతశిఖరాలతో యుద్ధం చేసే నరాంతకుడు.
యశ్చైష నానావిధఘోరరూపై- ర్వ్యాఘ్రోష్ట్రనాగేన్ద్రమృగాశ్వవక్త్రైః । భూతైర్వృతో భాతి వివృత్తనేత్రై- ర్యోఽసౌ సురాణామపి దర్పహన్తా
వెర్రితనమైన పులి, ఒంటె, ఏనుగు, జింక, గుర్రపు ముఖాలైన భయంకర రూపాల కలిగిన ప్రాణులతో చుట్టుముట్టబడి, పెద్ద పెద్ద కళ్లతో మెరిసిపోతున్న వాడు, దేవతల గర్వాన్ని కూడా నశింపజేసే వాడు.
యత్రైతదిన్దుప్రతిమం విభాతి ఛత్రం సితం సూక్ష్మశలాకమగ్ర్యమ్। అత్రైష రక్షోధిపతిర్మహాత్మా భూతైర్వృతో రుద్ర ఇవావభాతి
చంద్రుడిలా మెరిసే, తెల్లని, సున్నితమైన గొప్ప ఛత్రం ఉన్న చోట, ఆ మహాత్ముడైన రాక్షసాధిపతి, అనేక భూతాలతో చుట్టుముట్టబడి, రుద్రుడిలా ప్రకాశిస్తూ ఉన్నాడు.
అసౌ కిరీటీ చలకుణ్డలాస్యో నగేన్ద్రవిన్ధ్యోపమభీమకాయః। మహేన్ద్రవైవస్వతదర్పహన్తా రక్షోధిపః సూర్య ఇవావభాతి
కిరీటాన్ని ధరించి, ఊగే కుండలాలు ఉన్న ముఖంతో, హిమాలయాలు, వింధ్య పర్వతాల్లా భయంకరమైన శరీరంతో, ఇంద్రుడు, యముని గర్వాన్ని నశింపజేసే రాక్షసాధిపతి, సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తున్నాడు.
ప్రత్యువాచ తతో రామో విభీషణమరిందమః। అహో దీప్తమహాతేజా రావణో రాక్షసేశ్వరః
తర్వాత శత్రువులను సంహరించే రాముడు విభీషణునితో ఇలా అన్నాడు: 'అయ్యో! రాక్షసుల అధిపతి రావణుడు ఎంత గొప్ప తేజస్సుతో ఉన్నాడో చూడు.'
ఆదిత్య ఇవ దుష్ప్రేక్ష్యో రశ్మిభిర్భాతి రావణః। న వ్యక్తం లక్షయే హ్యస్య రూపం తేజఃసమావృతమ్
రావణుడు సూర్యుడిలా కాంతులతో మెరిసిపోతున్నాడు. అతని రూపాన్ని స్పష్టంగా చూడలేను, ఎందుకంటే అది తేజస్సుతో పూర్తిగా కప్పబడి ఉంది.
దేవదానవవీరాణాం వపుర్నైవంవిధం భవేత్। యాదృశం రాక్షసేన్ద్రస్య వపురేతద్ విరాజతే
దేవతలయినా, దానవులయినా వీరులకు ఇలాంటి రూపం ఉండదు. రాక్షసాధిపతియైన రావణుని రూపమే ఇక్కడ ఇలా ప్రకాశిస్తోంది.
సర్వే పర్వతసంకాశాః సర్వే పర్వతయోధినః। సర్వే దీప్తాయుధధరా యోధాస్తస్య మహాత్మనః
అతని యోధులందరూ పర్వతాల్లా ఉన్నారు, అందరూ పర్వతాలతో యుద్ధం చేసే వీరులు, అందరూ మండుతున్న ఆయుధాలను ధరించి, ఆ మహాత్ముని యోధులుగా నిలిచారు.
విభాతి రక్షోరాజోఽసౌ ప్రదీప్తైర్భీమదర్శనైః। భూతైః పరివృతస్తీక్ష్ణైర్దేహవద్భిరివాన్తకః
ఆ రాక్షసరాజు, భయంకరమైన రూపాలుగల, మండుతున్న భూతాలతో చుట్టుముట్టబడి, మానవ రూపంలో యమధర్మరాజు లాగా ప్రకాశిస్తున్నాడు.
దిష్ట్యాయమద్య పాపాత్మా మమ దృష్టిపథం గతః। అద్య క్రోధం విమోక్ష్యామి సీతాహరణసమ్భవమ్
ఈ పాపాత్ముడు ఈ రోజు నా కళ్ల ముందుకు వచ్చాడు, అదృష్టవశాత్తు. ఈ రోజు సీతను అపహరించినప్పుడు పుట్టిన కోపాన్ని విడిచిపెడతాను.
ఏవముక్త్వా తతో రామో ధనురాదాయ వీర్యవాన్। లక్ష్మణానుచరస్తస్థౌ సముద్ధృత్య శరోత్తమమ్
ఇలా చెప్పిన రాముడు, పరాక్రమశాలి, తన విల్లు తీసుకుని, లక్ష్మణుడితో కలిసి, ఉత్తమమైన బాణాన్ని సిద్ధం చేసుకుని నిలిచాడు.
తతః స రక్షోధిపతిర్మహాత్మా రక్షాంసి తాన్యాహ మహాబలాని। ద్వారేషు చర్యాగృహగోపురేషు సునిర్వృతాస్తిష్ఠత నిర్విశఙ్కాః
అప్పుడు రాక్షసాధిపతి, మహాత్ముడు, ఆ బలవంతులైన రాక్షసులను ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు: "మీరు ద్వారాలు, గస్తీ గదులు, గోపురాల వద్ద నిర్భయంగా, సురక్షితంగా ఉండండి."
ఇహాగతం మాం సహితం భవద్భి- ర్వనౌకసశ్ఛిద్రమిదం విదిత్వా। శూన్యాం పురీం దుష్ప్రసహాం ప్రమథ్య ప్రధర్షయేయుః సహసా సమేతాః
"నేను మీ అందరితో కలిసి ఇక్కడికి వచ్చానని తెలుసుకుని, ఈ ఖాళీగా ఉన్న, జయించలేని పట్టణంలో ఎక్కడైనా బలహీనత కనిపెడితే, వారు ఒక్కసారిగా దాడి చేయవచ్చు."
విసర్జయిత్వా సచివాంస్తతస్తాన్ గతేషు రక్షఃసు యథానియోగమ్। వ్యదారయద్ వానరసాగరౌఘం మహాఝషః పూర్ణమివార్ణవౌఘమ్
తర్వాత తన మంత్రులను పంపించాక, రాక్షసులు ఆజ్ఞ ప్రకారం వెళ్లిన తర్వాత, ఆ రాక్షసాధిపతి సముద్రంలా ఉన్న వానరసేనను ఒక పెద్ద చేప సముద్రాన్ని చీల్చినట్లు చీల్చాడు.
తమాపతన్తం సహసా సమీక్ష్య దీప్తేషుచాపం యుధి రాక్షసేన్ద్రమ్। మహత్ సముత్పాట్య మహీధరాగ్రం దుద్రావ రక్షోధిపతిం హరీశః
పోరులో రాక్షసరాజు వేగంగా బాణాలతో, విల్లుతో దూసుకొస్తున్నాడని చూసి, వానరాధిపతి ఒక పెద్ద కొండ శిఖరాన్ని పెక్కు చేసి, రాక్షసాధిపతిపై దూసుకెళ్లాడు.
తచ్ఛైలశృఙ్గం బహువృక్షసానుం ప్రగృహ్య చిక్షేప నిశాచరాయ। తమాపతన్తం సహసా సమీక్ష్య చిచ్ఛేద బాణైస్తపనీయపుఙ్ఖైః
ఆ కొండ శిఖరాన్ని, ఎన్నో చెట్లు ఉన్నదాన్ని, పట్టుకుని రాత్రిపూట సంచరించే వాడిపై విసిరాడు. అది వేగంగా వస్తున్నదని చూసి, రావణుడు బంగారు అంచులతో ఉన్న బాణాలతో దాన్ని చీల్చేశాడు.
తస్మిన్ ప్రవృద్ధోత్తమసానువృక్షే శృఙ్గే విదీర్ణే పతితే పృథివ్యామ్। మహాహికల్పం శరమన్తకాభం సమాదధే రాక్షసలోకనాథః
ఆ పెద్ద కొండ శిఖరం, గొప్ప వృక్షాలతో కూడి, భూమిపై పడిపోయి విరిగిపోయినప్పుడు, రాక్షస లోకానికి అధిపతి, యముడి వంటి, పెద్ద పాము లాంటి బాణాన్ని తీసుకున్నాడు.
స తం గృహీత్వానిలతుల్యవేగం సవిస్ఫులిఙ్గజ్వలనప్రకాశమ్। బాణం మహేన్ద్రాశనితుల్యవేగం చిక్షేప సుగ్రీవవధాయ రుష్టః
ఆ బాణాన్ని, గాలిలా వేగంగా, మంటలు చిమ్ముతూ, ఇంద్రుడి వజ్రాయుధంలా వేగంగా ఉన్నదాన్ని, కోపంతో సుగ్రీవుడిని చంపేందుకు విసిరాడు.
స సాయకో రావణబాహుముక్తః శక్రాశనిప్రఖ్యవపుఃప్రకాశమ్। సుగ్రీవమాసాద్య బిభేద వేగాద్ గుహేరితా క్రౌఞ్చమివోగ్రశక్తిః
రావణుని చేతి నుంచి వచ్చిన ఆ బాణం, ఇంద్రుడి వజ్రాయుధంలా ప్రకాశిస్తూ, సుగ్రీవుడిని తాకి, గట్టి బలంతో అతని శరీరాన్ని పిడిచింది, అది క్రౌంచపక్షిని ఉగ్రమైన ఆయుధం గాయపరిచినట్లుగా ఉంది.
స సాయకార్తో విపరీతచేతాః కూజన్ పృథివ్యాం నిపపాత వీరః। తం వీక్ష్య భూమౌ పతితం విసంజ్ఞం నేదుః ప్రహృష్టా యుధి యాతుధానాః
ఆ బాణం తాకడంతో, సుగ్రీవుడు బాధతో, మనస్సు తారుమారై, అరుస్తూ భూమిపై పడిపోయాడు. అతన్ని అపస్మారకంగా పడిపోయినట్టు చూసి, యుద్ధంలో ఆనందించిన రాక్షసులు గర్జించారు.
తతో గవాక్షో గవయః సుషేణ- స్త్వథర్షభో జ్యోతిముఖో నలశ్చ। శైలాన్ సముత్పాట్య వివృద్ధకాయాః ప్రదుద్రువుస్తం ప్రతి రాక్షసేన్ద్రమ్
అప్పుడు గవాక్షుడు, గవయుడు, సుషేణుడు, ఋషభుడు, జ్యోతిముఖుడు, నలుడు—ఈ బలవంతులు—పెద్ద కొండలను పెక్కు చేసి, రాక్షసాధిపతిపై దూసుకెళ్లారు.
తేషాం ప్రహారాన్ స చకార మోఘాన్ రక్షోధిపో బాణశతైః శితాగ్రైః। తాన్ వానరేన్ద్రానపి బాణజాలై- ర్బిభేద జామ్బూనదచిత్రపుఙ్ఖైః
వాళ్ల దాడులను రాక్షసాధిపతి పదుల సంఖ్యలో పదునైన బాణాలతో వ్యర్థం చేశాడు. ఆ వానరాధిపతులను బంగారు అంచులతో ఉన్న బాణాల వర్షంతో గాయపరిచాడు.
తే వానరేన్ద్రాస్త్రిదశారిబాణై- ర్భిన్నా నిపేతుర్భువి భీమకాయాః। తతస్తు తద్ వానరసైన్యముగ్రం ప్రచ్ఛాదయామాస స బాణజాలైః
ఆ భయంకరమైన శరీరాలు కలిగిన వానరాధిపతులు, దేవతాధిపతి బాణాలతో గాయపడి భూమిపై పడిపోయారు. వెంటనే ఆ ఉగ్రమైన వానరసేనను బాణాల వర్షంతో పూర్తిగా కప్పేశాడు.
తే వధ్యమానాః పతితాశ్చ వీరా నానద్యమానా భయశల్యవిద్ధాః। శాఖామృగా రావణసాయకార్తా జగ్ముః శరణ్యం శరణం స్మ రామమ్
వారు చంపబడుతూ, పడిపోతూ, రావణుని బాణాల వల్ల భయంతో బాధపడుతూ, వానర సైనికులు అరుస్తూ రాముని ఆశ్రయంగా చేరుకున్నారు.
తతో మహాత్మా స ధనుర్ధనుష్మా- నాదాయ రామః సహసా జగామ। తం లక్ష్మణః ప్రాఞ్జలిరభ్యుపేత్య ఉవాచ రామం పరమార్థయుక్తమ్
అప్పుడు మహాత్ముడు రాముడు, విల్లు పట్టుకుని, వెంటనే ముందుకు వెళ్లాడు. లక్ష్మణుడు చేతులు జోడించి రాముని దగ్గరకు వచ్చి, లోతైన అర్థం ఉన్న మాటలు అన్నాడు.